Hüseyin Sarıoğlu FDD

KİMİN KAYIĞINDASIN HACI SERDAR? Serdar Tuncer’in Yeni Şafak’taki “Siz kazanacaksınız diye bizim davamız kaybetmeye mecbur mu?” yazısını okuyunca insanın önce başlıktaki zamirlere takılması gerekiyor. “Siz” kim, “biz” kim? Daha mühimi, ortada yolsuzluk, fon vurgunu, ihale takibi, yüz binlerce insanın hakkı konuşulurken kaybetmesinden endişe edilen neden hak, hukuk, adalet değil de “bizim davamız”? Yeni hamaset biçimi galiba bu. Eskiden kürsüye çıkıp zafer anlatılırdı; şimdi kürsüye çıkıp bozulduğumuz anlatılıyor. Ses biraz kısılmış, kaşlar çatılmış, araya birkaç mahcup itiraf girmiş. Cipten, ihaleden, fondan, paradan şikâyet ediliyor. İnsan bir an ciddi bir hesaplaşmanın başlayacağını sanıyor. Başlamıyor. Çünkü Serdar Tuncer yazının daha ilk kelimelerinden itibaren mahkemenin hududunu çizmiş. “Biz” var. Bizim yokluk yıllarımız, bizim çilemiz, bizim siyasilerimiz, bizim bürokratlarımız, bizim dergilerimiz, bizim 27 Mayıs’ımız, 12 Eylül’ümüz, 28 Şubat’ımız, 27 Nisan’ımız, 15 Temmuz’umuz; nihayet bizim iktidarımız, bizim Cumhurbaşkanımız, bizim üniversitelerimiz, bizim sermayemiz, bizim Türkiye fikrimiz. Ve bizim yoldan çıkanlarımız. İtiraz tam burada içeriden kilitleniyor. Çünkü adamın yaptığı kötülükten önce hangi aileden çıktığı konuşuluyor. Fon vurguncusu “bizim davamıza kaybettiren adam” oluyor. İhale kovalayan “o babaların çocuğu”. Zenginleşenler, ciplenenler, ahlâkı elden bırakanlar yine büyük hikâyenin içindeki bozuk parçalar. Hikâyenin kendisi mahkemeye hiç çıkmıyor. Kimin kayığındasın hacı? Elinde bir düdük, araba kimin? Birinin yüz binlerce insanın hakkına girmesinin kötülüğü, Türkiye Yüzyılı’na yürümeyi zorlaştırması değildir. Fon vurgununun rezilliği, iki asırlık mücadeleye zarar vermesi de değildir. Bir başkasının hakkını yemek kendi başına kötüdür. Bunun arkasına “dava” koyduğunuz anda ahlâkı kuvvetlendirmiyorsunuz; tam tersine ahlâkın üzerine başka bir merci çıkarıyorsunuz. Artık yapılan işe “Bu adil mi?” diye değil, “Bize zarar veriyor mu?” diye bakmaya başlıyorsunuz. İki soru aynı değildir. Bir hırsızlık davaya zarar vermese ne olacak? Bir usulsüzlük seçim kaybettirmese? Bir ihale düzeni “Türkiye fikri”ne hizmet etse? Tam burada ahlâkın siyasetten bağımsız olup olmadığını öğreniriz. Çünkü ahlâk, kendi adamınıza uygulandığında değil, kendi davanıza rağmen uygulandığında ahlâktır. Aksi hâlde elinizde ahlâk değil, mahalle nizamnamesi kalır. Tuncer’in yazısındaki “defolup gitsin aramızdan” cümlesi bu yüzden ilk bakışta göründüğü kadar sert değil. Nereye gitsin? “Aramızdan.” Demek mesele hâlâ “biz”in temizliği. Adamı cemaatten çıkarıyoruz; fakat o adamı yetiştiren, koruyan, yükselten, zenginleştiren, önüne o ihaleyi, o fonu, o nüfuzu getiren şartları konuşmuyoruz. Günah keçisini kapıdan kovunca ev temizlenmiş oluyor. Erzurumlunun deyişi gibi: “Volaa bıhtıh sizin bizinizden.” H.Ulvi Alacakaptan ’a izafe edilen eski bir söz var: “Meğerse, bizim adına ‘takvâ’ dediğimiz şey, parasızlıkmış.” Alacakaptan’ın kendi ağzından kayda geçmiş başka bir cümle ise daha açık: “Eskiden ihlâs gibi görünen şey yoksullukmuş; yoksulluk ortadan gidince insanlar kendini kaybediyorlar.” İnsan bu iki cümleyi Tuncer’in anlattığı “yokluk yılları”nın kenarına iliştirince mesele biraz değişiyor. Çünkü yoklukta sabır diye gördüğümüz şeyin ne kadarının sabır, ne kadarının mecburiyet olduğunu; kanaat dediğimiz şeyin ne kadarının kanaat, ne kadarının erişememek olduğunu; tevazu sandığımızın ne kadarının gerçekten tevazu, ne kadarının henüz kibirlenebilecek bir mevkiye ulaşamamaktan ibaret bulunduğunu ancak imkân geldiğinde anlayabiliyoruz. Fakirlik, takvânın delili olmadığı gibi zenginlik de ahlâksızlığın sebebi değildir. Para bazen insanın ahlâkını değiştirmekten önce, o ahlâkın hangi şartlarda ayakta durabildiğini gösterir. Üstelik yazının geçmiş tasviri de aynı “biz”in hafızasıyla kuruluyor. Bir tarafta yokluk yıllarının sabrı, şükrü, metaneti, tevazuu, duası, muhabbeti, samimiyeti; öbür tarafta varlık yıllarının para, cip, ihale, modern tesettür ve fon vurgunu. Geçmiş neredeyse ahlâken pir ü pak, bugün kirlenmiş. Böyle bir hafıza insanı rahatlatır; çünkü bozulmanın tarihini iktidardan sonraya koyduğunuz anda iktidardan önceki mahallenin bütün hesaplarını da kapatırsınız. O kadar kolay değil. Yoksulluk insanı kendiliğinden ahlâklı yapmaz. Mağduriyet de berat değildir. İktidarsızken yapılamayan bir kötülükle, yapılmadığı için övünülemez. İhale dağıtamayanın ihale ahlâkını; kadro veremeyenin kadrolaşma karşısındaki adaletini; kamu kaynağına hükmetmeyenin kamu malıyla imtihanını bilmiyoruz. Yokluk yıllarının hatırasına hürmet başka şeydir, yokluğu ahlâk vesikası hâline getirmek başka. Asıl imtihan zaten imkân geldiğinde başlar. Fakat burada da kolay bir karşı hamleye düşmeyelim. “Demek ki hepsi baştan beri böyleydi” demek, Tuncer’in romantik geçmişinin tersinden kurulmuş başka bir kolaylıktır. İnsan değişir, topluluk değişir, iktidar değiştirir. Para da değiştirir. Fakat iktidarın yaptığı en mühim şeylerden biri, insanın içinde zaten bulunabilecek bazı zaaflara hareket sahası açmasıdır. Dün tevazu sandığınız şeyin bir kısmının mecburiyet, kanaat sandığınızın bir kısmının imkânsızlık, kardeşlik sandığınızın bir kısmının müşterek mağduriyet olup olmadığını ancak güç ele geçince anlarsınız. Varlık bazen insanı bozmaz. İnsanı ele verir. Bu yüzden “biz vardık, sonra kendimizi kaybettik” hikâyesi fazla temiz. Belki de ilk defa kendimizi bu kadar yakından gördük. Yeni hamasetin eski hamasetten farkı burada beliriyor. Eskisi zaferlerini anlatıyordu; yenisi günahlarını da anlatabiliyor. Hatta kendi mahallesine öfkeleniyor, zenginleşenleri ayıplıyor, fon vurguncusunu kovuyor. Fakat bir şartla: menzile dokunmayacaksınız. Menzil doğru. Yol doğru. Dava doğru. Uçan halı doğru. Yalnız kokpitte oturan birkaç adam bozuk. İşte konfor burada başlıyor: menzildeki uçan halının kokpitinde yan gelip yatmanın konforu. Halı gerçekten uçuyor mu, kokpiti nereden çıktı, menzili kim tayin etti, yolcuların hepsi aynı yere gitmek istiyor mu; bunları sormadan pilotun ahlâkından yakınabilirsiniz. Arada elinizdeki düdüğü çalar, “Hacı, yavaş!” dersiniz. Hatta birkaç yolcuyu aşağı indirirsiniz. Sonra aynı vasıtayla aynı menzile devam. Benim Tuncer’in yazısıyla asıl ihtilafım, yanlış şeyler söylemesi değil. Söylediklerinin önemli bir kısmı doğru olabilir. Para bozabilir, iktidar kibir doğurabilir, ihale takibi ahlâkı çürütebilir, dün mağdur olanın bugün başkasının hakkına girmesi iki kere acıtabilir. Mesele bunların hiçbirini söylememek değil; bunları söylerken korunmaya devam edilen şeyi görebilmek. “Davamız kaybetmeye mecbur mu?” Belki soruyu bir kere de tersinden sormalıyız: Bir dava, insanların hakkından, adaletten, ehliyetten, kamu malından daha yukarıda tutulduğu hâlde kazansa ne kazanmış olur? Çünkü bazen davayı kaybettiren birkaç kötü adam değildir. İnsanlar davayı kurtarmaya çalışırken ahlâkı kaybedebilirler. O zaman elinde düdükle şoföre kızmanın pek hükmü kalmaz. Araba kimin hacı? Yakup Ömer Sarıca Erzurum, 07.10.2026