Prof. Dr. Ali Erbaş

11 Ağustos 1936… Sevilla’nın dışında, bir yol kenarında, elli bir yaşında bir noter kurşuna dizildi. Adı Blas Infante idi. Bugün Endülüs’ün resmî bayrağı olarak dalgalanan yeşil-beyaz bayrağın ve armasının fikir babası; modern Endülüs düşüncesinin en önemli isimlerinden biriydi. Vefatının 90. yılında kendisini rahmetle anıyorum. Blas Infante’nin hikâyesini ilginç kılan yalnızca bir bölgesel kimlik veya siyasî özerklik mücadelesi değildir. Onun asıl meselesi, Endülüs’ün kaybolmuş tarihî hafızasını yeniden bulmaktı. 1915’te yayımladığı Ideal Andaluz’da Endülüs’ün gerilemesini yalnızca iktisadî veya siyasî bir mesele olarak görmedi. Ona göre çok daha derinde bir kopuş yaşanmıştı: Endülüs, kendi tarihinden ve kendi medeniyet hafızasından koparılmıştı. Bu hafızanın zirvesinde ise el-Endelüs vardı. 1918’de Ronda’da Endülüs için yeşil-beyaz bayrağı ve armayı teklif etti. Yeşil ve beyaz, Endülüs’ün İslâmî geçmişine uzanan tarihî renklerdi. 1919 Kurtuba Manifestosu’nda ise daha ileri giderek Endülüs’ü bir “millet” olarak tarif etti. Fakat onun el-Endelüs’le kurduğu bağ yalnızca kitaplarda kalan entelektüel bir ilgi değildi. 1924’te, İspanya’nın Fas’la savaşmakta olduğu bir dönemde Fas’a geçti ve çöle doğru yol aldı. Aradığı yer Agmat idi. Çünkü orada, Sevilla’nın son Abbâdî hükümdarı ve büyük şair el-Mu‘temid ibn Abbâd, memleketinden sürgün edildikten sonra ölmüş ve toprağa verilmişti. Blas Infante, yüzlerce yıl sonra el-Mu‘temid’in mezarını arıyordu. Kabri bulduğunda büyük bir heyecan yaşadığı; mezarın çevresinde dolaştığı, toprağını öptüğü ve el-Mu‘temid için mersiye okuduğu anlatılır. Bu yolculuk etrafında daha sonra çok daha çarpıcı bir rivayet de ortaya çıktı: Blas Infante’nin 15 Eylül 1924’te, Morisko soyundan iki şahidin huzurunda şehâdet getirerek Müslüman olduğu ve Ahmed adını aldığı… Bu rivayet İslâm dünyasında ve Endülüs üzerine yazan bazı çevrelerde uzun zamandır aktarılmaktadır. Ancak tarihçilik bakımından ihtiyatı elden bırakmamak gerekir: Infante’nin Müslüman olduğuna ilişkin kesin bir birincil belge henüz ortaya konmuş değildir ve mesele araştırmacılar arasında tartışmalıdır. Fakat tartışmasız olan başka bir hakikat vardır: Agmat onun için sıradan bir tarih gezisi değildi. Altı asır önce sürgünde ölen Sevilla hükümdarının mezarında, kaybettiğine inandığı Endülüs’le yüzleşiyordu. Blas Infante, el-Endelüs’ü İspanya tarihinin dışında kalmış yabancı bir İslâm medeniyeti olarak görmüyordu. Tam tersine, Endülüs halkının kendi tarihî kimliğinin ve hafızasının asli bir parçası kabul ediyordu. Fas’tan dönüş yolunda dinlediği bir "nûbe" (nevbet), onu Endülüs musikisinin ve flamenkonun kökleri üzerinde de düşünmeye sevk etti. Flamenkonun derinliklerinde Arap-Endülüs ve Mağrip musikisinin izlerini aradı; Endülüs’ün sesinde kaybolmuş geçmişinin yankılarını duymaya çalıştı. Sonra İspanya İç Savaşı geldi. Blas Infante 1936’da evinden alındı. 10 Ağustos’u 11 Ağustos’a bağlayan gece Sevilla yakınlarında kurşuna dizildi. Hikâyenin en çarpıcı taraflarından biri ise ölümünden sonra yaşandı. Kurşuna dizilmesinden yaklaşık dört yıl sonra, 1940’ta hakkında verilen hükümde isnat edilen suçlardan biri, “Endülüsçü bir parti kurulması için propagandacılık” idi. Bir insan öldürüldükten dört yıl sonra, fikirleri mahkûm edilmeye devam ediyordu. Belki Blas Infante’nin hikâyesini tek cümlede şöyle anlatmak mümkündür: Bir halkın unutturulmuş tarihine yeniden bakmasını, kendi hafızasını hatırlamasını ve kendi adını yeniden söylemesini istedi. Bugün Endülüs’ün üzerinde onun yeşil-beyaz bayrağı dalgalanıyor. El-Endelüs ise hâlâ yalnızca Müslümanların değil; İspanya’nın, Avrupa’nın ve insanlığın müşterek tarihinin en büyük medeniyet tecrübelerinden biri olarak yaşamaya devam ediyor. Vefatının 90. yılında Blas Infante’yi rahmetle anıyorum. Onun Endülüs’ünü Türkiye’de yıllar önce dikkatimize sunan merhum Akif Emre’yi de bu vesileyle rahmetle yâd ediyorum. Akif Emre, “Blas İnfante’nin Endülüsü”: yenisafak.com/yazarlar/akif-… Endülüs tarihini daha geniş okumak isteyenler için: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Endülüs”, Mehmet Özdemir: islamansiklopedisi.org.tr/en…