C. Cengiz Çevik

Aujourd’hui, jour de Halloween, la France jouera à « Joker », ce film de Todd Philips où un tueur se dissimulait derrière un masque de clown. Mais, comme dans le film, est-on bien sûr qu’il ne s’agira, partout, et toujours, que d’un jeu?

🎙️ Teknik Direktörümüz Okan Buruk'un karşılaşma sonrasında yaptığı açıklamaların tamamı galatasaray.org'da. #KNYvGS

Name a song that sounds best when played late at night.

What's a good accessible book on the history of the scientific revolution?

Aşağıdaki metinden: Herta Müller, The Art of Fiction No. 225 Söyleşiyi Yapan: Philip Boehm İsveç Akademisi, 2009 Nobel Edebiyat Ödülü’nü Herta Müller’e takdim ederken yazarı “şiirin yoğunluğu ve düzyazının dolaysızlığıyla mülksüzlerin coğrafyasını tasvir eden” biri olarak övmüştü. Bu, Müller’in fazlasıyla aşina olduğu bir coğrafyadır. 1953’te, Romanya Banat’ında Almanca konuşulan, küçük bir köy Nitzkydorf’ta doğdu. I. Dünya Savaşı ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun dağılmasının ardından bölge, genişleyen Romanya Krallığı’nın kontrolüne geçti. 1940’ta Ion Antonescu’nun Faşist hükümeti Üçüncü Reich ile resmi bir ittifaka girdi ve Müller’in babası da dahil olmak üzere pek çok etnik Alman, Alman birliklerinde hizmet vermek üzere kaydoldu. 1944 ortalarına gelindiğinde Kızıl Ordu ülkenin içlerine kadar ilerlemişti: Antonescu hükümeti devrildi ve yeni rejim Sovyetlere teslim oldu. Ocak 1945’te Stalin, Romanya’da yaşayan on yedi ile kırk beş yaş arasındaki tüm Almanları Sovyetler Birliği’ndeki zorunlu çalışma kamplarına sürgün etti. Müller’in annesi de bu sürgün edilenler arasındaydı. Komünist yönetim altında Romanya’daki çiftlikler kolektifleştirildi, arazilere ve işletmelere devlet tarafından el konuldu ve vatandaşlar gizli polisin (Securitate) gözetimi altında yaşadı. Azınlıklara (Macar, Alman ve Yahudi) yönelik tacizler 1980’lere kadar devam etti. Yetmişlerin sonlarında Securitate Müller’e yanaştı, ancak o muhbirlik yapmayı reddetti. Bu nedenle işinden kovuldu; sansür, mükerrer sorgulamalar ve aşırı özel hayat ihlali gibi çeşitli eziyetlere maruz kaldı. Müller, bu baskıya karşılık olarak yazmaya sığındı. İlk kitabı, bir öykü derlemesi olan Niederungen (Diptekiler), 1982’de Romanya’da sansürlenmiş haliyle yayımlandı; sansürsüz ilk baskısı ise iki yıl sonra Berlin’de basıldı. 1987’de nihayet annesiyle birlikte Romanya’dan ayrılmasına izin verildi ve sonunda Berlin’e yerleşti. Ardından diğer kitapları geldi; bilhassa Herztier (1994 / Türkçesi: Yürekteki Hayvan), Heute wär ich mir lieber nicht begegnet (1997 / Türkçesi: Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım) ve Atemschaukel (2009 / Türkçesi: Nefes Salıncağı). Bu son kitabın tanıtımı kapsamında Müller, orijinal Almancasından kendisinin, İngilizce çevirisinden ise benim okuma yaptığım bir dizi edebiyat buluşması için Amerika Birleşik Devletleri’ne seyahat etti. Bu söyleşinin büyük bölümü, söz konusu okumalar arasında —New York, Chicago, Boston ve Washington, D.C.’de— Almanca olarak gerçekleştirildi. Tıpkı düzyazısı gibi Müller de oldukça yüksek voltajlı bir enerji yayıyor; bu enerji, okuma yapmak için sahneye çıkmadan hemen önce odaklandığı anlarda doruk noktasına ulaşıyor. Birbiri ardına yaktığı sigaralar, sakinleştirici bir alışkanlıktan ziyade lüzumlu bir iletken, fazla elektriği soğuran birer sigorta gibi duruyor. Eserleri Almanya’da ve diğer Avrupa ülkelerinde yıllardır ödüller alıyor olsa da Nobel, sesini belirli davalar adına daha da gürleştiren bir şöhret getirdi; ancak bu, hiçbir surette içinde tamamen rahat ettiği bir statü değil. — Philip Boehm ... HERTA MÜLLER: Dükkânda her türlü şey satılırdı. Sosyalistler her şeye el koyana kadar annem de büyükannem de orada çalışırdı. Sonra onları kolektif bir çiftliğe sürdüler. Büyükbabam, bütün hayatı boyunca çalışıp kazandığı şeylerin devlet tarafından gasp edilmesini asla hazmedemedi. Bu yüzden de devlete bir daha asla güvenemedi. Üstüne üstlük onu bir kampa gönderdiler—öyle çok uzun süreliğine değildi ve kamp Rusya’da değil Romanya’daydı ama neticede kamptı. Büyükbabam I. Dünya Savaşı’nda Avusturyalıların safında savaşmıştı. Atları da öyle. O zamanlar insanlar gibi atları da askere alırlardı. Hatta büyükbabamın elinde atlar için düzenlenmiş, itinayla doldurulmuş bir ölüm belgesi bile vardı; atın nerede düştüğü dahi yazıyordu. Bunu duyduğumda saçmalık demiştim. Zira Stalin döneminin o karanlık günlerinde ve II. Dünya Savaşı sırasında bunca insan ardında hiçbir iz bırakmadan yok olup gitti, bir daha hiç dönmedi. Ortada hiçbir resmi belge yoktu. Eskiden atlar için ölüm belgesi düzenlerlerdi; daha sonraları ise insanlar ölüp gittiğinde ya da kayıplara karıştığında geride kalanlara hiçbir şey göndermez oldular. ... PHILIP BOEHM: Peki ya sizin okulunuz? HERTA MÜLLER: Başlangıçta çok zorlandım; çünkü konuştuğumuz lehçe, öğrettikleri Yüksek Almancadan çok farklıydı. Konuşmamamız gerektiği anlarda araya lehçeden sözcüklerin sızıp sızmadığından hiçbir zaman tam emin olamazdık. Fakat aynı zamanda çoğu zaman kulağa tamamen aynı gelirlerdi. Sözgelimi ekmek sözcüğü her iki durumda da aynıdır: Brot. Ama bu bana doğru gelmezdi. Yüksek Almancada muhakkak farklı tınlamalı diye düşünürdüm; bu yüzden sırf Yüksek Almancanın tınlaması gerektiğine inandığım tona benzediği için Brat gibi bir şey söylerdim. Sonuç, daimi bir güvensizlik duygusuydu. Hiçbir dilin gerçekten bana ait olduğuna bütünüyle inanamadım. Sanki hepsi başkalarına aitmiş de ben emaneten almışım hissine kapılırdım. Üstelik bu his her fırsatta pekiştirilirdi, çünkü bir azınlık olduğunuzu unutturmazlardı. Doldurduğum her ankette Alman azınlığa mensup olduğumu yazmak zorundaydım. Gerçi resmi olarak bize azınlık denmezdi, “birlikte ikamet eden millet” denirdi; sanki lütfedip diğerleriyle yaşamamıza izin veriliyormuş gibi. Sanki orada bulunma hakkımız şüpheliymiş gibi. Oysa bu insanların üç yüz yıldır aynı topraklarda yaşadığı düşünülürse, bu durum elbette tam bir absürtlükten ibaretti. PHILIP BOEHM: Kendi ülkenizde bir sığıntıymışsınız gibi. HERTA MÜLLER: Beni sorguladıklarında gizli polis sık sık, “Yediğin ekmeğin Romen ekmeği olduğunu unutma,” derdi. Ben de şöyle cevap verirdim: “Evet, şu an için doğru; çünkü büyükbabamın elindeki her şeyi aldınız. Ama ondan önce o kadar çok tahılı vardı ki, elli, altmış, yetmiş yıl boyunca ona yetecek ekmeği rahatlıkla çıkardı. Madem her şeyini aldınız, o halde bugün başka çarem yok, mecburen Romen ekmeği yiyorum.” Bunu her söylediğimde küplere binerlerdi. Romanya halkını sevmiyorsam —asla “rejim” demezlerdi, hep “halk” derlerdi— Batı’ya, faşist dostlarımın yanına gitmem gerektiğini söylerlerdi. Sürekli bu tarz imalarda bulunurlardı. Tabii bir de dış politika kaygılarıyla, işlerine geldiğinde azınlıkları parmakla gösterirlerdi; oysa Antonescu yönetimindeki Romanya Hitler’le müttefikti ve Romen birlikleri Stalingrad’da bizzat Almanların safında savaşmıştı. İşte durumu bilhassa haince kılan da buydu. Macarlara da aynı muameleyi yaptılar; kendi tarihlerini inkâr edip ötekileri hedef gösterdiler. Ve bu, azınlıklar için son derece acı bir tecrübeydi, çünkü hakikati biliyorlardı; işlerin aslında nasıl yürüdüğünün farkındaydılar. ... PHILIP BOEHM: Kilisedeki ayin Almanca mıydı, Latince mi? HERTA MÜLLER: Almancaydı. Tanrı’nın her yerde olduğunu, her şeyin içinde bulunduğunu söylerlerdi. Bu durumda bir kapının, bir masanın ya da bitkilerin içinde de vardı. Ben de bütün bu nesnelerin beni izlediğini düşünürdüm. Hatta ben de maddeden ibaret olduğuma göre muhtemelen benim içimde de vardı; dolayısıyla beni içeriden de gözetliyor olmalıydı. Bu tekinsiz bir duyguydu. Ve son derece ürkütücü. Çocukken bu tür şeyleri ciddiye alırsanız çok korkutucu olabiliyor. Bir tehdit gibi hissediyorsunuz. Bu yüzden ne yapıyor olursam olayım —mesela bir patates soyarken bile— Tanrı’nın beni izlediğini düşünürdüm. Ve hep merak ederdim: “Acaba onaylıyor mu? Doğru şekilde mi soyuyorum?” Ya da ev işlerini yaparken: Her hafta sonu bütün evi temizlemem gerekirdi; yeri önce ıslak, sonra kuru paspasla iki kez silmem tembihlenirdi. Fakat annem işte, büyükanne ve büyükbabam da bahçede olduğundan ve beni kimse görmediğinden, işin kolayına kaçıp sadece bir kez silebilirdim. Ama Tanrı’nın beni göreceğinden hep ödüm kopardı. Her şeyi bildiğinden. Başıma bir iş açacağından ya da bir şekilde anneme haber uçuracağından. İnsanın başına ne geleceği hiç belli olmazdı. Kilisede söyledikleri bir diğer şey de ölülerin cennette olduğuydu. Ben de gökyüzüne bakar ve tam olarak bunu görürdüm. Bulutlara bakar, yakınlarda yaşamış bir adamı ya da kadını gördüğümü sanırdım; bir o yana bir bu yana koşturuyorlar, Tanrı onları oradan oraya sürüklüyor gibi gelirdi. Ya da kilisede, Komünyon sırasında rahip İsa’nın kanından ve İsa’nın bedeninden bahsedip şarabını diklediğinde—bu bana tamamen delilik gibi gelirdi. Çünkü haftada bir iki kez tavuk kesmek zorundaydım, çok fazla kan görmüştüm ve bana kalırsa bunun rahibin içtiği şarapla uzaktan yakından alakası yoktu. Bazen kiliseye giderdim, sunakta Kutsal Bakire Meryem Ana’nın devasa bir alçı heykeli dururdu; açık mavi bir pelerin giymişti ve kalbi elbisesinin üzerinde, dışarıdaydı. Bir keresinde oraya büyükannemle gitmiştim; ona Meryem’in kalbinin kesilmiş bir karpuz olduğunu, çünkü kan damlalarının tıpkı karpuz çekirdekleri gibi siyah durduğunu söyledim. PHILIP BOEHM: Buna ne cevap verdi? HERTA MÜLLER: “Haklı olabilirsin ama bunu sakın ola kimseye söyleme,” dedi. PHILIP BOEHM: Zekice. HERTA MÜLLER: Ama bir şekilde korkuyordu. Ben de korkuyordum. Sürekli bir şekilde kendimi rezil edeceğimi sanırdım. Bir de rahip sürekli neleri yapmamamız gerektiğini kafamıza kakardı. Mesela makyaj yapamazdık—her şey alabildiğine bağnazcaydı. Rahip bize rujun pire kanından yapıldığı gibi şeyler anlatırdı. Bir çocuk için bunlar dehşet verici olabilir. Dolayısıyla içimde her şeyin daima yasak olduğu hissi vardı. Buna bir de Tanrı’nın beni her an gözetlediği hissi ekleniyordu. Zaten köy yerinde herkes herkes hakkında her şeyi bilirdi. İşte benim ilk totaliter dünyam buydu: Köy ve kilise. PHILIP BOEHM: Bir de üstüne günah çıkarma. HERTA MÜLLER: Bana tamamen absürt gelirdi. Günah çıkarmaya gidersiniz; bütün günahlarınızı, bütün yalanlarınızı tek tek dökmek zorundasınızdır. İffete aykırı ne varsa —en büyük mesele buydu— düşündüğünüz, okuduğunuz, gördüğünüz ya da dinlediğiniz her şeyi. Oysa sokakta köpekler uluorta çiftleşirdi; çiftlikte tavuklar durmaksızın horozlarla çiftleşirdi. Siz de bunu izlerdiniz, çünkü ne de olsa büyüleyiciydi. Peki ama bunun çetelesini kim nasıl tutabilirdi ki? Yani son günah çıkarmadan bu yana geçen onca ayda ne kadar ileri gittiğinizi kim bilebilirdi? Bu yüzden rahip kaç defa diye sorduğunda kafadan bir sayı uydururdunuz. İşte insanların pragmatizm hissini, oportünist düşünme biçimini nasıl geliştirmeye başladığını tam da burada görürsünüz. Çocuklar aralarında pazarlık yapardı: “Ben ona yirmi defa diyeyim, sen yirmi beş de.” Çünkü ne anlatacak çok fazla şeyiniz olsun isterdiniz ne de çok az. Dolayısıyla içim bir ferahlama hissiyle dolacağına, sonrasında kendimi daha da berbat hissederdim; çünkü en büyük yalanı az önce söylemiş olurdum—üstelik başka çarem olmadığı için. Rahibe yalan söylemiştim, o da Tanrı’nın vekiliydi; yani sadece anneme, büyükanneme ya da komşulara değil, bizzat Tanrı’ya yalan söylemiştim—Tanrım, şimdi ne olacaktı? Dini ciddiye alırsanız, başınızın derde girmesi kaçınılmazdır. Bu soyut bir baskı sistemiydi; soyut derken, somut bir şekilde cezalandırılmadığınız anlamında söylüyorum—Tanrı hiçbir şey demezdi, bana hiç bağırmazdı ama bir şekilde hep oradaydı. Ve daima er ya da geç bir şeylerin patlak vereceği hissine kapılırdınız. Bu yüzden inancı ürkütücü, boğucu ve her türlü bireysel özgürlüğün karşısında buldum. PHILIP BOEHM: Ya yaşınız ilerlediğinde? HERTA MÜLLER: Şehre taşındığımda, “Tanrı burada yok,” diye düşündüm. Sonraları öylesine büyük bir korku yaşadım, öylesine taciz edildim ki beni öldüreceklerinden korkuyordum. Peki Tanrı neredeydi? Bırakın olduğu yerde kalsın, artık O’na ihtiyacım yok, kendi başımın çaresine kendim bakacağım dedim. O ne isterse onu yapsın, ben de ne istersem onu yapacağım. Böylece mesele çözüldü. ... HERTA MÜLLER: ... Bir diktatörlükte bu kadar uzun süre yaşayınca insanın tahtaları biraz oynatıyor malum. PHILIP BOEHM: Her şey bir çağrışım kazanmaya başlıyor. HERTA MÜLLER: Ve her şeyi benden yana olanlar ve devletten yana olanlar diye ikiye ayırmaya başlıyorsunuz. Sahili bile. Kendi kendime, “Güneş nasıl bu kadar hain olabilir?” diye düşünürdüm. Çünkü Çavuşesku’nun Karadeniz’de villaları vardı; o oradayken kıyı şeridinin tamamı kordon altına alınırdı. Hatta o yokken bile kimse oraya gidemezdi ve ben hep düşünürdüm: Güneş bunu onun için neden yapıyor, ona neden bu güzel gün batımlarını sunuyor; kiminle muhatap olduğunu görmüyor mu, öylece reddedip “Artık bunu onun için yapmayacağım” diyemez mi? Ama bence bu, baskı üzerine yazılmış kitaplarda ortak bir temadır. Sözgelimi Jorge Semprún’da. En feci durumlardaki insanlar, çevrelerindekilerin tüm bu insan ızdırabına nasıl bu kadar kayıtsız kalıp öylece bakabildiğine akıl erdiremez. Ve eğer baskı dışarıda, açık gökyüzü altında yaşanıyorsa —toplama kampı gibi— o zaman bütün manzara bir suç ortağı gibi görünebilir. PHILIP BOEHM: Bu, çocukken kapıldığınız o duyguyla ilişkili; her şeyin canlı olduğu, geceleri nesnelerin uçuştuğunu düşündüğünüz o hisle. Ancak bitkilerin evlendiğini hayal etmek yerine, buradaki meyil çevreye daha karanlık niyetler atfetmek yönünde. HERTA MÜLLER: Her nesne bir anlama gark olur. Ancak anlamlar, bakan kişinin tecrübesine göre değişir. ...

“The surreal can only work if it becomes reality.” —Herta Müller buff.ly/nU39OLd

Galatasaray'ın resmî Youtube hesabının paylaştığı, Fenerbahçe maçını anlatan "Arkaplan" videosunu dikkatle izledim. (Link: youtube.com/watch?v=g0vKbPFI…) Çekim kalitesi, sahne ve müzik tercihleri harika, emeği geçen herkesi tebrik ederim. Evvelce, Bayern Münich'in benzer videolarını izlerken, "bizimkiler ne zaman bu derece kaliteli içerik üretecek" diye düşünürdüm, artık olmuş, daha fazlası da olabilir. Dikkatimi çeken ilk nokta, başından beri şahsen desteklediğim Okan Buruk'un odaklanmışlığı ve ciddiyeti oldu. Genel itibariyle güleryüzlü bir adam olduğu için, insanlarda bıraktığı ilk intiba disiplinsizliğe,ciddiyetsizliğe ve laubaliliğe prim veren bir adam imajı oluyor, ben böyle düşünmediğim için şaşırmadım. Kulübün ve Buruk'un bu türden videoları daha fazla kamuoyuna sunması gerekiyor, çünkü bu toplum Vedat Günyol'un bir yazısına ve kitabına konu olan "güleryüzlü ciddilik" mefhumuna yabancı. Bir insanın "ciddi" sanılması için sürekli suratsız olması gerekiyor sanki. Bu doğru değil. Videoda dikkatimi çeken bir diğer mesele Galatasaray'ın bu maçta Fenerbahçe'yi yenmesinin de, üst üste kazandığı başarıların da tesadüf olmadığını gösteren birlik ortamıdır. Bir tarafta hocasının aslında ilk tercihi olmadığını ima eden ve mevcut futbolcularını eleştiren bir başkan ve alabildiğine huzursuz bir teknik direktör ve karmakarışık bir ruh halinde bir futbolcu topluluğu varken, bu tarafta bunların tam tersi var. Salt dışarıdan bakarak içeriyi anlamak pek mümkün değil, biz dışarıdan izleyenler olarak çoğun ortada çok sayıda insanın dahil olduğu bir ekibin olduğunu unutuyoruz. Bu kadar insanın ama özellikle de genç futbolcuların idaresinin ne derece zor olduğunu deneyimlemediğimiz için bilmiyoruz. Okan Buruk ve ekibinin başarısının bir de bu açıdan değerlendirilmesi gerekiyor. Cuma akşamı Galatasaray'ın maçı var ve ne olacağını bilmiyoruz ama şunu biliyoruz: Galatasaray camia olarak, kulüp yönetimi, teknik heyeti futbolcular ve taraftar olarak birlik ortamını koruduğu ölçüde, bir maçta yense de yenilse de yıkılmaz, ayakta kalır ve dört sene üst üste şampiyonluğu beşincisiyle taçlandırır. Bu konuda en büyük güvencem ise Okan Buruk'tur. Bu vesileyle bir eleştiri getirmek isterim. Videoda oldukça pozitif görünen Abdülkerim Bardakçı Galatasaray'ın kaptanı ama Fenerbahçe maçından sonraki o rezil olay ona ve statüsüne yakışmadı. Karşı taraf ne yaparsa yapsın, bir Galatasaray kaptanı milyonlarca insanın izlediği bir sahnede bir güreşçi gibi yerlerde rakiple boğuşmamalı. Bir kaptanın öyle bir ağırlığı olur ki, kimse sana öyle yaklaşmaya cesaret edemez. "Ama onlar da şunu yaptı, bunu yaptı..." Senin ne yaptığın önemli kardeşim, sen Galatasaray kaptanısın. Buna, alacağın ceza yüzünden, maaşlı çalışanı olduğun kulübümüze karşı yükümlülüklerini yerine getiremeyecek olmanı da eklemiyorum. Galatasaray'ın kaptanı doğru bir tavır takınmalı. "Kaptan" Turgay Şeren gibi, Cüneyt Tanman gibi olacak, bu benim görüşüm. "Canım, dünya çok değişti" demeyin veya derseniz de, yeri geldiğinde "1481'den beri kültürün simgesi, 1905'ten beri sporun beşiği..." demeyin. Metin Oktay 1969'da futbolu Galatasaray kaptanı olarak bırakırken, 23 Ağustos'ta Milliyet Gazetesi'ne yazdığı veda yazısını aşağıdaki sözlerle bitiriyordu. Tamam fazla idealist ve uygulanması zor ama belki ders verir! "Benden sonra futbol sahlarında mücadele edecek bütün kardeşlerime de birkaç sözüm var: Futbolcular! Hiç kimse taşıdığı formayı benim Galatasaray formasını sevdiğimden daha fazla sevemez. Benim bu renklere ve bu camiaya bağlılığımın derecesini bilmeyen yoktur. Gene de yukarıdaki sözlerime hiç kimsenin itiraz edeceğini sanmıyorum. Galatasaraylı Metin, Galatasaraylı olmayan seyirciler tarafından sevilmenin gurur verici saadetine ermiştir. Herkes kulübü için çalışır... Fakat spor sahalarından ayrılırken kalbimde götürdüğüm en büyük şeref işte bu sevgi olacaktır. Gençler! Kendinizi rakiplerinize sevdiriniz."