Pinned Tweet
Dilin bilimi, dilbilim
Dil ve dilbilimle ilgili konularda alanın uzmanı olmayan, farklı uzmanlık alanlarının sahiplerinin görüşleri/savları, -ünvanları ne olursa olsun- herhangi bir dilbilimsel tartışmada kanıt olarak gösterilemez.
"TÜRK DEVLET VE TOPLUMLARINDA DİL POLİTİKASI"
ELÇİN İBRAHİMOV
Sosyolinguistik ve sosyopolitik alanlarının kesişiminde bilim ve Türkoloji dünyasının ihtiyacını mükemmel biçimde karşılayabilecek kapsamlı ve derinlikli bir eser.
Eserde, ülkeler ve toplumlar temelinde, Türk halkları ve onların dilleri tabi oldukları dil politikalarının ve dil planlamalarının birer nesnesi olarak karşılaştıkları uygulamaları gerçeğin objektif bilgisi yaklaşımıyla gündeme getiriliyor.
“Türk Devlet ve Toplumlarında Dil Politikası”, geniş kapsamı ve bağımsız Türk devletleri dışındaki Türk dillerini de içeren bütünlüklü yapısıyla Türk dünyasında sanırım bu alanda ilk ve tek eser.
Doç. Dr. Elçin İbrahimov’un uzun yıllar süren araştırma, inceleme ve gözlemlerinin ürünü olan bu eser, Türk ve bilim dünyasının karşısına Jacob M. Landau gibi batılıların dış bakışından farklı olarak Türk halklarının içinden kendi bilim insanının nesnel bakış açısıyla anlamayı ve anlatmayı amaçlayan amaçlayan emik bir yöntemle çıkıyor.
TARİH/HISTORY
BOSNA-HERSEK VE BULGARİSTAN OSMANLI İMPARATORLUĞUNDAN KOPARILIYOR
"Bu, 18 Ekim 1908 tarihli Fransız gazetesi Le Petit Journal’un (Supplément Illustré, No. 935) kapak illüstrasyonudur.
Başlık: “LE REVEIL DE LA QUESTION D’ORIENT”
(Doğu Sorununun Uyanışı).
Alt yazı: “La Bulgarie proclame son indépendance. — L’Autriche prend la Bosnie et l’Herzégovine” (Bulgaristan bağımsızlığını ilan ediyor. — Avusturya Bosna ve Hersek’i alıyor).
Görselin Anlamı: Karikatür, 1908 Bosna Krizi’ni alegorik olarak anlatır:
Soldaki figür (tüylü miğferli, beyaz-kırmızı üniformalı Avusturyalı): Bosna ve Hersek kumaşını kaldırıyor. Bu, Avusturya-Macaristan İmparatoru Franz Joseph’i veya Avusturya’yı temsil eder.
Ortadaki figür (taç takmış, yeşil üniformalı): “BULGARIE” yazılı kumaşı kaldırıyor ve taç takıyor. Bu, Bulgaristan Prensi Ferdinand’tır (bağımsızlık ilanıyla Tsar unvanını almıştır).
Sağdaki figür (kırmızı fesli, altın işlemeli ceketli): Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid’i temsil eder. Harita üzerindeki “TURQUIE” (Türkiye/Osmanlı) topraklarına bakarak çaresiz ve üzgün görünür.
Haritada ayrıca Dalmaçya ve Karadağ etiketleri görülür.
Tarihsel Bağlam
5 Ekim 1908: Bulgaristan, Osmanlı’ya bağlı özerk bir prenslik statüsünü sona erdirerek tam bağımsızlığını ilan etti. Ferdinand, Tsar unvanını aldı.
6 Ekim 1908: Avusturya-Macaristan, 1878 Berlin Antlaşması’ndan beri işgal altında tuttuğu Bosna-Hersek’i resmen ilhak ettiğini açıkladı.
Bu iki olay, Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki toprak kaybını ve “Doğu Sorunu”nun (Osmanlı’nın Avrupa’daki varlığının çöküşü) yeniden alevlenmesini sembolize eder. Osmanlı’nın zayıflığı nedeniyle etkili bir askeri karşılık verememesi, karikatürde padişahın çaresiz duruşuyla vurgulanmıştır."
KAYNAK: AI (Yapay Zeka)
TÖMÉNY
MACAR DİLCİLERİN KURBANI TÜRKÇEDEN ALINAN BİR KELİME
Orhon yazıtlarında "on bin" karşılığındaki TÜMEN (𐱅𐰇𐰢𐰤), Macar kaynaklarına göre, yine Macar dilciler tarafından yanlış yorumlanmış ve "doldurmak" anlamındaki Macarca TÖM- eyleminden türediğini sanılmış ve TÖMÉNY sözcüğüne "yoğun, konsantre" (saf vb.) karşılığı verilmiş.
TÜMEN, Türkiye'de Türk Dil Devrimi sürecinde Osmanlıca FIRKA karşılığında resmen bir askeri terim, birlik adı olarak kullanılmaya başlamış.
Orhon Türkçesinde de bir alıntı olan "TÜMEN" Türk dillerinde hemen hemen aynı fonetik yapıyla yaşıyor.
"TÜMEN" Saha (Yakut) Türkçesinde "İl Tümen/Ил Түмэн" şekliyle "parlamento, meclis" karşılığında, Farsçada ise para birimi (TOMAN/تومان)
MACARCADA "HARF" VE "YAZMAK" SÖZCÜKLERİ TÜRKÇE KÖKENLİ
ír-ni: yazmak
betű: harf
İlk Türkçe (Pre Turkic) bitig/betig "yazı, yazıt" > Macarca betű "harf"
İlk Türkçe (Pre Turkic) *yaŕ- "yazmak" > Macarca: ír- ay.
İlk Türkçe (Pre Turkic) *yaŕ- "yazmak" diğer Türk dillerinde yaz- vb. biçimlere gelişmiş.
MACARLAR
HONFOGLALÁSELŐTTI "Yurt Tutuş/Fetih Öncesi "
HONFOGLALÁS "Yurt Tutuş/Fetih"
"Honfoglalás előtti", Macarların, atalarının Karpat havzasına, bugünkü Macaristan'a gelmeden önceki döneme verdikleri ad.
Ural dağları çevresinden (Magna Hungaria) Karadeniz'e kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşayan Macarların ataları bu coğrafyalarda yüzlerce yıl boyunca Türk halkları ile temas içindeydi.
Árpád önderliğinde 895'te bugünkü Macaristan coğrafyasına gelen (Honfoglalás=Yurt Tutuş) "Proto-Macarlar", Macar ulusunu oluşturdu.
Macarcadaki yüzlerce Bulgar Türkçesi tipindeki Türkçe kelime işte bu "Honfoglalás előtti" yani Yurt Tutuş Öncesi döneme aittir.
"bölcső"
Macarca "bölcső" sözcüğü Türkçe "beşik" sözcüğü ile bir ve aynı.
İlk Türkçe (Pre-Turkic) "beĺçig" iki farklı yönde gelişmiş:
Macarca "bölcső (< "beĺçig"), Bulgar Türkçesi tipindeki bir Türk dilinden ödünçlenmiş. "beĺçig", diğer Türk dillerinde ise "beşik", "bişik", "besik" "pizik", "bihik" vb. şekillere gelişmiş.
TESADÜF MÜ?
Farsça کبود /kebūd/ 'gök rengi, mavi, mavi-gri' , yine Farsça کبوتر /kebūter/ ise 'güvercin' anlamında. Yani mavi renk ile güvercin arasında (kebūd-kebūter) bağlantı var.
Aynı bağlantıyı Türkçe 'gök' (mavi) ile tarihi Türk dillerindeki 'kökerçin' yani 'güvercin' kelimesi arasında da görüyoruz.
*Rusçada da aynı mantık var: голубой - mavi, gök rengi голубь - güvercin @nirelrimet







