Peter van Gool

Vandaag vertrekken de laatste Amerikaanse troepen na 23 (!) jaar uit Irak. Maar een leegte wordt altijd gevuld door andere spelers. De vraag is dus: wie springt in het gat vd vertrekkende Amerikanen en hoe gaat dat eruitzien? In het kort denk ik dat je hierop moet letten: a/ Islamitische Staat is overduidelijk een stuk zwakker dan in 2014/2015 en controleert geen noemenswaardig territorium meer in Irak. Maar desalniettemin bestaat IS nog wel in Irak. Met het vertrek van de VS zullen Baghdad (Iraakse leger) en Erbil (Koerdische Peshmerga) weer alleen verantwoordelijk worden voor het bestrijden van IS. Of dat gaat lukken zonder Amerikaanse airstrikes, is nog maar de vraag. b/ Mogelijke opleving van rivaliteit tussen de huidige gematigde Shia-machthebbers in Baghdad en radicalere bewapende Shia-elementen. Die gematigdere Shia-machthebbers richten zich vooral op Irak zelf en op het opbouwen van de Iraakse economie. Die radicalere Shia-elementen zijn juist ideologischer en worden aangestuurd vanuit Iran. De gematigde vleugel heeft min of meer de controle over de Iraakse instituten. De radicalere groepen zitten deels binnen die mainstream-instituten, maar ook gedeeltelijk daarbuiten. Verschillende radicale Shia-groepen in Irak zijn pro-Iran en zwaarbewapend. Zij weigeren hun wapens (net als Hezbollah in Libanon) in te leveren. Zeker als het conflict tussen de VS en Iran weer verder escaleert, is de mogelijkheid aanwezig dat Iran zal proberen om die radicale elementen aan de macht te krijgen in Irak, ten koste van de gematigdere Shia. Nee, dat wordt geen tweede Afghanistan, waarbij extreme Soennieten van de Taliban de macht overnamen van gematigde Soennieten toen de VS vertrokken. Maar de kans dat de strijd tussen gematigde en radicale Shia-groepen toeneemt in Irak na het vertrek van de VS is aanwezig. c/ Nu de Amerikanen zich terugtrekken - wat gaan de Turken doen? Zij hebben duizenden soldaten gestationeerd in Noord-Irak. Officieel zijn die Turkse troepen bedoeld om de Koerdische PKK in die regio te bestrijden. Maar met de verregaande vredesbesprekingen tussen Ankara en de PKK is de PKK bijna verdwenen. Dus wat doet het Turkse leger dan nog in Irak? Het zou merkwaardig zijn als de Turken langer blijven dan de Amerikanen. d/ De Amerikanen trekken zich ook terug uit de Koerdische regio in Noord-Irak. Dit tegen de zin van de Iraakse Koerden, die juist pro-VS zijn omdat de Amerikaanse aanwezigheid hun veiligheidsgaranties biedt. Dus terwijl Bagdad (Shia-Arabieren) juist veelal blij is met het vertrek van de VS, is Erbil (Koerden) juist bezorgd. Kan Iraaks Kurdistan de druk vanuit Bagdad, Teheran en Ankara weerstaan zonder Amerikaanse bescherming op de grond? Kort samengevat gaat het dus hierom: wordt Irak uiteindelijk een Iraanse proxy of wordt het een sterk, onafhankelijk land dat niet alleen samenwerkt met zijn grote Perzische buurman Iran, maar ook met zijn Arabische buren? Of blijft Irak een beetje aanmodderen: slechte economie, onderling Shia-geweld, gespannen relatie met separatistische Koerden en opkomend IS-terrorisme? Zoals zo vaak: time will tell.