Caner Cangül

KREMLİN PROPAGANDASININ TEMEL ANLATILARI En az 12 yıldır dilim döndüğünce, zamanım el verdiğince Rusya propagandasını anlatmaya, yazmaya çalışıyorum. Maalesef, bu, öyle kolay birşey değil. Çünkü hatta vicdanından, aklından, niyetinden şüphe etmediğimiz insanları bile tuzağına düşürebilen, sınırları çok geniş, çok karmaşık, bulanık ve çok katmanlı bir mekanizmadan bahsediyoruz. Rus propagandasının en güçlü yönü yerel koşullara uyum sağlamasıdır. Öyle standart bir kalıp değil bu. Her ülkede, hatta bazen her ülkenin ayrı ayrı bölgelerinde bile - hedef olan her yerde - çok farklı, yerel zaafiyetleri, boşlukları, çatışmaları, tarihsel, kültürel, sosyal faktörleri ustalıkla kullanarak kendi anlatısının yürümesini sağlayan bir örümcek ağı gibidir. Bu ağ anlatıları yerel ve inandırıcı kılmak için çoğunlukla yerel gazeteci, akademisyen, asker, uzman, aktivistleri kullanır. Bu ağın amacı sadece “güclü Putin”, “büyük Rusya” anlatısı oluşturmak değil, bazen de dikkati Rusya’dan uzaklaştırmak, Rusya’nın düşman olduklarını kötülemektir - burada “bağımsız uzman görüşü” şablonu devreye giriyor. Dezenformasyon ekosistemi Kremlin propagandasının en önemli ayağını oluşturur. Ancak bu, tekil ve münferit yalan haber ekosistemi değil, sürekli tekrarlanan anlatı şablonları üzerine kurulu bir sistemdir. Propaganda literatüründe bu “yalanların yangın hortumu” diye geçer. Kremlin propagandasının binlerce anlatısı var - her ülkeye, her duruma, her koşula uygun. Ancak bu binlerce anlatıyı inceleyen veri tabanı analizleri şunu gösteriyor - Kremlin mekanizması propaganda anlatılarını beş temel çerçeveye oturtur. 1. Elitler halka karşı. Rusya’nın yüzyılı aşkın sürdürdüğü ve genellikle seçim kampanyalarında kullandığı bu anlatının temelini “halktan kopmuş" elitlerin insanların sorunlarından habersiz olduğu söylemi oluşturur. Buradaki iddiaları desteklemek için kanıta ihtiyaç duyulmaz; hatta kanıt yokluğu bile bazen bir kanıt gibi sunulur. Anlatının temelini komplo teorileri ve şüpheler oluşturur. 2. Tehdit altındaki değerler. Bu çerçeve birçok konuya uygulanıyor ve genellikle Rusya’nın "ahlaki" rolünü vurgulamak için kullanılıyor. 3. Kayıp egemenlik veya tehdit altındaki milli kimlik. Rusya bu çerçeveyi hem Batı’ya hem de post-Sovyet ülkelerine karşı bolca kullanıyor. "Marketten odun alan, donan Avrupalılar", "Batı tarafından yönetilen Ukrayna", “Egemenliği Batı’nın elinde olan Moldova", "devlet sayılmayan Baltık ülkeleri" ve s bu gibi anlatıları duyduğunuzda hangi şablonun kullanıldığını anlayınız:) Bir de bunlara milli ve dini kimlik manipülasyonları eklenir ki, en çok “çalışan” anlatı hatlarından biri budur. 4. Yaklaşan çöküş anlatısı. Bu da asırdan çoktur Rusya propagandasının kullanımında olan şablonlardan biridir. "Avrupa çöküyor", "NATO parçalanıyor" tarzındaki anlatıların her zaman bolca alıcısı var. 5. Hahaganda - yani sözde mizah yoluyla kara propaganda. "Hahaha" ve "propaganda" kelimelerinin birleşiminden oluşan bu şablon Rus dezenformasyon mekanizmasının önemli bir ayağıdır. Buraya alay etme, aşağılama ve muhatabını itibarsızlaştırma gibi davranışlar dahildir - hergün bolca karşınıza çıkan Zelenskiy aşağılamalarını, dalga geçme çabalarını falan okuyunca bu şablon aklınıza gelsin…