จอบอ

วันนี้ได้กลับมาเยือนรั้วธรรมศาสตร์อีกครั้ง ในฐานะศิษย์เก่า และในบทบาทรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. เพื่อร่วมเปิดงาน Thammasat Open House 2026 ที่มีน้องๆ นักเรียนและผู้ปกครองจำนวนมาก มาร่วมค้นหาความฝันและเส้นทางของตัวเอง สิ่งหนึ่งที่ผมอยากเห็น คือมหาวิทยาลัยต้องเป็นพื้นที่แห่งโอกาสที่ทุกคนเข้าถึงได้ ไม่ใช่เพียงพื้นที่ของคนที่มีต้นทุนพร้อมกว่าใคร กระทรวง อว. จึงกำลังเดินหน้าปรับปรุงระบบ TCAS ทั้งการใช้ Portfolio ในการสัมภาษณ์ สัดส่วนการสอบ และระบบโควตา เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้แสดงศักยภาพอย่างแท้จริง น้องๆ มัธยมปลายรุ่นนี้จะเป็นกลุ่มแรกๆ ที่ได้รับประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลง เพราะความสามารถของคนไม่ควรถูกจำกัดด้วยต้นทุนที่แตกต่างกันตั้งแต่วันแรก แต่ผมอยากชวนน้องๆ มองให้ไกลกว่าใบปริญญา เพราะการเข้ามหาวิทยาลัยอาจเป็นเพียง 1 ใน 100 หมุดหมายของชีวิตเท่านั้น อีก 99 หมุดหมายยังรอให้เราออกไปค้นพบและสร้างขึ้นด้วยตัวเอง วันนี้ผมอยากฝาก 3 วิธีคิด หนึ่ง เข้าใจพื้นฐานให้ลึก (First Principles Thinking) อย่าเรียนเพียงเพื่อจำคำตอบ แต่ต้องเข้าใจถึงรากของสิ่งที่เรียน เพราะโลกเปลี่ยนแปลงเร็ว คนที่เข้าใจพื้นฐานจะสามารถเรียนรู้และสร้างคำตอบใหม่ได้เสมอ สอง เข้าใจผู้คนและรู้จักตัวเอง (Circle of Competence) ความสำเร็จไม่มีสูตรเดียว บางคนเก่งเทคโนโลยี บางคนเก่งการทำงานกับผู้คน สิ่งสำคัญคือค้นหาให้พบว่าเรามีความสามารถอะไร และจะนำสิ่งนั้นไปสร้างประโยชน์ให้ผู้อื่นได้อย่างไร สาม เรียนรู้จากคำปฏิเสธ (Probabilistic Thinking) อย่ามองทุกอย่างเป็นเพียงสำเร็จหรือไม่สำเร็จ เพราะทุกความผิดพลาดมีข้อมูลให้เรียนรู้ และทุกคำปฏิเสธอาจเป็นจุดเริ่มต้นของการปรับปรุงครั้งต่อไป ผมยกตัวอย่าง อีลอน มัสก์ บารัค โอบามา และผู้พันแซนเดอร์ส เพราะทั้งสามคนมีเส้นทางชีวิตแตกต่างกัน คนหนึ่งเติบโตจากนวัตกรรม อีกคนเติบโตจากความเข้าใจผู้คน ส่วนอีกคนค้นพบความสำเร็จในวัยที่หลายคนอาจคิดว่าสายเกินไป สิ่งที่อยากให้น้องๆ เห็นคือ ดอกไม้แต่ละดอกมีเวลาผลิบานเป็นของตัวเอง เราไม่จำเป็นต้องประสบความสำเร็จในเวลาเดียวกับใคร และไม่ควรใช้เส้นทางของคนอื่นมาตัดสินคุณค่าของตัวเอง ในโลกยุค AI สิ่งสำคัญอาจไม่ใช่การวิ่งตามว่าเทคโนโลยีอะไรใหม่ แต่คือการค้นหาสิ่งที่เรารัก ลงลึกจนเกิดความเชี่ยวชาญ (Mastery) และสามารถสร้างคุณค่าให้กับสิ่งนั้นได้จริง ผมอยากให้น้องๆ ลองถามตัวเองว่า เราชอบอะไร เราถนัดอะไร และอยากเติบโตไปเป็นคนแบบไหน ขณะเดียวกัน ผู้ปกครองอาจลองเปลี่ยนจากการถามว่าลูกอยากเป็นอะไร มาเป็นการช่วยกันค้นหาว่าศักยภาพของเขาจะเติบโตไปได้ไกลแค่ไหน เพราะหน้าที่ของการศึกษาไม่ใช่การทำให้ทุกคนเหมือนกัน แต่คือการทำให้แต่ละคนค้นพบความสามารถของตัวเอง และนำความสามารถนั้นไปสร้างประโยชน์ให้สังคม สุดท้าย อยากให้น้องๆ สร้างแผนที่ชีวิตของตัวเอง ไม่จำเป็นต้องเดินตามใคร ขอเพียงมีความรักในสิ่งที่ทำ มีความมุ่งมั่นที่จะเรียนรู้ และไม่หยุดพัฒนาตัวเอง เพราะมหาวิทยาลัยอาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้น แต่โลกใบนี้ยังมีพื้นที่อีกมากมายรอให้เราออกไปค้นพบครับ