Pinned Tweet
Putin’in “Dördüncü Roma olmayacak” diye aktardığı söz, beş yüz yıl önce Moskova hükümdarına yapılmış bir uyarıydı.
16. yüzyılın başında Pskovlu keşiş Filofey, İstanbul’un 1453’te Osmanlıların eline geçmesini kendi inancı açısından yorumluyordu. Ona göre Ortodoks inancını koruma sorumluluğu artık Moskova’nın hükümdarına düşüyordu. “Dördüncüsü olmayacak” derken Rusya’nın sonsuza kadar güçlü kalacağını söylemiyordu. Demek istediği şuydu: Siz de bu inancı koruyamazsanız yerinizi alacak başka bir Roma yok.
Putin’in bu sözü nerede kullandığı önemli. Patrik Kirill’in 80. yaşı için hazırlanan belgeselde, Batı’daki kiliselerin kendi geleneklerinden uzaklaştığını söylüyor. Ardından Rusya’yı bu gidişten rahatsız olan Hristiyanların sığınabileceği bir ülke olarak tarif ediyor. Filofey kendi hükümdarına sesleniyordu. Putin’in hitap ettiği insanlar arasında Batılı Hristiyanlar da var.
Osmanlı’da müsadere vardı ama “paşa ölünce ailesine miras kalmazdı” diye bir kural yoktu. Örneği de zaten Rüstem Paşa. Tarihçi Zahit Atçıl, Rüstem Paşa’dan eşi Mihrimah Sultan’a servet kaldığını yazıyor. Mihrimah da kendi mirasını kızı Ayşe Sultan’a bırakmış.
Şunu da ayırmak lazım. Mihrimah’ın babası Kanuni döneminde kendisine tahsis edilmiş gelirleri de vardı. Yani “eşinden miras kaldı” demek doğru. “Bütün serveti eşinden kaldı” demek başka.
Replying to @diplomaticwar
Rüstem'den kalmış diyenler var ama Osmanlı paşası ölünce malı mülkü devlete geçer miras kalmaz
1
11
1,185
İngiltere savaşta olmadığı ülkelere neden siber operasyon düzenliyor? Röportajda kullandığı ifadenin literatür adı “gri bölge”ydi.
Gri bölge rekabetinde bir devlet, rakibinin silahla karşılık vermesini gerektirecek kadar ileri gitmeden istediğini almaya çalışır. Bunun nasıl işlediğini görmek için 2012’de Çin ile Filipinler arasında yaşananlara bakmak yeterli.
Filipin donanması, iki ülkenin de hak iddia ettiği Scarborough Sığlığı’nda Çinli balıkçıları gözaltına almak istedi. Çin’in bölgeye gönderdiği iki deniz kolluk gemisi buna engel oldu. Manila’nın önünde zor bir karar vardı. Balıkçıları almak için Çin gemileriyle çatışmayı göze alacak mıydı? İki ülke savaşa girmedi. Ama kriz bittiğinde sığlığa kimin girip çıkacağını fiilen Pekin belirliyordu.
Litvanya benzer bir baskıyı gümrükte yaşadı. 2021’de Vilnius’ta Tayvan adını taşıyan bir temsilcilik açılınca Litvanyalı ihracatçıların malları Çin gümrüğünden geçmemeye başladı. Avrupa Komisyonuna göre Pekin, Çin’e mal satan başka Avrupa şirketlerinden de ürünlerinde Litvanya’dan aldıkları parçaları kullanmamalarını istedi. Böylece Vilnius’un aldığı diplomatik karar, başka bir ülkedeki üreticinin hangi tedarikçiyle çalışacağına kadar uzandı.
Magowan’ın bence en önemli sözü röportajın devamında. Bazı operasyonların etkisini rakibin bile açıkça göremediğini söylüyor. Burada caydırıcılık açıklaması tek başına yetmiyor. Karşı taraf ne yaptığınızı bilmiyorsa ona nasıl gözdağı vereceksiniz? Bazen Londra için rakibin işini aksatmak yeterli. Bunu İngiltere’nin yaptığını bilmesi gerekmiyor.
🔴 Kayıt 14 Mart 2023’te Karadeniz üzerinde çekildi. O gün iki Rus savaş uçağı, ABD Hava Kuvvetlerine ait insansız keşif ve gözetleme aracı MQ-9’u önledi. Kamerada Su-27’nin geçiş sırasında yakıt bıraktığı görülüyor. Temasın kendisi ise görüntüde yok.
Amerikan tarafına göre Rus jetlerinden biri pervaneye çarptı ve operatörler hasar alan MQ-9’u denize indirmek zorunda kaldı. Moskova teması reddetti, aracın sert bir manevra sırasında kontrolden çıktığını savundu.
Kamera kaydının kendisi de bu olayda diplomatik bir rol oynadı. İki ülkenin savunma bakanları 15 Mart’ta telefonda görüştü. Ertesi gün Washington görüntülerin gizliliğini kaldırıp 42 saniyelik bölümü yayımladı. Artık herkes Rus jetinin ne kadar yaklaştığını ve pervanenin geçişten sonraki halini görebiliyordu. İki başkentin anlaşamadığı o birkaç saniye ise kayıtta eksikti.
Mihrimah Sultan’ın servetini anlatmak için bugünün parasıyla milyar hesabı yapmaya gerek yok. Kardeşi II. Selim tahta çıktığında, acil masrafları karşılayabilmesi için ona 50 bin altın borç verebilecek durumdaydı.
Paylaşımda geçen günlük 2 bin duka bilgisi de bütünüyle uydurma değil. İstanbul’da bulunan Alman din adamı Stephan Gerlach’ın anlatımına dayanıyor. Aynı kaynak, Mihrimah’ın kızıyla damadına her hafta 2 bin duka gönderdiğini de belirtiyor. Yalnız burada bir ayrım gerekli. Bunlar dönemin bir gözlemcisinin aktardıkları. Elimizde bütün gelir ve giderlerini karşılaştırabildiğimiz bir hesap dökümü varmış gibi konuşamayız.
Dukanın yaklaşık 3,5 gramlık ağırlığından hareketle 2 bin dukayı yaklaşık 7 kilo altına çevirmek mümkün. Fakat bu altını bugünün fiyatıyla çarpmak, 16. yüzyıldaki satın alma gücünü veya Mihrimah’ın net kazancını göstermiyor.
Servetinin boyutunu vakıf kayıtlarından daha somut biçimde görebiliyoruz. Cangüzel Güner Zülfikar’ın vakfiyeler üzerinde yaptığı araştırmada, Mihrimah’ın vakfettiği mülkler arasında 95 köy sayılıyor. Bunlara değirmenler, dükkanlar, hamamlar ve başka gelir kaynakları da ekleniyor. Üsküdar’daki hayratına gelir sağlamak üzere tahsis edilen işletmeler arasında 11 değirmen, bir bozahane, bir mum imalathanesi ve iki tabakhane bulunuyor.
Bugün adını taşıyan camileri biliyoruz. O yapıların çalışanlarının ücretlerini, medreselerin ve imaretlerin masraflarını karşılayan ekonomik düzen ise pek konuşulmuyor. Mihrimah yalnız bina yaptırmıyor, hizmetlerin devamı için gelir getiren mülkler de ayırıyordu. Bu nedenle vakfa tahsis edilen gelirlerin tamamını kişisel harçlığı gibi düşünmek de yanlış olur.
Bir başka ayrıntı, servetinin İstanbul’un çok ötesinde kullanılması. Mekke’deki Aynizübeyde su yollarının onarımını da finanse etmişti. Dönemin tarihçisi Selaniki, bu iş için 500 bin altın harcandığını kaydediyor.
Pelin Karahan: "Mihrimah Sultan ile karşılaşsaydım para tavsiyesi alırdım."
▬ Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan'ın aylık kazancının 1 milyar 200 milyon TL'nin üzerinde olduğu aktarılıyor.
▬ İstanbul'a gelen Alman seyyah Gerlach, Mihrimah Sultan'ın günlük gelirinin 2 bin duka seviyesinde olduğunu kayıt altına almıştır.
▬ 2 bin duka altın, günümüzde yaklaşık 7 kilo altına denk gelmektedir.
🔴 Rus albay cebinden iki kez 500 avro çıkarıyor. Slovak yazar Bohuš Garbar’a paranın yarısının kendisi, diğer yarısının da bir arkadaşı için olduğunu söylüyor. O arkadaşın kim olduğunu bilmiyoruz ama Moskova’nın Garbar’dan ne istediğini albayın kendi sesinden duyuyoruz.
Görüntüler 2021’de Slovakya’da bir parkta kaydedildi. Parayı vern kişi Rusya’nın Bratislava Büyükelçiliğinde askeri ataşe yardımcısı olarak görev yapan Albay Sergey Solomasov. Karşısındaki Garbar ise Hlavne spravy adlı haber sitesine yazılar yazıyordu.
Solomasov, Moskova’ya ondan nasıl bahsettiğini anlatıyor. Garbar’ın geniş bir çevresi var. Rus albay bu çevreden NATO ve AB içindeki siyasi görüşmeler hakkında bilgi verebilecek isimler arıyor. Garbar’ın cevabı ilginç. Rusya’ya sempati duyan çok arkadaşı olduğunu ama bunların pek de sözü geçen insanlar olmadığını söylüyor.
Sonra Garbar bir isim öneriyor. Dönemin Slovakya Savunma Bakanı Jaroslav Naď’a yaklaşabileceğini söylüyor. Albay bu fikri hemen geri çeviriyor. Ona göre bakanın kendisi bu iş için yanlış kişi. Yardımcılarından birini tanıyor mu, onu öğrenmek istiyor.
Bence kaydın en çarpıcı yeri burası. Garbar ülkenin savunma bakanını önerirken Rus subayın ilgisini bakanın çevresinde çalışanlar çekiyor. Bir görüşmede nelerin konuşulduğunu öğrenmek için her zaman masadaki en kıdemli kişiye ulaşmak gerekmiyor.
Garbar daha sonra 17 Ekim 2021’de Solomasov’la yeniden buluştuğunu ve ona bilgi içeren bir USB bellek verdiğini kabul etti. Şubat 2023’te Slovak mahkemesi casusluk ve rüşvet suçlarından üç yıl hapse hükmetti. Hapis cezası ertelendi.
Gümrü’deki bir tekstil fabrikası Türkiye’den iplik alıyor. İki ülke komşu ama fabrika ipliği Gürcistan’daki aracılar üzerinden alıyor. Kapalı sınırın maliyeti bu fabrikanın her siparişine yansıyor.
Paşinyan’a bu noktada katılıyorum. Ermenistan’da Türkiye’yle ya da Azerbaycan’la uzlaşmayı taviz gibi gösteren siyaset, ülkeye pahalıya mal oldu. Erivan komşularıyla kavgalı kaldıkça dışarıdan güvenlik vadeden güçlerin de Ermenistan üzerinde söz sahibi olması kolaylaştı. O arada Bakü, Tiflis ve Kars birbirine demiryoluyla bağlandı. Gümrü ise hemen yanındaki Kars’a trenle mal göndereceği günü bekliyor.
Paşinyan’ın Aliyev’le barışı savunması da Ankara’yla sınırı açmak istemesi de Ermenistan’ın kendi çıkarına. Üstelik o sınır açıldığında Gümrü’deki üretici kadar Kars’taki esnaf da kazanır.
Mao, Çin’de Çan Kay Şek’i yenmişti. Moskova’ya geldiğinde ise Stalin’in, yenilgiye uğrattığı hükümetle imzaladığı anlaşmayı değiştirmek istemediğini gördü.
16 Aralık 1949’daki ilk görüşmenin tutanağında bu pazarlık açıkça yer alıyor. Mao yeni bir anlaşma istiyordu. Stalin ise 1945’te yapılan düzenlemelerin şimdilik korunmasını savunuyordu.
Gerekçesi de oldukça somuttu. Port Arthur’daki Sovyet askeri varlığı ve Mançurya demiryoluna ilişkin haklar, savaş sonunda kurulan düzenin parçasıydı. Stalin, Çin’le anlaşmayı değiştirirse ABD ve İngiltere’nin de Sovyetlerin Kuril Adaları ve Güney Sahalin üzerindeki kazanımlarını tartışmaya açmasından çekiniyordu.
Mao’nun önceliği ise savaştan çıkan ülkesini toparlamaktı. Görüşmeye Çin’in üç ila beş yıllık barışa ihtiyacı olduğunu söyleyerek başladı. Sovyetlerden 300 milyon dolarlık kredi de istedi.
Yeni anlaşma ancak 14 Şubat 1950’de imzalandı.
Bu görüşmeyi ilginç yapan, iki komünist liderin buluşmasında bile limanların, demiryollarının ve savaş sonunda elde edilen hakların bu kadar belirleyici olması. Çin’de devrim gerçekleşmişti ama Stalin, Sovyet devletinin eski Çin hükümetinden aldığı ayrıcalıkları hemen bırakmaya hazır değildi.
🔴 Almanya, Polonya’yı işgal etmeden birkaç saat önce kendi radyo istasyonunu bastı. Aynı akşam Berlin radyosu saldırıyı Polonyalıların yaptığını duyurdu.
31 Ağustos 1939’da SS subayı Alfred Naujocks ve ekibi, o sırada Almanya sınırları içinde bulunan Gleiwitz radyo istasyonuna girdi. Çalışanları etkisiz hale getirip istasyonun Polonyalıların eline geçtiğini bildiren Lehçe bir duyuru okumaya çalıştılar. Burası bir aktarma istasyonuydu. Gliwice Müzesine göre duyurunun ancak birkaç kelimesi yakın çevrede duyulabildi.
Baskını inandırıcı göstermek için daha önce gözaltına alınan Silezyalı Franz Honiok’u da istasyonda öldürdüler.
Naujocks, 1945’te verdiği yeminli ifadede emri Reinhard Heydrich’ten aldığını anlattı. Heydrich, Polonya’nın Almanya’ya saldırdığına dair yabancı basına gösterebileceği bir kanıt istiyordu. 1 Eylül sabahı Alman ordusu Polonya’ya girdi. Alman gazetelerine ise “savaş” kelimesini kullanmamaları, Alman birliklerinin Polonya saldırılarını püskürttüğünü yazmaları talimatı verildi.
BREAKING: Poland has foiled a major Russian sabotage attack near the Polish border to Kaliningrad which would of caused dozens of casualties and triggered a provocation similar to 1939-Rzeczpospolita
-Russian intelligence services were planning a border crossing operation and a staged attack on a facility inside Kaliningrad which would be blamed on Ukraine with forged documents with the aim of stopping Polish support for Ukraine.
-The warning took place when foreign intelligence services likely French or British noticed the presence of Russian military intelligence officers who had flown to Kaliningrad who were linked to other sabotage operations.
-Similar warnings were given to numerous Baltic states like Lithuania, Estonia and Latvia.
15
1,714
🔴 FBI, Çin istihbaratıyla bağlantısını bildiği eski CIA görevlisini işe aldı. Alexander Yuk Ching Ma, sekiz yıl boyunca kurum için tercümanlık yaptı. İşe alınmasının amacı, faaliyetlerini ve Çinli istihbaratçılarla temaslarını izlemekti.
Görüntülerde ise Çinli bir istihbarat görevlisi sandığı kişiden para alıyor. Karşısındaki kişi FBI için çalışıyor ve görüşme kaydediliyor.
Ma, 1982–1989 yılları arasında CIA’de görev yapmıştı. Çok gizli bilgilere erişim yetkisi vardı. Kurumdan ayrıldıktan sonra da Çin istihbaratının ilgilendiği insanları tanıyor, onların hangi bilgilere sahip olduğunu biliyordu.
Dosyanın merkezinde Ma’nın akrabası olan başka bir eski CIA görevlisi bulunuyor. Mahkeme belgelerinde adı yerine “CC #1” ifadesi kullanılıyor. Bu kişi CIA’de 1967–1983 yılları arasında çalışmıştı.
Mart 2001’de Şanghay Devlet Güvenlik Bürosu görevlileri, Ma’dan bu akrabasıyla görüşme ayarlamasını istedi. Ma teklifi kabul ettirdi. İki eski CIA çalışanı, Hong Kong’daki bir otelde Çinli istihbaratçılarla üç gün boyunca görüştü.
Bu görüşmelerde CIA personeli, operasyonları ve gizli haberleşme yöntemleri hakkında bilgiler aktarıldı. Üçüncü günün sonunda Çinli görevliler 50 bin dolar ödedi. Parayı Ma saydı.
Görüşmenin bir bölümü kameraya kaydedilmişti. FBI daha sonra bu kaydı elde etti.
Ma, 2003’te FBI’ın Honolulu ofisine sözleşmeli tercüman olmak için başvurdu. Burada dosyanın yıllar sonra açıklanan önemli bir ayrıntısı var. ABD Adalet Bakanlığının 2024 tarihli açıklamasına göre FBI, onun Çin istihbaratıyla ilişkisini biliyordu. Başvurusunu, faaliyetlerini ve bağlantılarını incelemek için değerlendirdi.
Ağustos 2004’ten Ekim 2012’ye kadar kurumun ana binası dışında bir yerde yarı zamanlı çalıştı.
Bu dönemde Çin’den gelen talepler arasında insanların kimliğini belirlemek de vardı. Şubat 2006’da Çinli görevliler, dört kişinin fotoğrafını akrabasına göstermesini istedi. Ma, en az iki kişinin kimliğinin açıklanmasını sağladı. Bu kimliklerin gizli ulusal savunma bilgisi niteliğinde olduğu, mahkeme dosyasında belirtildi.
2019’da FBI başka bir adım attı. Çin istihbaratını temsil ettiğini söyleyen bir görevli Ma’yla görüştü. Ma geçmişteki faaliyetlerini doğruladı ve Çin’e yaptığı yardımların karşılığı olarak sunulan 2 bin doları kabul etti. Yeniden çalışmaya da istekliydi.
Ağustos 2020’de tutuklandı. Mayıs 2024’te Çin’e ulusal savunma bilgileri aktarmaya yönelik komploya katıldığını kabul etti. Eylül ayında 10 yıl hapis cezası aldı.
Bu dosyada Ma’nın rolü, kendi bildiklerini aktarmanın ötesine geçiyor. Çinli istihbaratçılarla eski meslektaşı arasındaki bağlantıyı kuruyor, görüşmeyi sağlıyor ve soruların cevaplanmasına yardımcı oluyor. Bir kişinin geçmişteki görevi kadar, kimlere ulaşabildiği de istihbarat açısından değer taşıyor.
FBI’ın onu işe alması ise karşı istihbaratın bazen şüpheliyle teması kesmeden yürütüldüğünü gösteriyor. Ancak kamuya açıklanan belgeler operasyonun bütün ayrıntılarını vermiyor. Hangi bilgi akışının ne ölçüde kontrol edildiğini bilmiyoruz. Bu yüzden Ma’nın FBI’da çalıştığı yılları anlatırken hem Çin’le ilişkisini hem de Amerikan makamlarının onu bilerek izlediğini birlikte değerlendirmek gerekiyor.
🔴 Fethi Bey, Musul görüşmelerinde İngiliz heyetine Irak’ın coğrafi sınırlarını Britannica Ansiklopedisi’nden hatırlatıyor.
Çünkü İngiltere, Türkiye’nin Musul üzerindeki talebini reddetmekle kalmamış, Hakkari vilayetinden de toprak istemişti.
5 Haziran 1924 tarihli toplantı tutanağında bu itirazı okuyabiliyoruz. Fethi Bey, Türkiye lehine taraf tutmakla suçlanamayacak bir kaynağa başvurduğunu belirterek İngiliz ansiklopedisindeki Irak tanımını aktarıyor. Ardından soruyor, Hakkari’den toprak verilmesi hangi gerekçeyle bu görüşmelerin konusu yapılabilir?
Bu noktaya nasıl gelindi?
Lozan’da Musul meselesi çözülememişti. Türkiye ile İngiltere sınırı ayrıca görüşecek, anlaşma sağlanamazsa mesele Milletler Cemiyetine götürülecekti.
19 Mayıs 1924’te İstanbul’da başlayan Haliç Konferansı bunun için toplandı. Türk heyetinin başında Fethi Bey, İngiliz heyetinin başında ise Irak’ta uzun yıllar görev yapmış Percy Cox vardı.
Ankara, Musul vilayetinin Türkiye’ye bırakılmasını istiyordu. Burada söz konusu olan yalnızca bugünkü Musul şehri değildi. Kerkük ve Süleymaniye’yi de içine alan geniş bir bölgenin geleceği görüşülüyordu.
Cox’un getirdiği teklif ise sınırı daha kuzeye taşıyordu.
İngiliz heyeti, savaş sırasında yurtlarından ayrılan Nasturilerin yerleştirilmesini gerekçe göstererek Hakkari’nin bir bölümünün Irak’a katılmasını istedi. Böylece İngiliz mandası altındaki Irak içinde bir yerleşim alanı oluşturulacaktı.
Nasturilerin yaşadığı yerinden edilme ve güvenlik sorunu gerçekti. İngiltere bu sorunun çözümünü, Türkiye’den toprak alınmasını gerektiren bir sınır düzenlemesine bağlamıştı.
Üstelik Cox, sunduğu hattın isteyebilecekleri en geniş sınır olmadığını söylüyordu. Uzlaşma çıkmazsa İngiltere, Milletler Cemiyeti önünde ileri süreceği talepler konusunda kendisini serbest sayacaktı.
Fethi Bey’in itirazı bu yüzden sertti. Türkiye, Irak sınırını görüşmeyi kabul etmişti. Bu kabulün Hakkari üzerinde yeni talepler ileri sürme hakkı vermediğini savunuyordu.
Britannica’ya yaptığı gönderme de bu tartışmanın içinde yer alıyor. Elbette bir ansiklopedi maddesi sınır çizmez. Fethi Bey, İngiliz heyetinin görüşmenin kapsamını genişlettiğini göstermek için kendi kaynaklarından birini kullanıyordu.
Konferans 5 Haziran’da anlaşma sağlanamadan sona erdi. Dosya daha sonra Milletler Cemiyetine taşındı. Uzayan sürecin sonunda 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması imzalandı. Musul Irak’ta kaldı. İngiltere’nin Hakkari’den toprak alma talebi ise kabul edilmedi.
Haliç görüşmelerinde Türkiye’nin karşılaştığı güçlük burada. Musul üzerindeki iddiasını savunmaya çalışırken Hakkari’nin de tartışmaya açılmasını önlemek zorundaydı. İngiliz teklifinin masadaki etkisi, Ankara’yı aynı anda iki ayrı toprak meselesiyle uğraştırmasıydı.
🔴 ABD Adalet Bakanlığının yayımladığı bu kayıt, Çin istihbaratının Amerika'daki para ve bilgi trafiğini gösteriyor.
Görüntüdeki Edward Peng, otel odalarına para bırakıyor, karşılığında aldığı hafıza kartlarını Pekin'e taşıyordu. Ancak bilgi aldığı kaynak FBI ile çalışıyordu. Çin'e ulaştırdığı bilgileri de Amerikan makamları seçiyordu.
Asıl adı Xuehua Peng. California'nın Hayward kentinde yaşayan bir Amerikan vatandaşıydı. Suçunu kabul ederken verdiği bilgilere göre ilişki, Mart 2015'te Çin'e yaptığı bir iş seyahatinde başladı.
Kendisiyle görüşen Çinli yetkili, Amerikan vatandaşlığından yararlanarak bazı işlerde yardımcı olmasını istedi. Peng, zamanla bu kişinin Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı MSS adına çalıştığını anladığını ve buna rağmen iş birliğini sürdürdüğünü kabul etti.
Görevi, ABD'de bırakılan malzemeleri teslim almak ve Çin'e ulaştırmaktı.
İlk deneme Haziran 2015'te yapıldı. California'daki bir otelin resepsiyonuna Peng için boş bir paket bırakıldı. O da gidip paketi aldı. Bu işlemde para ya da bilgi aktarılmadı.
Sonraki teslimatlarda hafıza kartları ve nakit devreye girdi. California ve Georgia'daki oteller kullanıldı. Dosyada, bilgi kaynağı için farklı tarihlerde bırakılmış toplam 70 bin dolar kayıtlı.
Otel odası, tarafların karşılaşmadan para ve malzeme değiştirdiği bir teslim noktasıydı. İstihbaratta “dead drop” denilen yöntemin bir uygulaması.
Peng odayı tutuyor, parayı bırakıyor ve uzaklaşıyordu. Kaynak daha sonra gelip parayı alıyor, hafıza kartını bırakıyordu. Peng döndüğünde kartı teslim alıyor, ardından Çin'e götürüyordu.
Bu düzenin dikkat çeken bir ayrıntısı var. Peng, kartları bırakan kişiyle hiç görüşmediğini ve kendisine kartların içeriğine bakmamasının söylendiğini kabul etti.
Yani para ve bilgi akışında görev almasına rağmen taşıdığı bilginin kaynağını tanımıyordu. Çin'deki görevliler de ABD'ye gelmeden teslimatları yönetebiliyordu.
Fakat FBI, bilgi sağlayan kaynakla çalışıyordu. Mahkemeye sunulan belgelere göre aktarılacak bilgiler Amerikan makamlarınca dikkatle seçiliyor, kaynağın ne verdiği biliniyordu. FBI ayrıca Peng'in bazı teslimatlarını kameraya aldı ve Çin'deki görevlilerle telefon görüşmelerini takip etti.
Buradan kartlardaki her bilginin sahte olduğu sonucu çıkmaz. Belgelerin söylediği, aktarımın Amerikan makamlarının bilgisi ve kontrolü altında gerçekleştiği.
Peng, 27 Eylül 2019'da evinde yakalandı. Kasım ayında suçunu kabul etti. Mart 2020'de, ABD makamlarına gerekli bildirimi yapmadan Çin hükümeti adına çalışmaktan dört yıl hapis ve 30 bin dolar para cezası aldı.
Bu dosyada FBI'ın avantajı, kuryeyi izlemenin yanında bilgi akışına da erişebilmesiydi. Böyle bir erişim, karşı tarafın ne istediğini, talimatların kimden geldiğini ve teslimatların nasıl yürütüldüğünü inceleme imkanı verir.
Gizli bir teslim noktası, ancak onu kullanan taraflar kadar güvenlidir. Peng'in kaynakla hiç karşılaşmaması, kaynağın FBI ile çalışmasını engellemedi.
İsim doğru. İbrahim Paşa’nın ölümünden sonra düzenlenen mal varlığı kayıtlarında “Süleyman-ı Acem” adlı bir erkek köle bulunuyor. Paşanın saraçhanesinde hizmet eden bu kişi, 3.000 akçeye satılmış. Aynı kayıtta Macar kökenli Hamza ve Cafer de var. Üçünün satışından elde edilen paranın masraflar düşüldükten sonra hazineye aktarıldığı belirtiliyor.
1
15
4,149
🔴 1918’de Türk ordusu Bakü’ye ilerlerken İngilizler şehre asker çıkarıyor, Osmanlı’nın müttefiki Almanya ise bu ilerleyişi durdurmak için Sovyet Rusya’yla pazarlık yapıyordu.
Pazarlığın karşılığında Bakü petrolü vardı. Almanya’ya üretimin dörtte birinin verilmesi öngörülüyordu.
Nuri Paşa’nın Bakü’ye girişi, Osmanlı’nın kendi müttefikinin de önlemeye çalıştığı bir sonuçtu. Bugün 15 Eylül’ü anarken çoğu zaman atladığımız taraf burası.
1917’de Rusya’da +++
Alman tarafında da herkes aynı fikirde değildi. Osmanlı karargahında görevli General Hans von Seeckt, İngilizlerin gelişinden sonra Türk kuvvetlerinin Bakü’yü hızla almasını savunuyordu. Petrol tesislerinin tahrip edilmesini önlemenin yolunu bunda görüyordu. Aynı kaynağa ulaşmak isteyen Alman yetkililer bile bunun hangi yolla yapılacağında anlaşamıyordu.
Nuri Paşa’nın harekatı sürdü. Eylül ortasındaki son taarruzun ardından İngiliz kuvvetleri çekildi. 15 Eylül 1918’de Bakü, Türk ve Azerbaycan kuvvetlerinin kontrolüne geçti. Azerbaycan hükümeti iki gün sonra Gence’den Bakü’ye taşındı.
Bu sonuç, Azerbaycan’ın devlet olarak tutunması için büyük önem taşıyordu. Hükümet artık ülkenin başlıca ekonomik merkezinde faaliyet gösterebiliyordu.
Ancak Bakü’de kazanılan muharebe, dünya savaşının gidişatını değiştirmedi. Osmanlı’nın yenilgisi ve 30 Ekim’de imzalanan Mondros Mütarekesi çekilmeyi beraberinde getirdi. Kasımda Türk birlikleri ayrılırken İngilizler yeniden Bakü’ye girdi.
1
18
1,911
Bakü seferinin değeri, bu kısa süreye rağmen Azerbaycan hükümetinin şehre yerleşmesini sağlamasında. Osmanlı askeri varlığı kalıcı olamadı ama Azerbaycan’ın Bakü üzerindeki egemenlik iddiası fiilen karşılık buldu.
Bence bu olayın en öğretici tarafı da Almanya’nın tutumu. Osmanlı ile aynı cephede savaşmak, Berlin’in Osmanlı’nın her kazanımını desteklediği anlamına gelmiyordu. Bakü’ye gelindiğinde müttefiklik devam ediyor, çıkar çatışması da bütün açıklığıyla ortaya çıkıyordu.
İran’ın en tanınmış meydanını yaptıran Şah Abbas’ın, Polonya kralına Türkçe mektup gönderdiğini kaç kişi biliyor?
İsfahan’daki Nakş-ı Cihan Meydanı’ndan söz ediyorum. Bugün İran’ın mimari zenginliğini anlatan hemen her tanıtımda karşımıza çıkan yer. Meydanı yaptıran hükümdarın sarayında Türkçe konuşuluyor. Polonya devlet arşivlerinde korunan ve 1624’te ulaştığı kaydedilen mektubu da Türkçe.
İran tarihindeki Türk varlığını anlatmaya bence buradan başlamak lazım. Çünkü mesele birkaç hanedan adını sıralamaktan çok daha geniş. Sözünü ettiğimiz insanlar devlet yönetiyor, şehirleri biçimlendiriyor, şiir yazıyor, diplomatik yazışmalar yapıyor. Bugünkü İran’ın oluşumunda doğrudan payları var.
Bu süreç tek bir fetihle başlamıyor. Türk askerlerin ve toplulukların bölgedeki varlığı Selçuklulardan önceye uzanıyor. Gazneliler döneminde Türk kökenli askeri hanedanların gücü belirginleşiyor. 11. yüzyıldaki Oğuz göçleri ve Selçuklu hakimiyeti ise yerleşmenin ölçeğini değiştiriyor. Moğol ordularıyla gelen Türk toplulukları da özellikle Azerbaycan’daki Türk nüfusunu güçlendiriyor.
Ardından Karakoyunlular ve Akkoyunlular geliyor. Tebriz, Türkmen hükümdarların başkenti oluyor. Karakoyunlu Cihan Şah’ın Hakiki mahlasıyla Türkçe şiirler yazması, bu tarihin doğrudan kendi kaleminden kalan örneklerinden biri. Akkoyunlu Sultan Yakup da Türkçe şiir yazan hükümdarlar arasında.
Şah İsmail’in Hatayi adıyla yazdığı Türkçe şiirleri zaten biliyoruz. Fakat Safevilerde Türkçenin yerini yalnız onun şairliğiyle açıklamak eksik kalır. Devletin kuruluşunda Anadolu’dan gelen Türkmen Kızılbaşların büyük ağırlığı var. Türkçe sarayda ve orduda kullanılıyor. Farsça da bürokrasinin ve yüksek edebiyatın güçlü dili olmayı sürdürüyor.
Willem Floor ile Hasan Javadi’nin Safevi İranı üzerine çalışması tam bu noktaya dikkat çekiyor. Türkçenin kullanımı, genellikle düşünüldüğünden daha geniş. Başkentin Tebriz’den Kazvin’e, ardından İsfahan’a taşınması da saraydaki Türkçeyi ortadan kaldırmıyor. Şah Abbas’ın Polonya’ya gönderdiği mektup bunun somut örneklerinden biri.
Sonrasında Nadir Şah’ın mensup olduğu Avşarlar ve Kaçarlar var. Kaçar hanedanının Türkmen kökeni tarih kaynaklarında açıkça yer alıyor. Türkçe, Avşar ve Kaçar hükümdarlarının da ana dili. Dolayısıyla Türklerin İran tarihindeki yerini sınır boylarında yaşayan birkaç topluluğa indirgemek mümkün değil.
Bugün ayakta duran yapılara baktığımızda da aynı geçmişle karşılaşıyoruz. İsfahan Cuma Camii’nin bugünkü mimarisini belirleyen en önemli değişikliklerden bir bölümü Selçuklu dönemine ait. UNESCO, özellikle dört eyvanı ve iki kubbeyi bu dönemin başlıca unsurları arasında sayıyor. Tebriz’deki Gök Mescit, Karakoyunlu döneminin eseri. Nakş-ı Cihan Meydanı ve çevresindeki büyük yapılar ise Safevi himayesinin izlerini taşıyor.
Üstelik bu bağ yalnızca eski binalarda yaşamıyor. İran Azerbaycanı’nın aşıklık geleneğinde saz, koşma, bayatı, Köroğlu ve Aslı ile Kerem anlatıları var. Kuzeydoğudaki Türkmenlerin nakış sanatı, İran ve Türkmenistan’ın ortak başvurusuyla 2022’de UNESCO listesine alındı. Azerbaycan Türkçesinin yanında Kaşkay Türkçesi, Horasan Türkçesi, Türkmence ve Halaçça da İran’ın dil coğrafyasının parçası.
Dede Korkut’un 2019’da bilim dünyasına tanıtılan Günbed yazmasını da hatırlayalım. Yazmayı Tahran’da satın alıp koruyan kişi, İranlı Türkmen koleksiyoncu Veli Muhammed Hoca. Ahmet Bican Ercilasun’un incelemesi, metindeki Azerbaycan Türkçesi özelliklerine dikkat çekiyor. Anadolu’da okuduğumuz Oğuz anlatılarının başka bir yazması, İran’da bir Türkmenin kütüphanesinden çıkıyor. +++
İranlı Türkolog Babek Cavanşir: Türkler, İran Platosu'nun gerçek sahipleridir.
Gazneliler, Selçuklular, İlhanlılar, Timurlular, Akkoyunlular, Karakoyunlular
Safevi, Avşar hepsi Türk, bunları çıkartırsan İran'dan geriye ne kalır? Tüm mimari eserler de Türklere aittir. #10Kasim
Yalnız videodaki her cümleyi aynı kesinlikle savunamayız. İlhanlı hanedanı Moğol kökenli. Onları doğrudan Türk hanedanı saymak, Türklerin Moğol ordularındaki ve sonraki kültürel dönüşümdeki rolüyle hanedanın soyunu birbirine karıştırır. Timurlular için de Türk-Moğol mirasını birlikte değerlendirmek gerekir.
“Bütün mimari eserler Türklere aittir” sözü de savunulamaz. İran’da Türk hanedanlarından önce de büyük bir mimari birikim var. Bir hükümdarın yaptırdığı yapıda farklı topluluklardan mimarların, ustaların ve sanatçıların emeği bulunabiliyor.
Ama bunları ayırdığımızda Türklerin İran tarihindeki yeri küçülmüyor. Tam tersine daha açık görülüyor. Şah Abbas’ın mektubu, Cihan Şah’ın şiirleri, Selçuklu kubbeleri ve bugün konuşulan Türk dilleri ortada. İran’ın tarihini yalnızca Farsların tarihi gibi anlatan birinin bütün bunları açıklaması gerekiyor.
Türklerin bu coğrafyadaki varlığını göstermek için başkasının tarihini silmeye ihtiyacımız yok. Kendi tarihimizin silinmesine itiraz etmemiz yeterli.
3
692

















