Βασίλης

Φωτογραφία: Ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Οδυσσέας Ελύτης (κατά κόσμον Οδυσσέας Αλεπουδέλης) ποζάρει ανάμεσα σε δύο συμπολεμιστές του, στο Δέλβινο της Βορείου Ηπείρου, τον χειμώνα του 1940-1941. Ο λόχος όπου υπηρετούσε ο Ελύτης (7ος Λόχος του 24ου Συντάγματος Πεζικού) είχε μπει πρώτος στο Δέλβινο τον Δεκέμβριο του 1940. Παρά τις κακουχίες του πολέμου, ο ποιητής αποπνέει ηρεμία και νηφαλιότητα, έχοντας τα χέρια στις τσέπες της χλαίνης του, ενώ ξεχωρίζει η πλούσια γενειάδα του. Θα μπορούσαμε να πούμε πως αποτελεί τον ορισμό του «πολίτη – οπλίτη», (όπως εφαρμόστηκε στην Αρχαία Αθήνα, ή όπως εκφράστηκε από τον Ροβεσπιέρο κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης) καθώς, παρά το ότι ήταν διανοούμενος, δεν δίστασε να βρεθεί στην πρώτη γραμμή του πολέμου. Ο Ελύτης είχε δηλώσει πως η συγκεκριμένη φωτογραφία ήταν ένα από τα σπουδαιότερα κειμήλιά του και είχε ξεχωριστή σημασία για τον ίδιο. Μετά τον θάνατό του, βρισκόταν στα χέρια της συντρόφου και κληρονόμου του, Ιουλίτας Ηλιοπούλου, ενώ σήμερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του Μουσείου «Σπίτι του Ελύτη» στην Πλάκα. Θα πρέπει να αναφέρω πως ελάχιστες μέρες μετά την απαθανάτιση της συγκεκριμένης στιγμής, ο Ελύτης αρρώστησε βαριά από τύφο (ο ίδιος είχε δηλώσει πως το έπαθε από το μολυσμένο νερό που έπινε, το οποίο έβρισκαν ανάμεσα στα σκοτωμένα μουλάρια). Σε συνέντευξή του στο φοιτητικό περιοδικό «Πανσπουδαστική αναφέρει: «Τι να έκανα εγώ, ένα χαλασμένο παιδί της Αθήνας. Με κόπο ανυπολόγιστο, κατάφερα να είμαι απλώς συνεπής προς την αποστολή μου. Αλλά είδα στο πρόσωπο των στρατιωτών μου τη λάμψη που είναι ικανός ο Ελληνισμός ν” αναδύσει όταν πιστεύει στο δίκιο του. Και γνώρισα από πολύ κοντά την αψηφισιά του θανάτου, την ακατάβλητη θέληση της ζωής που έγινε τελικά και δική μου. Στο μέτωπο, αρρώστησα από βαρύτατο τύφο. Τα νερά που πίναμε, όπου βρίσκαμε, ανάμεσα στα πτώματα των μουλαριών, ήτανε μολυσμένα. Χωρίς να γνωρίζω τι έχω, χρειάστηκε να κάνω τρία μερόνυχτα με τα πόδια κα με ζώο σε βατόδρομο και να διακομισθώ στο Νοσοκομείο Ιωαννίνων. Έμεινα εκεί σαράντα μέρες με σαράντα πυρετό, ακίνητος, με πάγο στην κοιλιά. Με είχανε αποφασίσει αλλά εγώ δεν είχα αποφασίσει τον εαυτό μου. Θυμάμαι, ότι αρνήθηκα να με μεταφέρουν στο μικρό θάλαμο των ετοιμοθανάτων, όπως κάποιο άλλο βράδυ αρνήθηκα πεισματικά να κοινωνήσω και να εξομολογηθώ στον παπά που μου φέρανε, όταν η κρίση της αρρώστιας έφτασε στο κατακόρυφο. Μόλις αρχίζανε οι βομβαρδισμοί, ανοίγανε το διπλανό μου παράθυρο -μη σπάσουν τα τζάμια και τιναχτούν επάνω μου- και φεύγανε όλοι στα καταφύγια. Έτσι πέρασα όλες τις τρομερές πρώτες μέρες της γερμανικής επιθέσεως. Κατάμονος, σ” έναν έρημο θάλαμο, και γεμάτος πληγές από την απόλυτη ακινησία». Στο κρεβάτι του νοσοκομείου φαίνεται πως συνέλαβε ένα από τα σπουδαιότερα έργα του, το «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας». Σύμφωνα με τη λογοτεχνική κριτική, ο Ελύτης συνέθεσε το ελεγειακό αυτό έπος είτε με σκοπό να τιμήσει τους συμπολεμιστές του στην Αλβανία, είτε για να τιμήσει τον φίλο του ποιητή Γιώργο Σαραντάρη, ο οποίος επίσης πολέμησε στην πρώτη γραμμή του μετώπου και πέθανε από τις κακουχίες. ΣΤ΄ Ήταν γενναίο παιδί. Με τα θαμπόχρυσα κουμπιά και το πιστόλι του Με τον αέρα του άντρα στην περπατηξιά Και με το κράνος του, γυαλιστερό σημάδι (Φτάσανε τόσο εύκολα μες στο μυαλό Που δεν εγνώρισε κακό ποτέ του) Με τους στρατιώτες του ζερβά δεξιά Και την εκδίκηση της αδικίας μπροστά του -Φωτιά στην άνομη φωτιά!- Με το αίμα πάνω από τα φρύδια Τα βουνά της Αλβανίας βροντήξανε Ύστερα λιώσαν χιόνι να ξεπλύνουν Το κορμί του, σιωπηλό ναυάγιο της αυγής Και το στόμα του, μικρό πουλί ακελάηδιστο Και τα χέρια του, ανοιχτές πλατείες της ερημίας Βρόντηξαν τα βουνά της Αλβανίας Δεν έκλαψαν Γιατί να κλάψουν Ήταν γενναίο παιδί! [Οδυσσέας Ελύτης, Άσμα ηρωϊκό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας, εκδ. Ίκαρος] Υ.γ. Ένα άλλο στοιχείο που αξίζει να αναφερθεί, είναι πως ο Ελύτης φέρεται να έσωσε τη ζωή του γνωστού ηθοποιού Λάμπρου Κωνσταντάρα, αφού έπειτα από μια μάχη στην οποία τραυματίστηκε, ο ποιητής τον μετέφερε ο ίδιος στο νοσοκομείο. ΠΗΓΕΣ: (α) «Παπαγιαννόπουλος, Κωνσταντάρας, Τσαρούχης, Κατράκης, Φωτόπουλος, Θεοτοκάς, Ελύτης. Διάσημοι που πολέμησαν στο Έπος του 40», Η Μηχανή του Χρόνου. (β) «Ο βίος του εφέδρου Οδ. Αλεπουδέλη», Όλγα Σελλά, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 26/10/2014 (γ) «Άσμα Ηρωικό και Πένθιμο για τον Χαμένο Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας και Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας: Μια παράλληλη ανάγνωση», Άννα Βόζενμπεργκ.