
توهین و استفاده از الفاظ رکیک جنسیتی = بلاک The Middle East’s tensions originate chiefly from #Turkey and #Iran. --- #Women_Life_Freedom Em ber nadin Vê dîlane
Joined June 2023
- Tweets19.5K
- Following572
- Followers2.8K
- Likes25.9K
Pinned Tweet
پرسشهای که هنوز پاسخ روشنی نگرفته است:
سلسلهٔ #هخامنشیان از کجا آمدند؟
چرا #کوروش در روایتهای سنتی ملتهای منطقه کاملا غایب است؟
کوروش و هخامنشیان چگونه به نماد تاریخ رسمی ایران در زمان رژیم #پهلوی تبدیل شدند؟
میان باستانشناسی و قدرت: بازخوانی انتقادی گفتمان کوروشگرایی و حافظهٔ تاریخی مناطق
در روایت رسمی تاریخ سفارشی ایران در زمان رژیم پهلوی، کوروش بزرگ و شاهنشاهی هخامنشی جایگاهی محوری دارند؛
تا جایی که گاه از آنان بهعنوان بنیادگذاران هویت تاریخی و سیاسی ایران یاد میشود. با اینحال، پرسشی اساسی همچنان پابرجاست:
چرا نام کوروش و سلسلهٔ هخامنشی در حافظهٔ شفاهی، سنتهای ادبی و روایتهای تاریخیِ رایج در میان ملتهای منطقه، اعم از کورد، لر، بلوچ، گیلک، مازنی، فارس، ترک و عرب، حضوری همسنگ با شخصیتهای اسطورهای و تاریخی دیگر ندارد؟
چرا این گذشتۀ باستانی تا پیش از ظهور دولتهای مدرن و رژیم پهلوی، در میان تودههای مردم کاملاً ناشناخته بود و ناگهان در دوران پهلوی به یکی از ستونهای اصلی تاریخ رسمی و آموزش عمومی تبدیل شد؟
همانگونه که پیشتر در پژوهشی دیگر با عنوان #ایران_در_تاریخ_باستان:
نامی که در اسناد آشور، بابلی، مصر، روم و حتی قرآن وجود ندارد نشان دادهایم، بسیاری از نامها و مفاهیمِ کلانِ جغرافیایی و سیاسیِ امروزی بازتابی از دستگاه نامگذاری و تاریخنگاری مدرناند و نباید آنها را به انباشت حافظهٔ کهنِ تودهها نسبت داد.
این قاعده دربارهٔ نام کوروش و سلسلهٔ هخامنشی نیز صدق میکند؛ با این تفاوت که در آنجا با غیبت واژه در اسناد باستانی و کهن مواجهیم، و در اینجا با غیبتِ مطلقِ این نام در حافظهٔ شفاهی و سنتهای تاریخیِ تمامی مردمان ساکن این جغرافیا تا پیش از دخالت دولت مدرن رژیم پهلوی و نظام آموزشیِ متمرکز مرکزگرا.
1- عدم حضور و #غیبت_مطلق کوروش و هخامنشیان در حافظهٔ تاریخی و سنتهای پیشامدرن
باید توجه داشت که غیبت کوروش و هخامنشیان در حافظهٔ تاریخی و عامه، امری مختص به یک قوم یا منطقهٔ خاص نیست؛ تا پیش از ظهور تاریخنگاری مدرن و عصر پهلوی، نام کوروش در حافظهٔ شفاهی، سنتهای روایی و نامگذاریهای هیچکدام از جوامع و ملتهای ساکن این جغرافیا، اعم از کورد، لر، بلوچ، گیلک، فارس، ترک و عرب، حضور نداشت.
در #شاهنامهٔ_کوردی و حتی شاهنامه فردوسی و بسیاری از روایتهای ادبی و شفاهی که طی قرنها رواج داشتهاند، نامهایی چون کیخسرو، افراسیاب، ضحاک، سیاوش و پادشاهان ساسانی حضوری پررنگ دارند، اما حتی در میان خود فارسها و در متن شاهنامه قبل و بعد از فردوسی و دوران ساسانیان، که از تبار کوردهای امروزی بودند، هرگز و هیچکس نامی از کوروش نشنیده و در هزارههای گذشته تا پیش از آمدن رژیم پهلوی، حتی یک سنگقبر یا یک سند مردمی، یا نام فرمانده، پادشاه، سالار، خان و اربابی به نام کوروش یافت نشده است.
این دودمان تا پیش از رمزگشایی خطوط میخی توسط پژوهشگران غربی و سپس بازتعریفِ دولتی آن با کمک دلارهای نفتی در دوران پهلوی، در میان هیچیک از مردمان این سرزمین شناختهشده نبود.
2- تاریخ هخامنشی چگونه وارد تاریخنگاری مدرن شد؟
بازسازی تاریخ هخامنشی در دوران جدید، غربیها با اهداف خاص، بر پایهٔ کتیبهها، آثار باستانشناختی، متون بابلی و یونانی و پژوهشهای زبانشناختی آماده کردند. پژوهشگران اروپایی در سدههای هجدهم و نوزدهم میلادی در خواندن خط میخی و شناسایی زبانهای باستانی نقش محوری داشتند. ترجمه و آماده سازی کتیبهٔ بیستون، واقع در جغرافیای شرق کوردستان، از مهمترین اسناد این روند است.
بنابراین، دقیق نیست که گفته شود نام هخامنشی در دورهٔ پهلوی ساخته شد یا نام کوروش نخستینبار در آن دوره اختراع شده است؛ شواهد پیش از تأسیس حکومت پهلوی، قبل از ایجاد یک دولت-ملت مدرن، تلاشهای برای شناختن آنها شده بودند. اما این واقعیت، پرسشهای اصلی را منتفی نمیکند:
چه کسانی این اسناد را خواندند؟
با چه پیشفرضهایی تفسیر کردند؟
و چگونه این پژوهشها از طریق کتب درسی و نظام آموزش و پرورش به خورد مردم داده شد؟
و به روایت عمومی، ملی و هویتی تبدیل گشت؟
3- از پژوهش شرقشناسان تا هویتسازی دولت پهلوی
شرقشناسان اروپایی در شکلگیری دانش جدید دربارهٔ ایران باستان نقش مؤثر و اصلی داشتند که باید آن را در بستر تاریخ علم و رقابتهای امپراتوری بررسی کرد.
رژیم پهلوی، بهویژه از دورهٔ #رضاشاه و سپس #محمدرضاشاه، این گذشتهٔ باستانی را به بخش بنیادین ایدئولوژی #دولتملتسازی در راستای #فارسسالاری تبدیل کرد.
در این روایت، این سرزمین باستانی با تمدن و فرهنگهای گوناگون به نام ایران تغییر نام داد و بهعنوان نماد وحدت و اقتدار معرفی شد و
ادامه مطلب👇
نماد آسیمیلاسیون اجباری و فاشیسم در ترکیه، #خاتون_سیبلیجیان؛
خاتوون سیبلیجیان که با نام ترکی #سابیحه_گوکچن شناخته میشود، نخستین زن خلبان ترکیه، در اصل دختری یتیم از یک خانواده ارمنی بود که در زمره بازماندگان #ژنوساید_ارامنه در سال 1915 میلادی قرار داشت.
خاتوون سیبلیجیان توسط مصطفی کمال #آتاتورک_نژادپرست به فرزندخواندگی انتخاب و تحت پروسه آسیمیلاسیون قرار گرفت.
آتاتورک دخترخواندهاش را چنان بیرحمانه و سرسختانه پرورش داد که او به نمادی از هویت جديد و پروژه فاشیستی خود بدل گشت.
این زن ارمنی که دیگر خود را ترک میپنداشت، چنان [ترکِ بیرحمی] از آب درآمد که نه تنها با هویت اصیل ارمنی خویش بیگانه شد، بلکه علیه ملت خود و همچنین ملتهای غیرترک ستمدیده دست به جنگ و ستیز زد.
او در جریان عملیات نظامی و کشتار کوردهای #درسیم، نقشی همچون یک قصاب بیمحابا ایفا کرد و به آسانی تمام، بمبها را بر سر زنان و کودکان کورد فروریخت.
دولت ترکیه به پاس بزرگداشت این نمونه عینی از آسیمیلاسیون اجباری، یکی از فرودگاههای بینالمللی استانبول را به نام او، یعنی «فرودگاه بینالمللی سابیحه گۆکچن»
Sabiha Gökçen International Airport
نامگذاری کرده است.
سابیحه گوگچن سندی تلخ و تکاندهنده از ژرفای سیستم #کمالیسم در ترکیه است؛ نظامی که ملتهای لاز، چرکس، یونانی، ارمني، کورد، آشوری و میلیونها قربانی را از هویت خویش تهی ساخت و آنان را به ابزاری بیرحم برای سرکوب هممیهنان خود و سایرین بدل نمود.
جعل تاریخ و هویت ملی در #ایرانِ
نقدِ تاریخ سفارشی ناسیونالیستیِ باستانگرا
در بررسی تحولات تاریخی، یکی از سوالات مهم و در عین حال مناقشهبرانگیز این است که مرز میان «واقعیت مکتوبِ مایه گرفته از اسنادِ کهن» و «روایتهای جعلی مدرن» کجاست؟
در نگاهی انتقادی و ساختارشکنی که به تاریخنگاریِ رسمیِ حاکم بر ایران افکنده میشود، این واقعیتِ صریح آشکار میگردد که مفهومِ یکدست و پیوستهی «دولت-ملتی متمرکز به نام ایران» با قدمتی چند هزارساله، بیش از آنکه برآمده از اسنادِ صریحِ جهانِ باستان باشد، محصولِ یک پروژهی مدرنِ ناسیونالیستی، پروپاگاندای سیاسیِ دولتهای متمرکز (بهویژه دوران #پهلوی) و بازسازیهای نظریِ پژوهشگران غربی است.
1- غیبتِ مطلقِ نام «ایران» در اسناد و منابع خارجیِ جهان باستان
نخستین و محکمترین سند در ردِ ادعای قدمتِ نامِ سیاسی و سراسریِ «ایران» به شکل امروزی، سکوتِ مطلقِ تمامی اسناد، کتیبهها و تاریخنگاریهای معتبرِ جهان باستان است.
هنگامی که به کل اسنادِ مکتوبِ سومری، منابع و کتیبههای آشوری و بابلی، متون اداری و سلطنتیِ عیلامی، سنگنوشتهها و پاپیروسهای مصر باستان، نوشتههای تاریخنگاران نامدارِ یونانی و رومی (مانند هرودوت، پلوتارک، تاسیتوس و دیو کاسیوس) و حتی متنِ عربیِ قرآن مراجعه میکنیم، با یک واقعیتِ خیرهکننده روبهرو میشویم:
نامی دقیق به عنوان «ایران» در هیچکدام از آنها وجود خارجی ندارد.
جهانِ خارج، این سرزمین را در دوران باستان تا قرون وسطی منحصراً با نامِ مد، مدیا و مادها، سپس در برخی منابع به طور محدودی «پرشیا» Persia میشناخت و در مراودات و فتوحات خود به کار میبرد.
بنابراین، ادعای حضورِ نامِ رسمیِ ایران در اسنادِ بینالمللی و خارجیِ باستان، فاقد هرگونه پشتوانهی مکتوب است.
2- ماهیتِ مشکوک، فرضی و استعماریِ رمزگشاییِ کتیبهها
دومین چالشِ عمیق و بنیانبرانداز در تاریخنگاریِ رسمی، اصالتِ متون و زبانهای باستانیِ گویا منسوب به دورههای هخامنشی و ساسانی است.
از آنجا که گویا متکلمانِ مادریِ این زبانها قرنهاست از میان رفتهاند، آنچه امروز تحت عنوانِ «ترجمهی قطعیِ کتیبههای باستانی» به خوردِ جامعه داده و تزریق میشود، نه یک خوانشِ مسلمِ تاریخی، بلکه مجموعهای از بازسازیهای نظری، گمانهزنیهای ریاضیوار و تطبیقهای دستوریِ زبانشناسانِ غربی در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است.
این رمزگشاییها که اغلب در بسترِ استعماریِ آن دوران و توسطِ پژوهشگرانِ اروپایی پایهگذاری شد، با حدس و گمانهای فراوان همراه بوده است.
اینکه تا چه حد این ترجمهها بازتابندهی واقعیِ گفتارِ مردمِ آن روزگار است و تا چه حد حدس، گمان و ساختهی ذهنِ محققانِ غربی برای کشفِ ریشههای زبانهای هندواروپایی است، همواره در ابهامی جدی قرار دارد.
زبانِ موسوم به ساسانی یا پهلوی نیز از این قاعده مستثنی نیست و هیچ سندِ زندهای برای اثباتِ دقتِ مطلقِ خوانشِ آن وجود ندارد.
3- پروپاگاندای پهلوی و دلارهای نفتی در خدمتِ «ملتسازیِ اجباری»
در دوران معاصر، این فرضیاتِ آکادمیک و مشکوکِ غربی به دستِ دستگاههای پروپاگاندا، مورخانِ درباری، خصوصا بنیاد پهلوی با نظارت اشرف پهلوی خواهر شاه و حکومتهای متمرکز افتاد.
رژیم پهلوی برای تثبیتِ قدرتِ خود، سرکوبِ #ملتهای_غیرفارس، گوناگونیهای فرهنگی و زبانی، و توجیهِ یک حکومتِ استبدادی و متمرکز در جغرافیایی با ملتهای مختلف، به شدت نیازمندِ یک «هویتِ جدید واحدِ ملی و اسطورهای» بود.
رواجِ ناسیونالیسمِ ایرانی و باستانگراییِ افراطی (نظیر برگزاری جشنهای پرهزینهی 2500 ساله و اختراع تقویم شاهنشاهی با دلارهای نفتی)، شگردی سیاسی برای دوام و مشروعیتبخشی به رژیم پهلوی شد.
در این راستا، تاریخِ چندصدایی، پیچیده و متنوعِ این فلاتِ عمداً تحریف شد و همهچیز به نفعِ یک روایتِ یکدست و #فارسمحور و #فارسسالار مصادره گردید تا به جامعه القا شود از هزاران سال پیش یک «دولت-ملت» به نام ایران وجود داشته است.
4- نهادینه شدنِ این اسطوره و لزومِ عبور از آن
متأسفانه، استمرارِ این تحریفها، پروپاگاندا در سیستمهای آموزشی، رسانهها و کتبِ رسمی طی 3 تا 4 نسل، باعث شده است که این روایتِ جعلی و ساختگی به عنوان یک «باورِ قطعی و میراثِ تاریخیِ چندين هزارساله» در ذهنِ عمومِ جامعه رسوب کند.
امروزه بسیاری بدونِ بررسیِ انتقادیِ اسناد، گمان میکنند که نامِ «ایران» با همین بارِ معناییِ مدرنش از هزاران سال پیش دستنخورده به آنها به ارث رسیده است؛ در حالی که این یک سازهی کاملاً مدرن، مهندسیشده و سیاسی است که ریشه در نیازهای قدرتِ دولتهای متمرکزِ سدهی بیستم دارد.
شک کردن به اصالتِ این کتیبهها، ساختگی بودنِ
ادامه مطلب👇
ئاوڕێکی کورت لە ناوی #ئێران
ئایا ناوی ئێران لە دەق و بەڵگەنامە مێژووییە کۆنەکاندا وەک: سۆمەری، ئاشووری، بابلی، میسری، یۆنانی، ڕۆمی و قورئاندا بوونی هەیە؟
وەڵامی کورت، ڕوون و ئاشکرا بۆ ئەم پرسیارە ئەوەیە: نەخێر.
توێژینەوەیەکی کورت لەمەڕ بوون یان نەبوونی ناوی ئێران لە گرنگترین سەرچاوە مێژووییەکانی جیهانی کۆندا.
ئەم وردبوونەوەیە دەربارەی بوونی وشەیەکی دیاریکراوە لە دەقە مێژووییەکاندا؛ نەک لەمەڕ هەبوونی ڕەچەڵەکی گەلان، شارستانییەتیان یاخود حوکمڕانییە جۆراوجۆرەکانیان بە ناو و پێناسەی جیاواز لە مێژووی کۆندا.
ئاوڕێکی کورت لە سەرچاوەکان:
1- سەرچاوە #سومەرییەکان: تا ئێستا لە هیچ بەڵگەنامەیەکی سۆمەرییدا ئاماژە بە ناوی ئێران نەبینراوە و نەناسراوە.
ئەمەش لە کاتێکدایە کە شارستانییەت، مێژوو و زمانی سۆمەری یەکێکە لە کۆنترین ئەو زمانانەی کە شایەتحاڵی ژمارەیەکی زۆر نووسراو لە بەردەست توێژەراندایە. دەقە سۆمەرییەکان لە یەکەمین نموونە ناسراوەکانی نووسینی مرۆڤن و ژمارەیەکی بەرفراوان لە بەڵگەنامەی ئیداری، ئابووری، ئەدەبی، مێژوویی و ئاینی لەخۆ دەگرن.
2- لە بەڵگەنامەکانی #بابلی و #ئاشووردا؛ ناوی ئێران بوونی نییە
ئاشوورییەکان و بابلییەکان لە دەسەڵاتە گەورەکانی جیهانی کۆن بوون. پاشاکان و نووسەرانی ئەوان، هێرشەکان، جەنگەکان، پەیوەندییە سیاسییەکان و ناوی هەرێمەکانی تریان لەسەر بەردنووس و تابلۆ گڵینەکان تۆمار دەکرد. لەو بەڵگەنامانەدا ئەوەی هەیە تەنها ناوی هەرێم و شانشینە کۆنەکانە وەک «مادا» (میدیا) یان «عیلام» (ئێلام)، نەک ناوی «ئێران». سەرەڕای بەرفراوانیی ئەم بەڵگەنامانە، هیچ نموونەیەک لە بەکاربردنی ناوی «ئێران» وەک ناوی هەرێمێک یان وڵاتێک بەدی نەکراوە.
3- لە نووسراوەکانی #میسری_کۆندا؛ ناوی ئێران بوونی نییە
میسری کۆنیش خاوەنی نەریتێکی درێژخایەن بوو لە تۆمارکردنی ڕووداوە مێژووییەکان، جەنگەکان و پەیوەندییە دەرەکییەکانیدا. نووسەرانی میسری ناوی هەموو هەرێم و دەسەڵاتە سیاسییەکانی تریان لە دەق و بەڵگەنامەکانی خۆیاندا تۆمار دەکرد.
بەڵام لە کۆی دەقەکانیدا هەرگیز تەنانەت یەکجار لە هیچ بەڵگەنامەیەکی میسریی کۆندا ناوی وردی «ئێران» بەکار هاتبێت، نەبینراوە.
4- لە مێژووی #یۆنانی و #ڕۆمی کۆندا؛ ناوی ئێران بوونی نییە
یۆنانییەکان و ڕۆمەکان مێژووی جەنگەکان، پەیوەندییە سیاسییەکان و کێبڕکێکانی خۆیانیان لەتەک دەسەڵاتە ڕۆژهەڵاتییەکان بە وردی لە دەق و سەرچاوەکانی خۆیاندا تۆمار کردووە (لەو سەرچاوە یۆنانییانەشدا ئاماژە به ناوگەلی وەک «میدیا» یان «پرسیس» (Persis) کراون).
پرسیاری ئێمە ئەوە نییە کە ڕۆمییەکان لەتەک چ پاشا یا حوکمڕانییەکدا جەنگاون؛ پرسیار ئەوەیە کە ئایا مێژوونووسانی یۆنانی یا ڕۆمی لە نووسراوەکانی خۆیاندا، ئاماژەی ڕاستەوخویان بە ناوی «ئێران» کردووە یاخود ناوی ئێرانیان بەکار هێناوە؟
لە کۆی ئەم لێکۆڵینەوەیەدا کە کراوە و خراوەتە ڕوو، هیچ نموونەیەک بە بەڵگەوە لە بەکارهێنانی ئەم ناوە لە لایەن مێژوونووسانی یۆنانی و ڕۆمیی کۆندا بەرچاو نەکەوتووە.
5- لە #قورئاندا ناوی ڕۆم هەیە، بەڵام ناوی ئێران بوونی نییە
لە قورئاندا، سورەتێک بە ناونیشانی #الروم بوونی هەیە. ئایەتە سەرەتاییەکانی ئەم سورەتە باس لە شکستی ڕۆمییەکان و سەرکەوتنی دووبارەیان دەکەن.
ناوی ڕۆم لە دەقەکەدا هاتووە، بەڵام ناوی «ئێران» لە هیچ یەکێک لە ئایەتەکانی قورئاندا بوونی نییە. ئەم بەدواداچوونەوەیە بە سەردانی ڕاستەوخۆی دەقی قورئان کراوە، بۆیە هیچ بەهایەکی بە تەفسیر یان مەزەندەی مێژوویی ئەم و ئەو نەدراوە.
بە کورتی پوختەی باسەکە:
لەسەر بنەمای ئەو سەرچاوانەی لەم توێژینەوەیەدا لێکۆڵینەوەمان لەسەر کردوون، وەڵامی پرسیارە سەرەکییەکە ڕوونە:
نەخێر؛ سەرەڕای ئەوەی لە مێژووی دەستکردی سەردەمی پاشایەتی ڕژێمی ئێرانی، تەمەنی مێژووی ئێرانیان بۆ 2500 ساڵ یان دە هەزار ساڵ دەبردەوە، تەنانەت بۆ یەکجاریش بە هیچ شێوەیەک ڕاستەوخۆ ناوی «ئێران» لەو بەڵگەنامە مێژووییە کۆنانەدا تۆمار نەکراوە.
#بابان_سەقزی
خەزەڵوەری 2726 کوردی
Baban Seqizî بابان سقزی retweeted
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου (GSI)
«Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά», δήλωσε o Τούρκος @HakanFidan ερωτηθείς από τον @manoliskostidis του @skaigr και της @Kathimerini_gr για το καλώδιο και για τις έρευνες του γαλλικού σκάφους εντός της υφαλοκρηπίδας της Ελλάδας.
Λίγο πρωτύτερα ο κ. @AngelosSyrigos δήλωνε ότι ενημέρωση της Τουρκίας από τη Γαλλία για το καλώδιο δεν βλάπτει τα κυριαρχικά μας δικαιώματα.
Χακάν Φιντάν και Άγγελε Συρίγο: Καμιά ενημέρωση δεν οφείλει η Ελλάδα προς την Τουρκία είτε απ' ευθείας είτε μέσω Γαλλίας στα τεκταινόμενα εντός της υφαλοκρηπίδας της!
Ελπίζω κ. Συρίγο να μην εξουσιοδότησε η Ελλάδα την Γαλλία... γιατί τότε όχι μόνο η Τουρκία αλλά και η Γαλλία θα θεωρήσουν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα αμφισβητούμενα.
Ελπίζω επίσης η άποψη του Δρ. Γιάννου Χαραλαμπίδη, σχετική επί του θέματος, ότι η Ελλάδα παραχώρησε σιωπηρή δικαιοδοσία στην Τουρκία να μην υφίσταται.
[nitter.cf/HarrisSamaras/status/2…]
| #Ελλάδα #Τουρκία #GSI
Δρ. Γιάννος Χαραλαμπίδης: Η Ελλάδα παραχώρησε σιωπηρή δικαιοδοσία στην Τουρκία, μια μορφή ειδικής συγκυριαρχίας.
Αναγνώριση ειδικών κυριαρχικών δικαιωμάτων = Ξεπούλημα εθνικής κυριαρχίας.
| @Sigmalivecom @simerini_news @YiannosCharala1 #Ελλάδα #Τουρκία
simerini.sigmalive.com/artic…
#ئەمەریکا_و_ڕۆژئاوای_کوردستان
نووسەر: #جانی_دیلان بێژەری کوردی دەنگی ئەمریکا VOA
لە سەردەمی نائارامییەکان، لە دوای دەستپێکردنی شەڕ لە سووریا و سەرهەڵدانی گرووپە چەکدارە ئیسلامییە توندڕەوەکان، کە لە نێویاندا ڕێکخراوی تیرۆریستی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و سووریا (داعش)یش هەبوو، دەنگی ئەمریکا وەک بڵندگۆی ڕێبازەکانی دەروەی ئەمەریکا و یەکێک لە دەزگا حکومییەکانی کە ڕۆڵێکی گرنگی لە ڕۆماڵکردنی ڕووداوەکان و بارودۆخی سووریا دەگێڕا، گرنگییەکی زۆری بە شەڕەکە و بارودۆخی سوریا و پەرەسەندنییەکانی دەدا.
لەو سەردەمانەدا، دەنگی ئەمریکا بەرنامەکانی بە چەندین زمان بڵاو دەکردەوە. بەڵام لە قۆناغە جیاوازەکاندا ژمارەی زمانەکانی بەرنامەکانی کەم کرایەوە.
ئەم دەزگایە لە چوارچێوەی دامەزراوەی Broadcasting Board of Governors (BBG)
بەڕێوە دەچوو؛ دامەزراوەیەک کە لە ئەنجومەنێکی 9 ئەندامی پێک هاتبوو؛ 8 کەسیان لە کەسایەتییە دیار و شارەزاکانی بواری پەیوەندیی گشتی، میدیا، ڕاگەیاندن و کاروباری دەرەوە بوون، کە لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە بۆ ماوەی 3 ساڵ دەستنیشان دەکران و پێویستیان بە پەسەندکردنی سیناتی ئەمریکا هەبوو.
ئەندامی نۆیەمیش وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بوو، کە بە شێوەی خۆکار (Ex officio) ئەندامی ئەنجومەنەکە بوو.
هەر لەو سەردەمانەدا، ڕۆژێک یەکێک لە ئەندامانی BBG، کە تازە لە کۆشکی سپی گەڕابووەوە، لەگەڵ بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا دانیشت و کۆبوونەوەیەکی لەگەڵمان پێک هێنا.
لەو کۆبوونەوەیەدا پرسیارێک لێ کرا:
"ئایا دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) ڕێکخراوێکی تیرۆریستییە؟"
وەڵامەکەی، باش لە یادمە، «نەخێر» بوو. کاتێک پرسیاریان لێ کرد بۆچی، وەڵامی دا کە داعش دەوڵەتە و ناتوانرێت وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی پێناسە بکرێت.
ئەو وەڵامە هەر لەو کاتەدا گومانی لە دڵمدا دروست کرد.
☆ چۆن ڕێکخراوێک کە دەستی بە خوێنی هەزاران هاووڵاتیی بێ تاوانی عێراق و سووریا، لەوانەش کورد و بە تایبەتی ئێزیدییەکان، سوور بوو، نەکرێت بە ڕێکخراوەیەکی تیرۆریستی دابنرێت؟
☆ لە هەمان کاتدا، ڕێکخراوێکی کوردی وەک پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، کە پایە و پشتگیرییەکی بە هێزی لە بەشە جیاوازەکانی کوردستان هەیە، لە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکادا بێت.
ئەمە بۆ من نموونەیەک بوو لەو ناکۆکییەی کە لە سیاسەتی ئەمریکادا بەرامبەر بە گرووپە چەکدارەکان و پرسی کورددا دەبینرا و ئاماژەیەک بوو ئەوەی لە سوریا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا دەگوزەرا و بەڕێوە دەچوو، بەشێک بوو لە پلانەکانی دەوڵەتی قووڵدا کە قۆناغ بە قۆناغ پیادە دەکرا و ئەو گروپە تیرۆریستیانەی کە لە گۆڕەپانەکەدا بوون دەستکردی خۆیان و بە هاوکاری ڕژێمە (جاکەشەکانیان/ گەوادەکان) و دارودەستەکانیان بوو لە ناوچەکەدا.
ئەمە خوێ لە خوێدا پرسیارێکی گەورەیە، بۆچی لە سیاسەتی ناوچەکەدا، هەندێک گرووپی چەکدار و هێزە سیاسییەکان بە پێی پێوەرە جیاوازەکان هەڵدەسەنگێنرێن؟
بۆچی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی دەوڵەتە گەورەکان زۆرجار لە سەرووی ماف و ئاسایشی گەلان دادەنرێن؟
من لەو بڕوایەدام، ئەوەی لە سووریا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕوویدا، نیشانەی سیاسەتێک بوو کە تێیدا بەرژەوەندییەکانی زلهێزەکان، ملمڵانێی ناوچەیی و بەکارهێنانی هێزە ناوخۆییەکان پێکەوە گرێدرابوون.
من پێم وایە پێویستە ڕۆڵی دەوڵەتە گەورەکان و هاوپەیمانە ناوچەییەکانیان بە وردی لێک بدرێتەوە.
من پاش خانەنشینیم و لە درێژایی ئەو ساڵانەی لە دەنگی ئەمەریکادا کارم دەکرد، لە زۆربەی وتو وێژ و هەڤپەیڤینانەکانمدا هەمیشە ئەو پرسیارەم دەکرد، ئاخۆ (دەوڵەتی ئیسلامی داعش) نە وڵاتە، نە فڕۆکە وفڕۆکەخانە و هێزی ئاسمانیی دەوڵەتێکی ئاسایی هەیە، نە تانک و تۆپ (جگە لەوانەی بە پارەی نەوتی حکومەتی عێراق کڕان و بە دیاری پێشکەشیان کرا) و نە سوپایەکی ڕێکخراوی هاوشێوەی سوپای دەوڵەتەکان هەیە، ،ناوچەیەکی فراوان لە عێراق و سووریا بخاتە ژێر دەسەڵاتی خۆی؟
ئەوە چۆن توانی هەڕەشەیەکی ئەوەندە گەورە دروست بکات کە وا هاوپەیمانیەکی 60 وڵاتی لە دژیان دروست بکرێت و ئەوەندەش لە هاووڵاتیانی بێ گوناە لە شەڕیاندا بە کوشت بدرێت؟
دیارە زۆر ڕوونە ئەوەی دەگوزەرا و پیادە کرا، هەموو سیناریۆ بوون و ئەمەریکا دیسان کوردی وەکو ئامرازێک بۆ بەرژەوەندیەکانی خۆی بە کاری هێنا.
کورد لە ڕؤژئاوا، یان چارەی نەبوو وە یاخود باش لە سیاسەتی ئەمەریکا تێنەگەیشتبوو، کە وا بەو شێوەی ئەمەریکا بە کاریان دەهێنا، ئەوانیش دەبوایە بە هەمان شێوە بە کاریان بهێنن و ئامانجەکانیان دەستەبەر بکەن، بەڵام مەخابن ئەمەریکا وەک هەر وڵاتێکی کۆلۆنیالیستی تر ئەوەی دەبوایە ئەنجام بدرێت، ئەنجام دا و ناکرێت ئەو ڕاستیەش پشتگوێ بخرێت کە ئەمەریکا جارێکی تر کوردی فرۆشت و پاش بەختکردنی 15 هەزار شەڕڤان بۆ شکستپێهێنانی
👇
داعش، پاشان وازی لێهێنا و ڕادەستی هەمان ئەو تیروریستانە کران کە یارمەتیدەر بوون لە شکستپێهێنانیان.
ئەمە هاوپەیمانیەتی نەبوو، بەڵکۆ وازهێنانی بەرپرسانی ئەمریکا بوو لە پشتێوانی کورد لە ڕۆژئاڤا.
هەر لە سەرەتای ئەو پەیوەندییەوە، ڕێبەرایەتیی خۆسەریی ڕۆژئاوا پێویست بوو بە ووشیاریەوە ئاگاداری ئەو ڕاستییە بێت لە چوونیەتی هاوپەیمانیی لەگەڵ وڵاتێکی زلهێزدا وەکو ئەمەریکا و گومانی لا درووست بوایە، کاتێک ئەمەریکا بە زەبر، ناوی ڕۆژئاوای کوردستانی کرد بە (ڕۆژئاوا)، وە پاشان لە ڕۆژئاواوە بۆ بە ڕۆژهەڵات و باکوری سوریا.
ئەمە دەبوو ببێتە هۆی پرسیار و گفت و گۆ لەبارەی پرسی کورد و ناسنامەی کوردی لەو پەیوەندی و پڕۆژەیەدا.
دیارە هەر لە سەرەتاوە ئەمەریکا بە نیازپاکی لەگەڵ کورد دا نەبوو.
ئەمەریکا هیچ کات نەیووت ئێمە لە سوریاداین بۆ پاراستن و بەرگری لە کورد، بەڵکو هەمیشە ئەیانووت ئێمە لە سوریاداین بۆ شەڕی داعش. جیاوازیەکیشی نە دەکرد لە پێناسەکردنی تیرۆریستانی داعش و شەرڤانان بە میلیشیا و سەرهەڵداوان.
ئەمە هاوپەیمانییەکی یەکسان نەبوو؛ پەیوەندییەک بوو کە تێیدا کورد بەشێکی زۆری تێچووی سەربازیی دا و وەکو ئامرازێک بە کار هێنرا و هیچی لەو پەیوەندیەدا دەستەبەر نەکرد.
ئێستاکە، ئەوانەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، کە چەند تاکێکن، بە تایبەتی هەندێک لە کوردانی ڕۆژهەڵات کە هەندێک کەس بە #ئەنەکەسەی_ڕۆژهەڵات پێناسەیان دەکەن، بە نووکی کیبۆردەکانیان، نەک بە پێنووسەکانیان، بەردەوام لە دژی ڕێبەرانی خۆسەری ڕۆژئاڤا و پارتی کرێکارانی کوردستان ( پەکەکە) و پژاک دەنووسن، پێویستە جارێکیش لە خۆیان بپرسن: ئەگەر ئەوان بوان چیان دەکرد و چ پلانێکیان لە بەر دەگرت.
ڕۆژئاوا کە لە هەموو لایەکەوە گەمارۆ درابوو، تورکیا لە لایەک، پارتی و #بنەماڵەی_بارزانی و بەکرێگێراوەکانی ئەنەکەسە لە لایەک و تیرۆریستە ئیسلامیستەکان لە لایەکی ترەوە، چییان پێی دەکرا؟
شەڕ و بەرخۆدان و لە دەرئەنجام تالان و وێرانکردنی وڵاتەکە وە یاخود پاراستنی ئەوە دەکرێ بپارێزرێ؟
ڕەخنەی ئەم جۆرە کەسانە، کە دژەبەرانەیە نەک سازدەرانە، وا لە مرۆڤ دەکات هەست بکات کە ئەمانە کەسانێکن لە لایەن دوژمنانی کوردەوە ئاراستە کراوون و ئاراستە دەکرێن.
ئەم کەسانە بۆچی لەگەڵ ئەوەی بەردەوام ڕەخنە لە ڕێبەرانی خۆسەری ڕۆژئاڤا و پەکەکە دەگرن، کەمتر باس لە کردارەکانی ڕژێمە داگیرکەرەکان، باس لە کەم و کۆڕی پارتەکانی تر لە هەموو بەشەکانی کوردستان، گەوادی، نۆکەری و بەکرێ گیراوی هەندێ لە پارتە کوردیەکان (پارتە ئیسلامیەکان)، و بە تاێبەت پارتی و بنەماڵەی بارزانی و سیاسەت و کردارەکانی ئەمریکا و هەندێک لە وڵاتانی ڕۆژئاوا دەکەن، ئەو وڵاتانەی کە خۆیان بە دۆستی کورد پیشان دەدەن، بەڵام لە کاتی بڕیارداندا، زۆرجار بەرژەوەندییەکانی خۆیان لە پێش ماف و چارەنووسی کورد دادەنێن؟
با بڵێن لەو بارودۆخە ئاڵۆزەدا، کە کورد لەنێوان جەور و ستەمی ڕژێمە داگیرکەرەکان، بەرژەوەندییە دژبەیەکەکانی هێزە ناوچەیی و جیهانییەکان، و کەم وکوڕییەکانی ناو بزووتنەوەی کوردیدا گیرۆدە بووە، لە خۆیان بپرسن، ئایا ئەڵتەرناتیڤێکیان هەیە کە دەەبوایە چی بکرابایە؟
ئەگەر ئەوان لەو بارودۆخەدا بوونایە، چ بڕیارێکیان دەدا و چ ڕێگایەکیان دەگرتەبەر؟
ڕەخنە گرتن کارێکی ئاسانە و ڕەخنەگرتن لە ڕێبەرانی کورد مافی هەمووانە بەڵام هەڵسەنگاندنی بارودۆخ، تێگەیشتن لە هێز و فشارە دەرەکی و ناوخۆییەکان، و پێشکەشکردنی ڕێگەچارەیەکی جێگرەوە، شتێکی دیکەیە، بەڵام نابێ هەموو کێشەکان بخەینە ئەستۆی ئەو ڕێبەرانەی لە ناو ئەم بارودۆخە دژوار و ئاڵۆزەدا هەوڵی خۆڕاگری دەدەن.
چونکە نیشاندانی هەڵە ئاسانە؛ بەڵام دۆزینەوەی ڕێگایەک کە بتوانێت ماف و ئازادییەکانی گەلێک لە ژێر فشار و هەڕەشەی چەندلایەنەدا بپارێزێت، بەرپرسیارێتییەکی زۆر قورستر و ئەستەمترە.
*
تێبینی: هەر گۆڤار، ڕۆژنامە، ماڵپەڕ یان هەر میدیایەکی دیکە، ئازادە ئەم نووسینە بڵاو بکاتەوە.
سەرچاوە لاپەڕەی کاک جانی له فەیسبووک:👇
facebook.com/share/p/1JdDtiJ…
9
147
مغالطه #تسلیمانگاری و نقد وارونه از انتگراسیون دموکراتیک؛
پاسخی کوتاه به ادعاهای ساسان امجدی
اخیراً متنی به قلم کاک ساسان امجدی منتشر شده که در آن با استناد به برخی جملات قطعهقطعهشده و برداشتهای یکجانبه از سخنان #عبدالله_اوجالان، سعی شده است پروژهی سیاسی حزب حیات آزاد کوردستان #پژاک تحت عنوان «ناهمخوان»، «متناقض» و نوعی «تقلیلگرایی مطالبات کوردستان» بازنمایی شود.
این نقد اگرچه پوششی از تحلیل سیاسی به خود گرفته، اما در درون خود دچار شتابزدگی تحلیلی، عدم درک دقیق پارادایم جامعهگرایی دموکراتیک و تقلیلگرایی مفرط است.
در ادامه، دلایل و فاکتهای متقنی ارائه میشود که نشان میدهد چرا این نقد، واقعیت ایدئولوژیک و عمل سیاسی پژاک را وارونه جلوه میدهد:
1- مغالطه در مفهوم #انتگراسیون_دموکراتیک: ادغام دموکراتیک یا آسیمیلاسیون؟
کلید اصلی نقد کاک ساسان بر این فرض اشتباه استوار است که «انتگراسیون» یعنی هضم شدن و حلشدن شهروند کورد در ساختار دولت مرکزی و کنار گذاشتن مطالبات بنیادین.
این تحلیل، ناشی از عدم تفکیک میان «#انتگراسیون_منفی (آسیمیلاسیون)» و «انتگراسیون دموکراتیک» است:
☆ ایستاری در برابر انحلال:
انتگراسیون دموکراتیک صراحتاً نقطهی مقابل آسیمیلاسیون، همگونسازی اجباری و پذیرش نظم موجود است.
این مدل، نه تنها هویت، فرهنگ و زبان کوردی را نفی نمیکند، بلکه شرط اولیه تحقق خود را رسمیت یافتن تمامیت هویت کوردی و کثرتگرایی جامعه میداند.
☆ تغییر ماهیت دولت، نه تسلیم در برابر آن:
انتگراسیون دموکراتیک با یک #دولت_فاشیستی یا انکارگرا رخ نمیدهد.
الفبای این طرح، بازسازی بنیادین ساختارهای حقوقی، تغییر قانون اساسی و پایان دادن به انحصار قدرتی است که بیش از یک قرن علیه کوردها اعمال شده است.
بنابراین، صحبت از انتگراسیون، صحبت از «تغییر ساختار اقتدارگرای دولت از طریق #مبارزه_دموکراتیک» است، نه انقیاد در برابر آن.
2- نفی #دولتملت به معنای نفی «حقوق سیاسی» نیست
کاک ساسان مدعی است که رد مفاهیمی چون دولت-ملت، فدراسیون یا خودمختاری اداری از سوی اوجالان، به معنای تقلیل مطالبات کوردها به نهادهای مدنیِ خدماتی (مانند آموزش و بهداشت) است.
این ادعا نشاندهنده ناآگاهی از نقد بنیادی پارادایم آپویی به مفهوم «دولت-ملت» است:
☆ گذار از بازتولید استبداد:
از منظر جامعهگرایی دموکراتیک، مدلهای سنتی دولت-ملت و فدرالیسمِ خاستگاهگرفته از آن، غالباً قدرت را در دست یک نخبگان جدید متمرکز کرده و خود به بازتولید سرکوب و نابرابری میانجامند.
☆ دولت + دموکراسی:
جایگزین پیشنهادشده، فرمول «جامعه دموکراتیک در برابر دولت» و خودمدیریتی شورایی است.
در این مدل، حقوق سیاسی کوردها نه تنها تقلیل نمییابد، بلکه با ایجاد نهادهای خودگردان، نهادهای خوددفاعی، مجالس محلی و تضمین آزادی و پیشگامی زنان، قدرت سیاسی مستقیماً به جامعه منتقل میشود، نه به یک ساختار دولتی جدید.
3- واقعگرایی سیاسی پژاک و پاسخ به مقتضیات روژهلات کوردستان (شرق کوردستان)
ناقد تلاش میکند پژاک را حزبی گرفتار در #بنبست_تحلیلی نشان دهد که میان خط فکری رهبری خود و مطالبات جامعه روژهلات کوردستان دچار تناقض شده است.
اما فاکتهای سیاسی و میدانی خلاف این ادعا را ثابت میکنند:
☆ تأکید بر ستاتوی سیاسی در ایران: موضعگیریهای صریح و اخیر رهبری پژاک (از جمله امیر کریمی) بر نیاز کوردستان به «ستاتوی مشخص در چارچوب یک ایران فدرال و دموکراتیک» نشان میدهد که پژاک بومیسازی ایدهها و انطباق آنها با واقعیت تاریخی و ساختاری ایران را به خوبی در دستور کار دارد.
☆ رد قاطع #خلع_سلاح:
برخلاف شایعات و سیاهنماییهای رسانهای، پژاک صراحتاً اعلام کرده که «خلع سلاح» به هیچ عنوان در دستور کار این حزب نیست و نیروی گریلایی به عنوان تسلیح و خوددفاعی مردم کوردستان باقی خواهد ماند.
☆ استقلال عمل و رد معامله با حکومت:
پژاک هرگونه مذاکره یا ارتباط مستقیم و غیرمستقیم پنهانی با رژیم اسلامی ایران را قاطعانه تکذیب کرده و اثبات نموده که مبارزهاش متکی بر اراده جامعه روژهلات کوردستان است.
4- مغالطه در مورد مسئله شهروندی و تعلق به دولت
کاک ساسان مدعی است که رابطه شهروندی مورد نظر اوجالان، فرد کورد را موظف به احساس تعلق به «دولت فاشیستی» میکند. این یک وارونهسازی مبتدیانه است:
☆ در تزهای مطرحشده، تعلق شهروندی بر اساس «پیوند حقوقی و پیمان دموکراتیک» تعریف میشود، نه بر اساس ذهنیت قومگرایانه یا پذیرش شوینیسم دولت مرکزی
☆ تا زمانی که دولت ترکیه حقوق اساسی، آموزش به #زبان_مادری، مشارکت برابر سیاسی و تکثر جامعه در شما کوردستان و ترکیه را به رسمیت نشناسد و در قانون اساسی تضمین نکند،
ادامه مطلب 👇
صلحی رخ نداده و انتگراسیونی شکل نمیگیرد.
این یک فرایند «مذاکره و مبارزه همزمان» است، نه پذیرش یکطرفه.
نتیجهگیری
نقد کاگ ساسان امجدی و جریانهای همسو با وی، به جای مواجهه با ابعاد نظری و تحولخواهانه پارادایم جدید، ترجیح میدهند آن را در قالبهای کهنه و تقلیلگرایانه تفسیر کنند.
حزب حیات آزاد کوردستان #پژاک هیچگاه ملت کورد و سرزمین کوردستان را آزمایشگاه ندانسته، بلکه با تکیه بر اصول «عدم مالکیّت هیچ حزبی بر جامعه»، دعوت به یگانگی و اتحاد ملی، پرهیز از جنگ داخلی و حفظ ابزارهای دفاعی، نشان داده است که عمیقاً به مطالبات تاریخی روژهلات وفادار است.
«انتگراسیون دموکراتیک» پروژهای برای تسلیم نیست؛ بلکه نقشه راهی است برای دگرگون ساختن ماهیت قدرتی که قرنها انکار را بر #ملت_کورد تحمیل کرده است.
این نه نشانهی بنبست، بلکه نشانهی پویایی جریانی است که حاضر نیست مطالبات مردم را به الگوهای شکستخوردهی گذشته محدود کند.
#بابان_سقزی
آبانماه 2726 مادی
9
184
حقیقتِ گمشدهٔ #زاگرس و پایانِ تحریفهای تاریخی
بخش چهارم: #بەهدینی و #بەهدینان
پس از تبارشناسیِ دروغینِ مفهومِ نژادیِ #آریایی و نقد استبدادِ مرکزگرا، اکنون باید به سراغ ریشهی اصلیِ آن فلسفه و آیینی برویم که سالهاست هدفِ سنگینترین سانسورها، مصادرهها و تحریفها قرار گرفته است.
1- نام اصیل، قربانیِ سیاست؛
چرا آیین و #فلسفه_بهدینی بایکوت شد؟
همانطور که پیشتر دیدیم، در تاریخنگاریِ رسمی (چه در روایتِ شرقشناسانِ غربی و چه در دستگاهِ ایدئولوژیکِ فارسسالار)، نامِ اصیلِ دین و فلسفهی باستانیِ این خطه عامدانه بایکوت شد.
درست همانطور که دینِ پیامبر اسلام «اسلام» نام دارد و دینِ عیسی «مسیحیت»، دینِ باستانیِ این سرزمین نیز نامِ مشخصی داشت: «بهدینی» (پیروان فلسفه زرتشت، یا همان دینِ نیکو و خردورزی).
☆ اما چرا نام «بهدینی» در کتابهای ایران و پژوهشهای رسمی به حاشیه رفت و نامِ شخصیِ #زرتشتیگری جایگزین آن شد؟
چون اگر نام اصلی این آیین یعنی «بهدینی» زنده میشد و اگر به افکار عمومی گفته میشد که خاستگاه این فلسفه، دلِ زاگرس و #کوردستان است، کلِ عمارتِ پوشالیِ تاریخنگاریِ مرکزگرا و باستانگرایانهی پهلوی فرو میریخت.
آنها نیاز داشتند این فلسفه را از بسترِ بومیِ خود جدا کنند و به دربار و قومیتِ حاکم گره بزنند.
2- سندهای زندهی جغرافیایی و زبانی در دل کوردستان
تاریخ را با بخشنامه و سانسور میتوان مکتوم کرد، اما نمیتوان از ریشه خشکاند و درآورد.
سندهای زنده و خوندارِ این حقیقت هنوز در دلِ جغرافیا و زبانِ مردمِ کورد جریان دارد:
☆ منطقه جغرافیایی «بهدینان» در جنوب کوردستان (عراق)، یادآورِ سرزمینِ بهدینان و پیروانِ این آیین است.
☆ لهجه «بهدینی» در زبان کوردی کرمانجی، گواهی زنده بر ریشههای این واژه در گویشِ مردمان این خطه است.
مردمان این منطقه پس از گذشت بیش از چهارده قرن از سیطرهی اسلام و تحولات دینی و تاریخی، عمدتا امروز مسلماناند و شاید حافظه تاریخیِ آنها از آن فلسفه به نامی محدود شده باشد، اما جغرافیا و زبانِ آنها همچنان رازِ اصیلِ خود را فریاد میزند.
رژیمهای حاکم در چهار بخش کوردستان (ایران، عراق، ترکیه، سوریه) طی یکصد سال گذشته با سیاستهای مختلفِ assimilation (همسانسازی) و استبداد تلاش کردهاند این ریشهها را بسوزانند، اما نتوانستهاند این واژهها را پاک کنند.
3- زادگاهِ واقعی؛ سانسورِ واژه «کوردستان» و تبدیل آن به #غرب_ایران
یکی از بارزترین نمونههای تحریفِ جغرافیایی، تعیین محل تولد و زیستِ زرتشت است.
تاریخنگاریِ رسمی ایرانی و مستشرقان غربی هرگز تن نداده است که بگویند این فلسفه از دلِ کوردستان و زاگرس سرچشمه گرفته است.
آنها به جای بهکار بردن نامِ صریحِ «کوردستان»، از اصطلاحات مبهم، کلی و خنثایی چون «غرب ایران» یا پیرامون و حاشیه #دریاچه_ارومیه استفاده میکنند تا نامِ ک ردستان به عنوانِ کانونِ تمدن و خردورزیِ باستانی به رسمیت شناخته نشود؛ چرا که به رسمیت شناختنِ آن، به معنای خلعِ سلاحِ گفتمانِ #فارسسالاریِ مرکزگراست.
نتیجهگیری نهایی
تاریخنگاریِ واقعی، بازخوانیِ اسناد بر اساس واقعیت است، نه بر اساسِ منافعِ دربارها، دلارهای نفتی و ایدئولوژیهای نژادپرستانه پانایرانیستی.
واژه #ئاری ارتباطی با نژادِ برتر و ترجمه مجعولِ «نجیب» ندارد؛ ریشه در «ئار» (آتش و روشناییِ زاگرس) دارد.
نامِ واقعیِ دینِ باستانی زرتشت، «بهدینی» است، نه زرتشتی، نه یک ابزارِ حکومتی برای تفاخرِ دربار.
و جغرافیا و تاریخِ این تمدن، متعلق به مردمی است که هزاران سال در این کوهستان ها زیستهاند و امروز وظیفه دارند با آگاهی، غبارِ تحریف، استبدادِ مرکزگرا و استعمار را از چهرهی تاریخِ خود پاک کنند.
#بابان_سقزی
آبانماه 2726 مادی
ترس از هویتها؛
چرا #مرکزگرا از پذیرش کثرتگرایی وحشت دارد؟
پیامی کوتاه و مفید به ذهنیت #فارسسالاری
از #فروغ_اسدپور
پشت پردهی بزرگترین جعل تاریخنگاریِ معاصر
راز مگوی واژه #آریا؛
از زاگرس تا آلمان نازی و دربار پهلوی
بخش اول: ریشهشناسی واقعی واژه #آری «ئاری»؛ تصفیه از تحریفهای استعماری و سیاسی
یکی از بزرگترین فریبهای تاریخنگاریِ رسمی و معاصر، تبدیل کردن یک مفهوم اصیلِ فلسفی و زیستی به یک «مقوله نژادی و طبقاتی» است.
دهههاست که در کتابهای درسی، رسانهها و روایتهای ناسیونالیستیِ افراطی، واژه «آریا» یا #آریایی با پیشوند یا پسوندِ «نجیبزاده» (Noble) مترادف شده و به عنوان یک امتیاز نژادی به خوردِ افکار عمومی داده شده است.
اما حقیقت چیست؟
1- بطلانِ ترجمه مندرآوردی و نژادپرستانه «نجیب»
در هیچیک از متون کهن اوستایی، سانسکریت یا ریشههای باستانیِ زبانهای زاگرسی و ملتهای منطقه، واژه #ئاری به معنای «نجیب» یا «اشرافزاده» نیامده است.
این ترجمه، یک ساختار ایدئولوژیکِ متأخر است که در سدههای نوزدهم میلادی توسط مستشرقان اروپایی (و بعدها وامگیریِ کورکورانه روشنفکران باستانگرا) تراشیده شد تا مفهومی به نام #نژاد_برتر را توجیه کند.
نسبت دادن صفاتی چون «نجیب» به یک قوم خاص، پشت خود یک نگاه کاملاً نژادپرستانه و طبقاتی پنهان دارد که هدف آن ایجاد شکاف میان انسانها و مشروعیتبخشی به استعمار و استبداد بوده است؛ نگاهی که هیچ سنخیتی با واقعیتهای انسانشناسیِ جهان باستان ندارد.
2- ریشه حقیقی واژه در زیستبوم و زبانهای #زاگرس
برای یافتن معنای واقعی این واژه، باید به جای مراجع استعماری، به سراغ ریشههای زنده، اصیل و بومیِ زبانهای زاگرس رفت؛ زبانهایی که هزاران سال پاسدار حافظه تاریخی این سرزمین بودهاند.
برای نمونه، در زبان کوردی هورامی و بسیاری از گویشهای کهن زاگرس، واژگان مرتبط با «آتش و روشنایی» دارای تنوع و ریشههای ریشهدارند؛ واژههایی چون:
ئاگر (Agir)
ئایر (Ayir)
ئاهر (Ahir)
ئاور (Avir)
و ریشه کهنترِ «ئار» (Ār)
در جهان باستان، هویتها نه بر اساس «ژنتیک و خون» (که مفهوم مدرن و ناسیونالیستیِ قرن هجدهمی است)، بلکه بر اساس جهانبینی، آیین و فلسفه زندگی تعریف میشدند.
3- «قوم ئاری»؛ پیروان #فلسفه_آتش و روشنایی
با در نظر گرفتن این ریشه بومی، مفهوم واقعیِ واژه #آریایی کاملاً آشکار میشود. کلمه «ئاری» در اصل به مردمان و گروههایی اطلاق میشد که آتش، گرما و روشنایی («ئار / ئایر») را به عنوان نمادِ پاکی، خرد، راستی و کانونِ فلسفه زندگی و آیینهای خود (مانند آیینهای کهن روشناییمحور و زاگرسی) برگزیده بودند.
بنابراین: #قوم_ئاری به معنای یک نژاد آسمانی یا خونِ خالص نبوده است؛
بلکه به معنای «پیروان و باورمندان به فلسفه آتش و خرد» (به عنوان نماد حیات و روشنایی) بوده است که در بستر جغرافیاییِ تورورس، زاگرس و مناطق پیرامونی زیست میکردند.
این تحریفِ بزرگ از آنجا آغاز شد که اروپاییانِ قرن نوزدهم این واژه زبانی را از بستر جغرافیایی و فرهنگیاش بیرون کشیدند، آن را به یک مقوله نژادی تبدیل کردند و سپس در سدهی بیستم، همان ویروسِ فکری به کالبدِ روشنفکران مرکزگرا تزریق شد تا از آن ابزاری برای تحکیم قدرت و حذفِ دیگران بسازند.
بخش دوم: از شرقشناسی اروپایی تا فاجعه #نازیسم؛ مصادره سیاسی یک واژه
1- تولد اسطوره «نژاد آریایی» در آزمایشگاه استعمار
ریشه داستانِ نژاد آریایی به سدههای هجدهم و نوزدهم میلادی و پژوهشهای زبانشناسان اروپایی، مانند #ویلیام_جونز بازمیگردد.
آنها با کشف شباهتهای ساختاری میان زبانهای هندواروپایی (مانند سانسکریت، اوستایی و پهلوی، یونانی و لاتین)، یک اشتراک زبانی را کشف کردند.
اما خطای مرگبار (و شاید عامدانهی) دانشمندان و مبلغان استعماریِ اروپا در این بود که «اشتراک زبانی» را به «اشتراک نژادی و خونی» تبدیل کردند!
آنها یک مفهومِ صرفاً زبانشناختی را از بستر جغرافیایی و فرهنگیاش در میزوپاتامیا، توروس، زاگرس و سرزمینهای منطقه بیرون کشیدند و آن را تبدیل به مفهومی ساختگی به نام «نژاد برتر آریایی» #Aryan_Master_Race کردند.
2- اوجگیری در آلمان نازی و تبدیل به ابزار کشتار
این نظریه جعلی و خطرناک در دهههای 1930 و 1940 میلادی در آلمان نازی به اوج خود رسید.
رژیم #هیتلری از مفهوم موهومِ «آریایی» به عنوان یک سلاح ایدئولوژیک برای توجیه استعمار، جنگ، پاکسازیهای نژادی و برتریجویی بهره برد.
در این گفتمانِ فاشیستی، انسانیت به دو دسته «آریاییِ اصیل و نجیب» و #غیرآریاییِ_پست تقسیم شد.
هرچند این نظریه بعدها توسط علم ژنتیک، انسانشناسی و تاریخنگاری مدرن کاملاً باطل و بیاعتبار شد، اما تخم مسمومِ آن پیشتر در جغرافیاهای دیگر کاشته شده بود.
ادامه مطلب 👇
بخش سوم: انتقال ویروسِ ایدئولوژیک به دربار #پهلوی و تولد #فارسسالاری مرکزگرا
1- روشنفکرانِ شیفتهی غرب و فاشیستمحوریِ دربار
در همان دوران، روشنفکرانِ خودباخته و متأثر از رمانتیسمِ نژادیِ اروپایی در ایران (کسانی چون #آقاخان_کرمانی، #فتحعلی_آخوندزاده و مروجان بعدی این تفکر) و دربار نوپای پهلوی، این نظریه ورشکسته و نژادپرستانه را به عنوانِ داروی شفابخشِ عقبماندگیِ کشور پذیرختند.
رضاخان و دستگاه حاکم، برای ایجاد یک حکومتِ پادگانی و متمرکز، سخت به یک «روایتِ هویتیِ واحد» نیاز داشتند؛ روایتی که بتواند کثرتِ رنگارنگِ ملتها، اقوام، زبانها، فرهنگها و تاریخهای موجود در این جغرافیا را در هم بکوبد و یک هویتِ همگن، جعلی و دستوری بسازد.
2- مصادره تاریخ و حذفِ ریشههای غیرفارس
پروژه باستانگراییِ پهلوی بر اساس همین الگوی وارداتی شکل گرفت:
☆ جعل تداوم نژادی:
تمام تاریخِ چند هزارساله، تمدنها و ملتهای مختلفِ این پهنه (از زاگرس تا البرز و فلات مرکزی) تحت عنوان مجعولِ «نژاد پاک آریایی» مصادره شد.
☆ #فارسسالاری_و_زبانکشی:
زبان فارسی به عنوان تنها زبانِ رسمیِ «نژاد آریایی» تثبیت شد و سایر زبانها، گویشها، تاریخها و هویتهای بومی (از جمله تاریخِ کهن کوردها، لرها و مردمان زاگرس) به حاشیه رانده، سرکوب یا ترورِ و #ژنوساید_سفید فرهنگی شدند.
☆ تغییر نام کشور (1313):
در همین راستا و تحت فشار همین جریانهای روشنفکری و لابیهای آلمان نازی، نام رسمی کشور در مجامع بینالمللی از «پارس / پرشیا» به «ایران» تغییر یافت تا یک نامِ کلانِ ساختگی، پوششدهنده سیاستِ آسیمیلاسیون یا یکسانسازی و مرکزگراییِ مطلق باشد.
این دو بخش، سازوکار چگونگیِ تبدیل شدنِ یک مفهومِ فلسفی و بومی به یک ابزار سرکوبِ سیاسی و نژادی را روشن میکند.
مهندسی فرهنگ و تاریخسازیِ دربار؛ نقش دلارهای نفتی و #بنیاد_پهلوی
تئوریپردازیهای نژادی و باستانگرایانه در دوران پهلوی، تنها به محافل روشنفکری محدود نماند، بلکه به پشتوانهٔ دلارهای بادآوردهی نفت و با مدیریتِ متمرکزِ دربار، بهویژه «بنیاد پهلوی» به سرپرستیِ #اشرف_پهلوی، به یک پروژهی عظیمِ حکومتی برای مغزشویی و مهندسیِ هویتِ جامعه تبدیل شد.
در این راستا، اقدامات زیر بهصورت سیستماتیک در دستور کار قرار گرفت:
☆ خریدِ تاریخ و استخدامِ مستشرقانِ سفارشی:
دربار با تزریق کلانِ ثروتهای نفتی به مجامع علمی و دانشگاهیِ غرب، گروهی از مستشرقان و پژوهشگران را به خدمت گرفت تا روایتی دلخواه از تاریخ باستان تراشیده شود؛ روایتی که در آن تمام دستاوردهای تمدنیِ زاگرس و این فلات مصادره شده و به نام «قوم پارس و شاهنشاهیِ آریایی» سند بخورد.
اوج این تاریخسازیِ دررویی، پروژههای تبلیغاتیِ بزرگی چون قالب کردنِ #استوانه_بابلی به سازمان ملل تحت عنوانِ جعلیِ «نخستین منشور #حقوق_بشر_کوروش» بود تا مشروعیتِ ازدسترفتهی رژیم با نمادهای ساختگی ترمیم شود.
☆ تسخیر کلانِ رسانهها، آموزش و پرورش و هنر:
بنیاد پهلوی و نهادهای وابسته به آن، با کنترلِ مطلق بر سیستم آموزش و پرورش، دانشگاهها، کتابهای درسی، رادیو، تلویزیون، سینما، تئاتر و مطبوعات، به بازتولید و تزریقِ شبانهروزیِ ایدئولوژیِ #ایرانشهر_فارسسالاری پرداختند.
هدف این دستگاهِ تبلیغاتی، شستشوی مغزیِ نسلی بود که باید از ریشههای اصیل، بومی و کثرتگرای خود تهی میشد و کورکورانه خود را مطیعِ روایتِ مرکز میدانست.
☆ حذف سیستماتیک و مارژینال کردن #ملتهای_غیرفارس (بهویژه کوردها):
این جعلِ تاریخی و استبدادِ فرهنگی، خروجیِ سیاسیِ مرگباری داشت. ملتهای غیرفارس درون جغرافیای سیاسیِ ایران و در راس آنها ملت کورد، به حاشیه رانده شدند تا از هرگونه مشارکت واقعی در ساختار قدرت محروم بمانند.
سیاستِ «یک کشور، یک زبان، یک پرچم و یک نژاد» چنان با خشونت و سیستماتیک اعمال شد که طی یکصد سال حاکمیتِ استبدادِ متمرکز (چه در دوران پهلوی و چه در استمرارِ آن در رژیمِ فعلی)، حتی یک نفر از فرزندان شایستهٔ ملت کورد نتوانسته است به مناصب عالیرتبهای چون ریاستجمهوری، نخستوزیری یا وزارت دست پیدا کند؛ چرا که ساختارِ قدرتِ مرکزگرا اساساً بر پایهٔ حذفِ دیگری، سرکوبِ هویتِ بومی و استمرارِ فارسسالاری بنا شده است.
ادامه دارد
#بابان_سقزی
آبانماه 2726 مادی
🤖 Made with AI
تمامی کتابهای درسی و آیینهای حکومتی در گسترش آن نقش کلیدی داشتند.
نکته بسیار نهم این است که هیچ کتاب تاریخی مکتوب از درون ملتهای این پهنه و جوامع محلی و مستقل از منابع غربی و دولتی وجود ندارد که پیش از عصر رژیم پهلوی از #کوروش نام برده باشد؛
چرا که این چهره و دودمانش، محصول سفارش و تلاقی پژوهشهای شرقشناسی و مهندسی هویتِ دولت-ملت مدرن بودند.
4- چرا حافظهٔ تاریخی تودهها در این روایت جایگاهی ندارد؟
یکی از مسائل دیگر بنیادین تاریخنگاری متمرکز بر دولت، تبدیل تاریخ یک سرزمین چندقومیتی به تاریخ یک ملتِ واحد و یکدست است.
در چنین روایتی، میراث جغرافیاییِ مناطق مختلف در چارچوب تاریخ ملیِ مرکزگرا تعریف میشود؛ بیآنکه به این پرسش پاسخ داده شود که چرا حافظهٔ جمعی هیچیک از اقوام این مرزوبوم (از گیلک و بلوچ و لر گرفته تا فارس و ترک و عرب و کورد) هیچ نشانی از این پادشاهان در خود نداشته است.
آثار #بیستون یا دیگر آثار باستانی، بخشی از میراث مادی واقع در این سرزمیناند، اما حق مطالعه، تفسیر و مشارکت در پژوهش دربارهٔ آنها نباید در انحصار روایتهای دولتی باشد.
تودههای مردم و جوامع محلی حق دارند دربارهٔ اعتبار این روایتهای رسمی پرسش کنند و نشان دهند که چگونه تاریخِ زیسته و حافظهٔ شفاهی آنان با #تاریخِ_سفارشی، جعلی و دستوریِ کتابهای درسی فاصله دارد.
5- نتیجهگیری: تاریخ مردمان و تاریخ دولتها
غیبت مطلق کوروش و هخامنشیان در حافظهٔ تاریخی تمامی مردمان در ایران تا پیش از عصر پهلوی، یک حقیقت انکارناپذیر تاریخی است.
نه در کتب سنتی، نه در ادبیات کهن (چون شاهنامه، حافظ، سعدی) و نه در نامگذاریها و اسناد مردمی، هیچ اثر و نشانی از این اسامی دیده نمیشود.
آنچه امروز تحت عنوان «تاریخ باستانگرایی» به عنوان هویت رسمی شناخته میشود، حاصل فرآیندی متاخر است که از بیرون (پژوهشهای شرقشناسی) گویا کشف شد و از بالا (دولت پهلوی و نظام آموزشی متمرکز و رسانههای رژیم پهلوی و اخوندی) به کمک کتب درسی به خورد جامعه داده شد.
بازخوانی انتقادی این روند، گامی ضروری برای رهاسازی حافظهٔ تاریخی تودهها از انحصار روایتهای دولتی و ساختگی است؛ حقایقی که نشان میدهد تاریخِ راستینِ مردمان را نباید با روایتهای سفارشیِ قدرتهای حاکم یکی دانست.
مآخذ و پژوهشهای مرتبط:
Natasha Parnian (2023), “From Cyrus to Hossein: The Politics of the Ancient Past in Modern Iran,” Oxford Middle East Review.
Haggay Ram (2000), “The Immemorial Iranian Nation? School Textbooks and Historical Memory in Post-Revolutionary Iran,” Nations and Nationalism.
Cyrus Schayegh (2008), “Recent Trends in the Historiography of Iran under the Pahlavi Dynasty, 1921–1979.”
A. Mani Irannejad (2023), “The Ancient Iranian Perception of Cyrus the Great,” Iranian Studies, Cambridge.
Reza Shaghaghi Zarghamee (2025), Myth and History in Ancient Persia: The Achaemenids in the Iranian Tradition, Edinburgh University Press.
#بابان_سقزی
آبانماه 2726 مادی
🤖 Made with AI
Baban Seqizî بابان سقزی retweeted
Advancing "peace and stability worldwide", @SecRubio, with Turkey, expansionist Turkey, it is not only an oxymoron, it is as if you are in partnership with the devil, appeasing the devil!
"Great meeting"? How could it ever be? Unless the USA supports invaders and occupiers, islamists and jihadists. Is it Sir? Are you?
And no, this is not "realpolitik"! It is an endorsement of criminals, of human rights violators, of genociders - contradictory to what the United States of America claims to stand for as leader of the "Free World".
| @HakanFidan @StateDept #Turkey #USA
Great meeting with Turkish Foreign Minister @HakanFidan today in Atlanta.
We discussed ways to further deepen our bilateral cooperation to advance peace and stability worldwide.
«ایران» در #تاریخ_باستان؛
نامی که در اسناد آشور، مصر، روم و قرآن وجود ندارد!
پژوهشی درباره حضور یا غیبت نام ایران در چهار مجموعه از مهمترین منابع تاریخی جهان باستان.
آیا نام دقیق #ایران در منابع تاریخی آشوری، کتیبههای مصر باستان، نوشتههای تاریخنگاران روم و متن کتاب قرآن وجود دارد؟
پاسخ روشن و صریح این است: خیر
در هیچیک از چهار مجموعه منابعی که در این پژوهش بررسی شدهاند، سندی ارائه نشده است که در آن نام دقیق «ایران» بهعنوان نام یک سرزمین یا کشور به کار رفته باشد.
این پاسخ درباره حضور یا عدم حضور یک واژه مشخص در متون تاریخی است؛ نه درباره وجود تمدنها، مردمان یا حکومتهای گوناگون در گذشته.
برای روشن شدن موضوع، باید به سراغ خود منابع رفت.
1- اسناد #آشوری: نام ایران وجود ندارد
آشوریان از قدرتهای بزرگ جهان باستان بودند. پادشاهان و کاتبان آنان لشکرکشیها، جنگها، مناسبات سیاسی و نام سرزمینهای دیگر را بر سنگنوشتهها و لوحهای گلی ثبت میکردند.
با وجود گستردگی این اسناد، در شواهدی که در این بررسی مطرح شده است، هیچ نمونهای از کاربرد دقیق نام «ایران» بهعنوان نام یک سرزمین یا کشور ارائه نشده است.
بنابراین، پاسخ درباره منابع آشوری مورد بحث ما منفی است.
2- کتیبههای #مصر_باستان: نام ایران وجود ندارد
مصر باستان نیز دارای سنتی طولانی در ثبت رویدادهای تاریخی، جنگها و روابط خارجی بود. کاتبان مصری نام سرزمینها و قدرتهای سیاسی دیگر را در کتیبهها و اسناد خود ثبت میکردند.
اما در مجموعه شواهد مطرحشده در این بررسی، هیچ کتیبه یا سندی از مصر باستان که در آن نام دقیق «ایران» به کار رفته باشد، شناسایی نشده است.
پس پاسخ درباره این مجموعه نیز منفی است.
3- تاریخنگاری روم باستان: نام ایران وجود ندارد
رومیان تاریخ جنگها، مناسبات سیاسی و رقابتهای خود با قدرتهای شرقی را در آثار تاریخنگارانشان ثبت کردهاند.
پرسش ما این نیست که رومیان با چه حکومتهایی جنگیدهاند؛ پرسش این است که آیا تاریخنگاران رومی در نوشتههای خود از نام دقیق «ایران» استفاده کردهاند؟
در شواهدی که در این بررسی مطرح شده، هیچ نمونه مستندی از کاربرد این نام در تاریخنگاری روم باستان ارائه نشده است.
همچنین نباید یک کتیبه متعلق به یک حکومت شرقی را صرفاً به دلیل داشتن متن یونانی، سندی از تاریخنگاری روم به شمار آورد.
بنابراین، پاسخ درباره منابع تاریخی روم نیز منفی است.
4- قرآن: نام ایران در متن وجود ندارد
در #قرآن، سورهای با عنوان «الروم» وجود دارد. آیات آغازین این سوره از شکست رومیان و پیروزی دوباره آنان سخن میگوید.
نام #روم در متن آمده است، اما نام «ایران» در هیچیک از آیات قرآن وجود ندارد.
این موضوع با مراجعه مستقیم به متن قرآن قابل بررسی است و نیازی به تفسیر یا حدس تاریخی ندارد.
بنابراین، پاسخ درباره قرآن کاملاً روشن است: نام ایران در متن قرآن نیامده است.
جمعبندی نهایی
آیا نام دقیق ایران در آن ثبت شده است؟
اسناد آشوری
خیر
کتیبههای مصر باستان
خیر
تاریخنگاری روم باستان
خیر
متن قرآن
خیر
بر اساس منابعی که در این پژوهش بررسی کردهایم، پاسخ به پرسش اصلی روشن است:
خیر؛ نام دقیق «ایران» در اسناد آشوری، کتیبههای مصر باستان، تاریخنگاری روم باستان و متن قرآن ثبت نشده است.
بنابراین، نمیتوان این نام را بدون ارائه سند تاریخی مشخص، به این مجموعه منابع باستانی نسبت داد.
یک اصل اساسی در پژوهش تاریخی وجود دارد: نامها باید بر اساس اسناد و شواهد زمان خودشان بررسی شوند، نه بر اساس تصورات و نامگذاریهای دورههای بعد.
این نتیجه بهمعنای انکار وجود حکومتها و تمدنهای تاریخی نیست؛ بلکه فقط یک پاسخ مستند به یک پرسش مشخص است:
آیا نام «ایران» در چهار مجموعه منابع تاریخی مورد بررسی وجود دارد؟ خیر.
منابع آشوری: مجموعه کتیبههای سلطنتی آشور و پایگاه متون آشوری ORACC.
مصر باستان: مجموعه کتیبهها و متون مصرشناسی، از جمله پایگاه Thesaurus Linguae Aegyptiae.
روم باستان: آثار تاریخنگاران یونانی و رومی، مانند هرودوت، پلوتارک، تاسیتوس و دیو کاسیوس؛ با توجه به اینکه باید متن هر اثر جداگانه بررسی شود.
قرآن: متن عربی قرآن، بهویژه سوره روم.
#بابان_سقزی
آبانماه 2726 مادی
تێبینی هاوڕێم پێشڕەو موحەممەد که بۆی ناردم:
هێگل لە وانەکانیدا دەربارەی فەلسەفەی مێژوو لە زانکۆی بەرلین کە لەنێوان ١٨١٨-١٨٢١ گوتوونییەتەوە، بەشێکی دوور و درێژی بۆ سیستەمی ستەمکاریی «فارسستان» تەرخانکردووە، وشەی فارسستان (Farsistan) خۆی بەکاریدەهێنێت، لە هەموو دەقەکەدا بە وشەیەک ناوی ئێران نەهاتووە، بەڵام ناوی «کوردستان» بە نووسین لە کتێبەکەیدا هاتووە. لەو سەردەمەدا بۆ نموونە کەس ناوی ئێرانی نەبیستبوو. یەکێک لە ڕۆماننووسە خەیاڵییە هەرە بەناوبانگەکانی سەدەی نۆزدە، زیاتر لە ٧٥ ڕۆمانی بە عەقڵی کۆڵۆنیالیستیی نووسیون، هەمووشیان تایبەتن بە گەلان و نەتەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دانەیەک لەسەر مەکە و مەدینەیە، دانەیەک لەسەر بەغدا، چەندین ڕۆمان لەسەر دەوڵەتی عوسمانیی، ڕۆمانێک لەسەر عەجەمان، لەسەر سوریا و میسر و هەموو ئەمانە، لە هیچیاندا بۆ دەرمانیش ناوی ئێران نابیسترێت، جا ئێمە باسی ساڵانی ١٨٧٨ تا ١٨٩٨ دەکەن کە تێیدا ڕۆمانەکانی نووسیون، بەڵام ڕۆمانێکی هەیە بەناوی «بە کوردستانی کێوی»دا، نووسەرەکەش کارل مای. یەکەم کەس کە فارسەکانی بە ئارییاییەکانەوە بەستەوە، شلێگل بوو، کە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر کۆچی گەلە ئاریاییەکان لەنێوان ١٨١٥ تا ١٨٣٠ دەستپێکردبوون، لە هیچ شوێنێکدا ناوی ئێران نەهاتووە. بە دەقیقیی ناوی ئێران لە ئۆرێنتالیزمی ئەوروپیی، بەتایبەت ئەڵمانیی و فەڕەنسییدا لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەدا دەردەکەوێت. بۆ نموونە کاتێک ڕۆژهەڵاتناسی بەناوبانگی ئینگلیز، جۆن مالکەم، ساڵی ١٨٢٩ کتێبە کلاسیکەکەی بەناوی «مێژووی فارس» بڵاودەکاتەوە کە تا ئێستاش سەرچاوەی سەرەکیی عەجەمناسییە، بەهیچ شێوەیەک ناوی ئێران ناهێنێت، چونکە لەو سەردەمەدا ناوی ئێران لە زمانی ئینگلیزییشدا نەبوو، بەڵام کتێبەکە بەناوی «تاریخ ایران باستان» کراوە بە فارسیی، وەک بڵێیت مالکەم وشەی ئێرانی بەکارهێنابێت. کتێبەکەی فەیلەسوفی فەڕەنسیی، کۆنت دو گۆبینۆ، بەناوی «وتارێک دەربارەی نایەکسانیی ڕەگەزە مرۆییەکان» (١٨٥٠) باسی فارسەکان دەکات، بەڵام ناوی ئێرانی تێدا نییە، وەرگێڕانی بۆ ئینگلیزیی، لە ١٨٩٨دا، لە پێشەکیی چاپی ئینگلیزییدا بۆ یەکەمجار ناوی «ئێران» دەردەکەوێت.
بەڵام ناوی «کوردستان» لە سەردەمی سەلجوقەکانەوە، واتا هەزار ساڵ پێش ئێستا، وەک جوگرافیایەکی سیاسیی بۆ نەتەوەیەکی جیاواز دەردەکەوێت، تەنانەت جوگرافیناسان و مێژوونووسانی فارسیش، لەوانە حەمدەڵا مستەوفی، بەکاریدەهێنن، ئەوە با باسی ئۆرێنتالیزمی ئەوروپیی هەر نەکەین. مالکەم خۆی ناوی کوردستان بەکاردەهێنێت، بەڵام ناوی ئێران بوونی نییە. ئێستا پرسیارێکی ئێجگار گەورەی ئەخلاقیی، زانستیی، فەلسەفیی، مێژوویی و سیاسیی دێتە پێشەوە: کاتێک دەگوترێت زمانی کوردیی سەر بە زمانە ئێرانیەکانە و کورد لە نەتەوە ئێرانییەکانە، چۆن ئەمە ڕوویدا، کاتێک کورد هەم وەک ناوی ئێتنیکیی هەم وەک ناوی جوگرافیی، هەزار ساڵ پێش ناوی ئێران هەیە؟ ئەو مێژووە ئێجگار هەڵەیە و دەبێت تەواو ڕاست بکرێتەوە.
دەستخۆش کاک بابان بۆ ئەم بەدواداچوونە بۆ نێو ئەدەبیاتی کۆن. پێمباشە بیکەیتە کتێبێکی لێکۆڵینەوەییی بە فارسیی و بەکوردیی.



















