สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

จากจุลินทรีย์ลำไส้สู่นวัตกรรมสุขภาพไทย โอกาสใหม่ที่ต้องขับเคลื่อนด้วยวิจัยและหลักฐานวิทยาศาสตร์ . เวที From Microbiome to Better Health: Decoding the Gut–Health Connection เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างจุลินทรีย์ลำไส้กับสุขภาพ โอกาสพัฒนาผลิตภัณฑ์ และระดับหลักฐานวิจัยที่จำเป็นต่อการใช้ประโยชน์และการกล่าวอ้างทางสุขภาพอย่างน่าเชื่อถือ . รศ. นพ.วรวิทย์ วาณิชย์สุวรรณ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและนวัตกรรมทางการแพทย์ สำนักวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่าง Microbiome กับมะเร็งลำไส้ใหญ่ โดยภาวะเสียสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้อาจเกี่ยวข้องกับการอักเสบเรื้อรังและกระบวนการเกิดโรค จึงมีการศึกษาบทบาทของ Probiotics ในการปรับสมดุลจุลินทรีย์และลดตัวชี้วัดการอักเสบในผู้ป่วยที่ผ่านการรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่แล้ว . นอกจากนี้ ยังยกตัวอย่างงานวิจัยที่พบแบคทีเรียกลุ่ม Fusobacterium บ่อยในตัวอย่างอุจจาระของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ ซึ่งมีศักยภาพที่จะพัฒนาต่อยอดเป็นตัวบ่งชี้ (biomarker) หรือเครื่องมือช่วยคัดกรองในอนาคต โดยยังต้องศึกษาความแม่นยำและประโยชน์ทางคลินิกเพิ่มเติม สะท้อนโอกาสนำองค์ความรู้ด้าน Microbiome มาพัฒนานวัตกรรมเพื่อการตรวจคัดกรองและดูแลสุขภาพลำไส้ โดยยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อยืนยันความแม่นยำและประโยชน์ทางคลินิก . ศ.ดร.รวี เถียรไพศาล นักวิจัย สังกัด สถาบันวิจัยและนวัตกรรมทางการแพทย์สํานักวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ก็เปิดมุมมองใหม่การใช้ Probiotics และ Postbiotics ดูแลสุขภาพ โดย Postbiotics ซึ่งเป็นจุลินทรีย์ไม่มีชีวิตยังมีประโยชน์ เด่นเรื่องการเก็บรักษาและการใช้ในผู้ป่วยบางกลุ่ม ทั้งนี้ งานวิจัยในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่หลังการรักษาพบว่า การได้รับ Probiotics และ Postbiotics นาน 6 เดือนสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของตัวชี้วัดการอักเสบและองค์ประกอบจุลินทรีย์ในลำไส้ในทิศทางที่ดีขึ้น . การศึกษาต่อยอดในสัตว์พบผลที่น่าสนใจต่อระดับน้ำตาลและกระบวนการเผาผลาญในแบบจำลองโรคเบาหวานและโรคอ้วน และมีการพัฒนาสูตรผลิตภัณฑ์เพื่อต่อยอดเชิงพาณิชย์แล้ว แต่ยังต้องวิจัยเพิ่มเติมในมนุษย์เพื่อยืนยันผลและความปลอดภัยก่อนใช้วงกว้าง . รศ.ดร.สันทัด วิเชียรโชติ รศ.ดร.สันทัด วิเชียรโชติ รองศาสตราจารย์ ประจำสาขาวิชาอาหารสุขภาพและโภชนาการ และรองคณบดีฝ่ายวิจัย นวัตกรรม และวิเทศสัมพันธ์ คณะอุตสาหกรรมเกษตร และหัวหน้าห้องปฏิบัติการวิจัยเฉพาะทางด้านพรีไบโอติกและสุขภาพระบบทางเดินอาหาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ อธิบายบทบาทของ Prebiotics ซึ่งแตกต่างจาก Probiotics ตรงที่ไม่ได้เป็นจุลินทรีย์ แต่เป็นสารตั้งต้นที่จุลินทรีย์ในร่างกายเลือกใช้และก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสุขภาพ เช่น Inulin และ Fructooligosaccharides (FOS) การนำสารเหล่านี้มาเป็นส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถกล่าวอ้างประโยชน์ต่อสุขภาพได้โดยอัตโนมัติ เนื่องจากยังต้องมีหลักฐานยืนยันความปลอดภัย คุณสมบัติวัตถุดิบ และผลลัพธ์ชัดเจน . แม้งานวิจัยเกี่ยวกับ Prebiotics จะขยายไปสู่ระบบภูมิคุ้มกัน การเผาผลาญ และความสัมพันธ์กับระบบประสาทหรือโรคทางระบบประสาท เช่น โรคอัลไซเมอร์ แต่ยังต้องมีหลักฐานจากการศึกษาทางคลินิกเพิ่มเติมก่อนนำไปสู่การกล่าวอ้างด้านสุขภาพ ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีนี้สามารถต่อยอดสู่ตลาดอาหารสัตว์เลี้ยงของไทยได้ สิ่งสำคัญคือการยกระดับงานวิจัยสู่ผลิตภัณฑ์มาตรฐานที่มีหลักฐานยืนยันชัดเจน . ดร.พญ.ปดิพร ลิ้มอัมพรเพชร หัวหน้าหน่วยระบบต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิซึม และอาจารย์แพทย์ ประจำสาขาวิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ชวนทำความเข้าใจว่า Microbiome ไม่ได้เกี่ยวข้องเฉพาะกับระบบขับถ่าย แต่ยังสัมพันธ์กับการสร้างสารอาหารบางชนิด การทำงานของภูมิคุ้มกัน และการสื่อสารระหว่างลำไส้กับสมอง หรือ Gut-Brain Axis โดยระบบนิเวศจุลินทรีย์ของแต่ละคนแตกต่างกันตามพันธุกรรม อาหาร สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิต ทำให้ไม่สามารถใช้สูตรสำเร็จเดียวกันในการดูแลสุขภาพของทุกคนได้ . การพบความสัมพันธ์ระหว่างจุลินทรีย์กับโรคไม่ได้ยืนยันว่าเป็นสาเหตุหรือปรับแล้วจะรักษาได้เสมอไป ท่ามกลางงานวิจัยที่เพิ่มขึ้นและการใช้ AI รวบรวมข้อมูล จึงต้องแยกแยะระดับหลักฐานว่ามาจากห้องทดลอง สัตว์ หรือมนุษย์ เพื่อให้การพัฒนา Future Food และผลิตภัณฑ์สุขภาพตั้งอยู่บนข้อเท็จจริงมากกว่ากระแส . ศ.ดร.ณัฐดนัย หาญการสุจริต หัวหน้าศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญเทคโนโลยีอาหารสมัยใหม่ สนับสนุนโดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ และอาจารย์คณะอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เห็นว่าไทยมีโอกาสพัฒนาอุตสาหกรรม Probiotics, Prebiotics และ Postbiotics จากจุลินทรีย์ในอาหารหมักพื้นถิ่น เช่น ข้าวหมาก ซึ่งพบบางแหล่งมี 20–30 สายพันธุ์ และมีคุณสมบัติที่น่าสนใจต่อสุขภาพ โดยความหลากหลายนี้ยังสร้างกลิ่น รสชาติ และเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น . หนึ่งในเป้าหมายสำคัญที่ประเทศไทยควรผลักดัน คือการสร้างฐานข้อมูล Microbiome ของคนไทย ควบคู่กับการคัดสรรจุลินทรีย์ที่มีศักยภาพ และการประยุกต์ภูมิปัญญาท้องถิ่นร่วมกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ได้มาตรฐาน ปลอดภัย และมีงานวิจัยรองรับ ทั้งนี้ ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชน และสถาบันการศึกษา เพื่อพึ่งพาเทคโนโลยีตนเอง ลดการนำเข้า และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันระดับโลก . #ThaiFDAInnovation2026 #ThaiFDAWELLNEXT2026 "