ชื่อบ้าน นามเมือง (@GoodOldNameTH) header
ชื่อบ้าน นามเมือง (@GoodOldNameTH) profile picture

หยิบชื่อเก่า มาเล่าเรื่อง ย้อนประวัติชื่อชุมชน บ้านเมือง กว่าจะมาเป็นทุกวันนี้ ภาษาคือประวัติศาสตร์ บอกเล่าประวัติศาสตร์ผ่านภาษา โดยทีมงาน @Thaimuseum

Thailand
Joined May 2017
ตั้งท่ามานาน วันนี้ฤกษ์งามยามดี ขอเริ่มเล่าชื่อบ้าน นามเมืองให้ท่านทั้งหลายได้รู้กัน ผ่านไปย่านไหน เห็นใครเล่า เราจักหยิบยกมาขยายความให้รู้ประจักษ์แจ้ง
2
6
29
เกลียวหวานใช้กันทั่วไปเลยจ้า แอดใข้แต่เด็ก
เอ๊ะ ขอนอกเรื่องได้มะ คนไทยภาคกลางเข้าใจคำว่า “เกลียวหวาน” เหรอ คือเมื่อก่อนตอนไปทำงานอยู่ชล หน้าต่างปิดไม่ได้เลยเลยไปแจ้งขอให้ช่างมาซ่อมโดยใช้คำว่า“เกลียวน่าจะหวาน” โดนขำกลับมาว่าเกลียวหวานคืออะไร น้องชิมเหรอ กุโคตรนอย เลยเข้าใจมาตลอดว่าเป็นคำถิ่นไม่ใช่ภาษากลาง🥹🥹
2
2
624
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
เคยทำไว้ๆ "ครับ/ค่ะ" เมื่อก่อนไม่ได้แยกเพศ มาจากคำเต็ม ขอรับฯ กับ พระพุทธเจ้าข้าฯ
คือศัพท์ที่ดูแบ่งเพศที่สุดของไทยอย่าง ครับ ค่ะ มันยังเป็นศัพท์ที่ไม่ fix ว่าเพศไหนจะใช้เลย เพิ่งมากำหนดว่า ค่ะของพญ ครับของผช. ไม่ถึงร้อยปีนี่เอง(แต่ใกล้ละ) ฉัน-ค่ะ นี่สมัยก่อนผช.ในรั้วในวังใช้กัน normalize สิ่งนี้เถอะ เบื่อกูๆ มึงๆ ของอินฟลูละ
4
389
2
480
16,528
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
Replying to @GoodOldNameTH
ขออภัยที่มาช้า nitter.cf/aquapatinth/status/211…
ปิ้ง/ผิง/หิง/ย่าง/อัง คือคำเดียวกันต่างภาษา หมายความแบบเดียวกันคือทำให้สุกด้วยเปลวไฟ - ปิ้ง/ผิง/หิง เป็นคำไทกะได (ลาว: ປີ້ງ [ปิ้ง], คำเมือง: ᨸᩥ᩠᩶ᨦ [ปิ้ง], ไทเขิน: ᨸᩥ᩠᩶ᨦ [ปิ‍้ง], ไทลื้อ: ᦔᦲᧂᧉ [ปี้ง], ไทดำ: ꪜꪲ꫁ꪉ [ปิ้ง], ไทใหญ่: ပိင်ႈ [ปิ้ง], อาหม: 𑜆𑜢𑜂𑜫 [ปิง์]) - ย่าง/อัง เป็นคำมอญขะแมร์ (เขมร: អាំង [อำง], มอญ: ဖအၚ် [ผอัง]) ภาษาไทยกลางรับมาทั้งหมด แล้วเอามากำหนดความหมายใหม่ จึงปรากฎว่าในพจนานุกรมแปลสองคำนี้แยกประเภทกัน ปล. "ย่าง" ในพาสาลาว = "เดิร" ในภาษาเขมร = เดิน ภาษาไทย ปปล. ลาวก็มีใช้คำว่า "ຢ້າງ" ในความหมายย่างไฟ (เช่น ย่างเนื้อ) ด้วยเหมือนกัน แต่ไม่มีข้อสรุปว่ารับมาจากเขมรด้วยหรือไม่
1
156
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
เหมือนกัน เพราะชื่อเมนูจริงๆคือ "ลาบ" ที่แบ่งย่อย สมมติเนื้อสัตว์คือหมู ก็จะแบ่งเป็น ลาบหมู(ธรรมดา) คือคั่วรวนจากดิบจนสุกเลย ส่วน ลาบหมูน้ำตก คือเอาหมูมาย่างพอให้น้ำในเนื้อ หยดลงเตาไฟ แล้วเอา "หมูน้ำตก" นี้มาทำลาบ -- ต่อมากร่อน/ละคำ เลยเป็น ลาบหมู กับ น้ำตกหมู(/หมูน้ำตก) "ลาบ" ในพาสาลาว หมายถึงคลุกเคล้า ในที่นี้คือเอามาคลุกกับพวกเครื่องลาบ เช่น ข้าวคั่ว และผักต่างๆ ลาบ ในภาษาอาหารเหนือ ปัจจุบันแปลว่าสับ โดยยืมมาจากเมนูลาบ แต่เปลี่ยนการใช้ความหมายไป ใช้คู่กับคำเก่าว่า ฟัก เป็น ฟักลาบ -- ในภาษาอีสาน ฟัก ยังแปลว่าสับอยู่ เช่น ฟักลาบ หมายถึง ฟักเนื้อเพื่อเอาไปทำลาบ ปล. ลาบ(หมู)น้ำตก เป็นคนละที่มากับก๋วยเตี๋ยว(หมู)น้ำตก ไม่เกี่ยวกันเลย
น้ำตก กับ ลาบ ต่างกันอย่างไรหรอครับ เครื่องปรุงก็เหมือนกัน
9
13
2,131
หลักการตั้งชื่อสถานที่....
Replying to @iannnnn
Linux มี Linux Mint เน้นทำให้คนใช้ Windows ชิน เดี๋ยว Nava ออกมา น่าทำเป็น Nava Mint เหมือนกัน ตัดตรงระหว่างลาดพร้าวกับรามอินทรา
1
335
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
ขออวดหน่อยได้ไหม ชีท excel ที่จับโยงเยอะที่สุดในชีวิต เป็นชีทสำหรับสร้างภาษาประดิษฐ์ (conlang) แท็บแรกติ๊กเลือก phoneme พร้อมระบุเสียงควบกล้ำ/สระประสม แท็บสองติ๊กเลือกว่าอันไหนเป็นพยัญชนะ อันไหนเป็นตัวสะกด แท็บสามสร้าง morpheme / คำศัพท์ แท็บสี่เป็นประโยค nitter.cf/532am_/status/21120778…
จัดอันดับบุคคลที่เปรียบเสมือนยอดมนุษย์สำหรับกู 1. คนที่ใช้ excel เป็น ผูกสูตรเก่ง ผูกสูตรข้ามชีทข้ามไฟล์ข้ามน้ำข้ามทะเล ทำได้แม่งทุกสูตร
2
34
1
61
2,135
ชื่อเปลี่ยนชื่อสถานที่จากชื่อดั้งเดิม มันมีทั้งเปลี่ยนเป็นภาษาถิ่น เปลี่ยนไปตามสมัยนิยม (ของภาษา) ใดๆ คือถามชาวบ้านก่อน
เคส นี้คือ ตื่นตัวกันทันเวลาพอดี เอาจริงมีหลายชื่อหลายถนนที่ถูกเปลี่ยนชื่อ ยะลาเป็นเมืองสร้างใหม่ ไม่มีชื่อโบราณ มาลายูท้องถิ่นอะไรหรอกนอกจากอยากเปลี่ยนอยากกลืน
2
367
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
เฉลย : ทุกชื่อมาจากภาษามลายูหมด 🇲🇾 A) ‘ปลามิหลัง’ มาจาก ‘Ikan Sembilang’ /กิกัน เซิมบิลัง/ B) ‘ปลาขี้เกะ’ มาจาก ‘Ikan Kekek’ /อีกัน เกเก็ก/ C) ‘ปลามอหยอง’ มาจาก ‘Ikan Mayong, Manyung’ /อีกัน มาญอง, มันญุง/ D) ‘ปลาขี้ตัง’ มาจาก ‘Ikan Ketang’ /อีกัน เกอตัง/ E) ‘ปลาหลุมพุก’ มาจาก ‘Ikan Terubuk’ /อีกัน เตอรูบุก/ * Ikan /อีกัน/ = ปลา 🐠 มีอีกมากมาย สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยง ความใกล้ชิดกันทางวัฒนธรรม วิถีชีวิตของคนใต้กับคนมลายู
แบบทดสอบความเป็นคนใต้ (3) : ชื่อปลาในข้อใดต่อไปนี้ ไม่ใช่ชื่อปลาที่เป็นภาษาใต้แท้ A) ปลามิหลัง B) ปลาขี้เกะ C) ปลามอหยอง D) ปลาขี้ตัง E) ปลาหลุมพุก
30
7
46
2,127
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
โยนก เชียงแสน - ไทยวน, ไทกะได พะเยา - ไทยวน, ลัวะ แพร่ น่าน - ไทกะได, ไทลื้อ หริภุญชัย เขลางค์ ระมิงค์ (นครพิงค์) - มอญ, ลัวะ อาณาจักรหริภุญชัย มีการอัญเชิญ พระนางจามเทวีจากละโว้ ศูนย์กลางอารยธรรมมอญทวารวดีในภาคกลางขึ้นมาปกครองเมือง แล้วมีอิทธิพลเหนือ เวียงระมิงค์ และ เขลางค๋ในขณะนั้น ชนชั้นปกครองเป็นชาวมอญ กับชาวลัวะท้องถิ่น แล้วโดนล้านนาผนวกสมัยพญาเม็งราย แต่ผนวกแล้วก็รับอารยธรรมมาหลายอย่าง สมัยต้นล้านนา สมมติฐานไว้ว่า มีการกร่อนเสียงสั้นของคำว่า หริภุญชัย = ภุญ = พูน ประกอบกับ มอญโบราณที่เรียกพื้นที่แถบนี้ว่า ละพูน แต่เดิม คล้ายกับลำปาง = ลาก้าง และ อาลัมพาง (บาลี) สังเกตว่าจะมีสถานที่ที่ทีคำว่าอาลัมภางค์คงอยู่หลายที่ในปัจจุปัน ปล.สมมติฐานนะ
พูดถึงชื่อเดิมจังหวัดสมัยก่อนเพราะมากเสียดายที่โดนเปลี่ยน อย่าง"เวียงพิงค์"เป็นเชียงใหม่ "หริภุญไชย"เป็นลำพูน "เขลางค์นคร"เป็นลำปาง
61
68
3,318
เจอช่องยูทูปทางวิทยาศาสตร์ ที่ย่อยความรู้ฟิสิกส์ อ่านอักษร χ ว่า ชี อึ้งสิ ปรกติ χ อ่านว่า ไค หรือ ไซ (chi /xi) เป็นตัวพิมพ์เล็กของอักษรกรีก ที่ปัจจุบันพัฒนามาเป็นตัว x ในทางสถิติ ตัวนี้ปรากฏคือค่า chi-square (χ²) อ่านว่า ไค-สแควร์ เลยไม่รู้ว่าเชื่อช่องนี้ได้ไหม
1
2
366
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
แต่ครูทองย้อยท่านบอกว่าคำนี้เป็นคำสมาสชนิดละไว้ฐานเข้าใจ (ภาษาบาลีไวยากรณ์ว่า “มัชเฌโลป” = ลบกลางคำ หรือลบคำกลาง) คำแปลเต็ม ๆ คือ “แพทย์ผู้ (ทำให้ผู้ป่วย) หมดความรู้สึกตัว” วิคตา สญฺญา เอตสฺมาติ วิสญฺญา . “สัญญา-ความรู้สึกตัว ออกไป จากผู้นั้น เหตุนั้น เขาจึงชื่อว่า วิสญฺญา”
วิสัญญีแพทย์ เป็นศัพท์ไทยที่แปลออกมาจะผิดความหมายไปเลย (แปลว่าแพทย์ที่หมดสติ) แต่คนใช้กันแพร่หลายและรับรู้ทั่วไปแล้วก็ปล่อยเลยตามเลย 😎
72
2
61
4,525
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
(บ่นไปเรื่อย) นอกจากเรื่องคำผิด หลักภาษาใดๆ แล้ว เราว่าถ้าใส่ใจเรื่องรายละเอียด ข้อมูล ตรากะในเรื่อง ก็จะทำให้เรื่องมีน้ำหนักมากขึ้นเยอเและน่าเชื่อถืออะ คือถ้าเป็นพีเรียดแล้วเน้นว่าเป็นเซ็ตติ้งจริง อันดับแรกเลยคือชื่อตัวละครอะ สมัย 100 กว่าปีก่อน ชื่อตัวคนก็สั้นๆ ทั้งนั้น แบบ นายม่วง นางกล่ำ นายอิ่ม นางเล็ก อะไรแบบนั้น เพิ่งมามีหลายพยางค์แบบใช้ทั่วไปก็เพิ่งยุคหลังๆ ไม่หรอก นายธีรภัทร นางสาวศศิประภา และราชทินนามไม่ได้เอาชื่อตัวมาใช้ ขุนศรี หมื่นไกร หลวงไผ่ อะไรแบบนี้ไม่มีหรอก 😅 หลังยุค 2484 ชื่อผู้ชายกับผู้หญิงก็แยกกัน ชื่อผู้ชายก็ต้องมาดแมน เช่นผู้ชายชื่อบุญส่ง ก็ต้องเปลี่ยนเป็นศักดิ์ชัย ผู้หญิงชื่อเล็ก ก็ต้องเปลี่ยนเป็นเลขา แล้วถ้าย้อนไปยุค 200 ปีก่อน ลูกสาวคหบดีก็คือคนมีเงินอะเนอะ ไปบ้านคนอื่นคงไม่คิดไปทำสวนให้บ้านนั้นหรอก เพราะสมัยนั้นเขาถือว่ามันเป็นงานบ่าวทาสใดๆ ถ้าเขียนก็คิดทบทวนดีๆ ไม่งั้นมันจะไม่ make sense คือจะแย้งเราว่ามันเป็นนิยาย จะเอาอะไรมากมาย แต่ในเมื่อมันเป็น historical fiction มันก็ควรทำรายละเอียดให้สมจริงที่สุด เพราะนี่คือการสร้างเซ็ตติ้งในนิยายเนอะ ถ้ามันมีหลายจุดที่นักอ่านอ่านแล้วติดๆ ขัดๆ การ convince นักอ่านให้เชื่อว่าเส้นเรื่องเป็นเรื่องจริง payoff มีน้ำหนักใดๆ มันก็คงจะ ‘อ่อม’ เกินไป คือชื่อ ระบบชนชั้น อาชีพ ความสัมพันธ์ทางสังคม มารยาท แรงงาน อำนาจรัฐ และวิธีคิดของตัวละครมันอยู่ภายใต้ยุคสมัยนั้นอะเนอะ ถ้าใช้ worldview ของคนศตวรรษที่ 21 มันจะกลายเป็น contemporary novel in costume ไป 😅
58
2
71
4,982
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
พูดถึงชื่อคนสั้น ๆ สมัยอยุธยา ถ้าสั้นขนาดนี้แล้วยังนึกชื่อตัวไม่ออก มีอีกวิธีหนึ่งคือ ตั้งตามลำดับลูกคนที่เท่าไหร่ (เอาแค่สิบนะ) ถ้าลูกชาย จะเป็น อ้าย ญี่ (ยี่) สาม ไส งัว (งั่ว) ลก เจด (เจ็ด) แปด เจา จง ส่วนลูกสาวก็ เอื้อย อี่ อาม ไอ อัว อก เอก แอก เอา อัง
123
1
248
7,337
ชื่อบ้าน นามเมือง retweeted
ปวดหัวมากกับการตั้งราชทินนามในนิยายพีเรียดหลายเรื่อง 🫩 ราชทินนามไม่ใช่ตำแหน่งดยุค เคานต์ ไรงี้นะ พ่อเป็นขุนนางไทยก็ใช่ว่าลูกจะเป็นฃนขุนนางอะ ถ้าไม่รับราชการ มันไม่ใช่ตำแหน่งที่สืบทอดในสกุลได้ แล้วก็ราชทินนาม จะเป็นชื่อที่สะท้อนงานที่เขาทำ เช่น พระยาราชสงคราม (กร หงสกุล) ท่านชื่อกร เป็นทหารเรือ (เลยว่าทำไมต้อง ‘ราชสงคราม’)ซึ่งคุณพ่อของท่านเป็นทหารเรือเช่นกัน มีราชทินนามเดียวกัน ส่วนหลวงวิจิตรวาทการ (วิจิตร วิจิตรวาทการ) เพราะท่านเริ่มแรกสุดคือรับราชการกระทรวงการต่างประเทศ (วิจิตร = งดงาม วาทการ = การพูด) ซึ่งแต่เดิมท่านชื่อกิมเหลียง พอยกเลิกเรื่องขุนนาง ราชทินนามในปี 2475 แล้ว ท่านเลยเอามาตั้งเป็นนามสกุลไทย อีกอย่างคือคำว่า ‘สายเลือดขุนนาง’ ในบริบทสยามยุคก่อน 2475 ไม่มีจริงนะ อย่างที่พูดไปต้นโพสต์ ถ้าลูกไม่รับราชการ ความเป็นขุนนางก็หยุดอยู่แค่นั้นอะ โอเค ลูกสาวอาจจะถือว่ามีสกุลดี แต่ถ้ารุ่นลูก หลาน ลื่อ ไม่รับราชการ ไม่มีราชทินนาม ก็ไม่ได้เป็นขุนนางแล้วนะ ไม่มีหรอก ขุนไกร (ทำงานอะไร???) ชื่อตัวชื่อไกร มันไม่ใช่แบบฝรั่ง noooo ได้โปรดเลิกตั้งราชทินนามในนิยายแบบนี้ 🫠
1
254
9
304
45,148
และที่ราชทินนามทั้งสองนี้ มีความความคล้องจองกัน นั่นก็เป็นเพราะว่า ทั้งสองท่านได้รับพระราชทานราชทินนามพร้อมกัน . ดังนั้น ผู้แต่งจึงควรมีความใส่ใจในรายละเอียดส่วนนี้ เพราะเรื่องบรรดาศักดิ์และราชทินนามนั้น เป็นเรื่องที่ค่อนข้างมีรายละเอียดเฉพาะตัวค่อนข้างมาก
3
2
264
ส่วนราชทินนามที่สอง เป็นของหลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) ซึ่งที่ได้รับพระราชทานราชทินนามนี้ เนื่องจากท่านได้เข้ารับราชการเป็นผู้ช่วยเลขานุการในกรมร่างกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม จึงได้มีราชทินนามว่า “ประดิษฐ์มนูธรรม” คือ ผู้สร้างพระมนูธรรม ได้แก่ กฎหมาย . (มีต่อ)
1
2
1
306
โดยราชทินนามแรกนั้น เป็นของหลวงประเสริฐมนูกิจ (ประเสริฐ ศิริสัมพันธ์) ซึ่งที่ได้รับพระราชทานราชทินนามนี้ ส่วนหนึ่งก็มาจากชื่อของท่าน และอีกส่วน คือ ท่านได้เป็นข้าหลวงเรื่องกฎหมายและศาลทางภาคเหนือ จึงได้มีคำว่า “มนูกิจ” คือ งานของพระมนู หมายถึง งานด้านกฎหมาย ในราชทินนาม . (มีต่อ)
1
2
1
286
และยิ่งเป็นราชทินนามใหม่ ผู้แต่งต้องใช้ความรู้ทางภาษามาก เพราะจะต้องแต่งราชทินนามให้แสดงลักษณะเด่นของตัวผู้ได้รับพระราชทานราชทินนาม หรือของตำแหน่งประจำราชทินนามนั้น ๆ เช่น “หลวงประเสริฐมนูกิจ” และ “หลวงประดิษฐ์มนูธรรม” . (มีต่อ)
1
3
1
335
ถ้าไม่มีความรู้ ก็อาจจะงงว่า สรุปแล้ว บุคคลนี้มีบรรดาศักดิ์และราชทินนามอะไร ซึ่งที่จริงแล้ว บุคคลดังกล่าวนี้ มีบรรดาศักดิ์ที่ “พระ” หรือ “พระยา” ตามแต่ที่ได้รับพระราชทาน โดยมีราชทินนามว่า “ไกรสี” แต่เนื่องจากเป็น “ลูกขุน” ณ “ศาลหลวง” จึงมีคำว่า “ขุนหลวง” นำหน้า . (มีต่อ)
1
3
1
460
ผู้แต่งก็จำต้องมีความรู้ทางด้านภาษาและประวัติศาสตร์เป็นอย่างดี เพราะบางราชทินนาม ที่แม้จะเป็นบรรดาศักดิ์และราชทินนามเดิม แต่ก็เป็นบรรดาศักดิ์และราชทินนามที่มีความแปลกไม่น้อย เช่น “ขุนหลวงพระไกรสี” หรือต่อมาเป็น “ขุนหลวงพระยาไกรสี” ในสมัยรัชกาลที่ 5 . (มีต่อ)
1
4
1
374