Pinned Tweet
Yakup Yalvaç - TA3YKP retweeted
NUR SURESİ 31. AYET BAŞI ÖRTMEYİ Mİ YOKSA ZİYNETLERİN(SÜS EŞYALARININ) BAŞKASINA GÖSTERİLMEMESİNİ Mİ ANLATIYOR? ZİYNET VEYA SÜS EŞYASI NEDİR?
Kısaca ayet, başı kapatmayı değil, dış elbisenin kapattığı kısımlarda takılan ziynet eşyalarının/süslerin gizlenmesi gerektiğini açıklamaktadır.
Detaylandırırsak;
Şeriatçıların, Müslüman kadınların başlarını örtmesinin emredildiğini öne sürdüğü, hatta bu ayete dayanarak Atatürk düşmanlarının Atatürk'e hakaretler ettiği Nur Suresi 31. ayeti analiz edelim;
Abdulbaki Gölpınarlı Meali(siz diğer meallere de bakabilirsiniz, linki aşağıda):
İnanan kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar, ırzlarını korusunlar ve açığa çıkanlardan, görünenlerden başka ziynetlerini göstermesinler ve örtülerini, göğüslerini örtecek bir tarzda omuzlarından aşağıya doğru salsınlar; kocalarından, yahut babalarından, yahut kocalarının babasından, yahut oğullarından, yahut üvey oğullarından, yahut erkek kardeşlerinden, yahut erkek kardeşlerinin oğullarından, yahut kız kardeşlerinin oğullarından, yahut Müslüman kadınlardan, yahut kendi malları olan kölelerden, yahut erkeklikten kesilmiş veya kudreti olmayan erkek hizmetçilerden, yahut da henüz kadınların gizli hallerine vakıf olmayan erkek çocuklardan başka erkeklere ziynetlerini göstermesinler; gizledikleri ziynetler, bilinsin diye ayaklarını da vurmasınlar ve tövbe edin hepiniz Allah'a ey inananlar da kurtulun, erin muradınıza.
Tartışmalı olan emirleri koyu olarak işaretledim, şimdi kısım kısım inceleyelim;
1- açığa çıkanlardan, görünenlerden başka ziynetlerini göstermesinler: Ziynet, süs veya süs eşyası demektir. Elmas, yakut, zümrüt, pırlanta taş gibi eşyalar ziynet eşyalarıdır.
Allah, bu süs eşyalarının kendilerinden görünenlerden (küpe, yüzük.. gibi) başka süs eşyalarını saklasınlar diye emrediyor. Ziyneti, kadınların cinselliği uyandırıcı bölgeleri gibi anlayanlar tamamen yanlış içerisindedirler. (Nedenini anlayacaksınız.)
2- örtülerini, göğüslerini örtecek bir tarzda omuzlarından aşağıya doğru salsınlar: Emrinde üzerlerinde olan bir örtü ile gerdan bölgesinin kapatılması emredilmektedir, başınızda örtü varsa onunla, üzerinizdeki bir kıyafetin herhangi bir örtüsü ile gerdan bölgesinin kapatılması gerekmektedir. Nedeni ise, 1. alıntıda belirtildiği üzere gerdanlık gibi ziynet yani değerli süs eşyalarının görünmesi istenmemektedir.
3- kocalarından, yahut babalarından, yahut kocalarının babasından, yahut oğullarından, yahut üvey oğullarından, yahut erkek kardeşlerinden, yahut erkek kardeşlerinin oğullarından, yahut kız kardeşlerinin oğullarından, yahut Müslüman kadınlardan, yahut kendi malları olan kölelerden, yahut erkeklikten kesilmiş veya kudreti olmayan erkek hizmetçilerden, yahut da henüz kadınların gizli hallerine vakıf olmayan erkek çocuklardan başka erkeklere ziynetlerini göstermesinler: Emriyle, kocalarından, babalarından, kayınbabalarından.. başka erkeklere ziynetlerini yani süs eşyalarını göstermesinler diye emretmiştir Allah. Eğer ziynet veya süs ifadesini kadınların cinsellik uyandıran kısımları olarak algılarsanız ortaya; kocandan, babandan, kayınbabandan.. başkasına cinsel organlarını gösterme gibi, izah edilemeyecek bir mana ortaya çıkar. Burada kadınların hangi bölgelerini kimlerden sakınması değil, değerli ziynet eşyalarını başkalarına göstermemesi emredilmektedir.
4- gizledikleri ziynetler, bilinsin diye ayaklarını da vurmasınlar: Emri ile de boyunlarına, bileklerine, ayak bileklerine.. yani kendiliğinden görünmesi istenmeyen kısımlara takılan ziynet eşyalarının gizlenmesine rağmen ayaklarını yere vurarak, zıplayarak ziynet eşyalarının sesini dahi duyurmayı yasaklamaktadır. Eğer ziynet yani süs eşyasından kasıt kadınların cinsel organları olsaydı, bu sefer 3. kısımda bahsettiğim örneğin çocuğundan başkasına gösteremeyeceğin bir cinsel organ kastedilmiş gibi manasız bir durum ortaya çıkardı. O yüzden kibir taslamak(kendini başkalarından yüksek görerek onları aşağılamak) isteyenler için ayaklarını yere vurarak üzerlerinde gizlenmiş ziynet eşyalarının sesini dahi duyurmayacaksınız diye emretmektedir Allah.
Sonuç olarak Nur Suresi 31. ayette, Müslüman kadınların başlarını örtmesi gerektiği değil, inanıla gelenden çok uzak bir şekilde gerdanlık, kolye, bilezik, bileklik, halhal vb. dış elbiseleri ile kendiliğinden görünmeyecek şekilde tanımlanan değerli ziynet eşyalarının gizlenmesi emredilmiş; kendiliğinden görünenler olarak tanımlanan yüzük, küpe, hızma vb. ziynet eşyalarının ise gizlenmesinin gerekmediği emredilmiştir.
Gelelim vahim olan duruma, bu açıklamayı onca İslam alimi, hocalar, tercümanlar.. yapmıyor. Lütfen yazdıklarımı okumadan değerlendirme yapmayın. Böyle önemli bir ayetin yanlış anlatılması/anlaşılması Müslümanların hayatlarını etkilemektedir. Lütfen sizler de sorularınız varsa sorun, görüşleriniz varsa da açıkça yazın.
Ben haklı olduğumu düşünerek herkesi uyarmak istedim, tek amacım; Kuran'ın, yani Allah'ın emirlerinin doğru anlaşılmasını istememdir.
Kaynak:
kuranmeali.com/AyetKarsilast…
Ayette bahsedilen durumun anlaşılması için şu görseli örnek olarak ekliyorum, yani bunun gibi olunmaması emrediliyor;
Yakup Yalvaç - TA3YKP retweeted
ATATÜRK, HARF DEVRİMİNİ İSLAM'DAN UZAKLAŞMAK İÇİN YAPTI İFTİRASI!
Kısaca Atatürk Latin harfleri ile Orta Asya'da bulunan özümüz bir, dinimiz bir, dilimiz bir Türk Devletleri ile bağları güçlü tutmaya çalışmıştır, ancak Atatürk'ün ölümünden sonra Stalin Sovyet Rusya'da Latin harfleri yerine Kiril Alfabesine geçiş yaparak Türklerin ve Müslümanların birleşmesini önlemiştir.
Detaylandırırsak;
20. yüzyılın başlarında Bolşeviklerin dört hedefi vardı:
Çarlıktan kopmak, sosyalizmi tüm dünyaya yaymak, Sovyetler Birliği'nin Müslüman sakinlerini Arap-İslam dünyasından, dininden izole etmek ve basitleştirme yoluyla herkesi okuryazar yapmak.
(Kaynak: Languages in the World: How History, Culture, and Politics Shape Language. Chichester, West Sussex, England: John Wiley & Sons. 2016. s. 110. ISBN 978-1-118-53115-0. OCLC 913573164. Erişim tarihi: 7 Haziran 2017.)
Bolşevikler, 1917 Rus Devrimi sırasında iktidarı ele geçirdikten sonra Latin alfabesinin en doğru araç olduğu sonucuna vardılar ve 1926 yılında Latin harflerine geçiş sağladılar.
(Detaylı bilgi için Sovyetler Birliği'nde latinizasyon; tr.wikipedia.org/wiki/Sovyet… )
Mustafa Kemal Atatürk de , Sovyetlerin bünyesindeki Türklerle bağı koparmamak için, Türkiye'de 1 Kasım 1928 tarihinde 1353 sayılı "Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun" un kabulü ile "Türk Birliği" amacına bir adım daha yaklaşmış olmaktadır.
Ulu Önder, 29 Ekim 1933 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. Kuruluş yıl dönümü kutlamaları sırasında yaptığı konuşmada esas amacını da belli etmiştir;
"Bugün, Sovyetler Birliği dostumuzdur, komşumuzdur, müttefikimizdir. Bu dostluğa ihtiyacımız vardır; fakat yarın ne olacağını kimse bugünden kestiremez; tıpkı Osmanlı gibi, tıpkı Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir, ufalanabilir; bugün elinde sımsıkı tuttuğu milletler avuçlarından kaçabilirler. Dünya yeni bir dengeye ulaşabilir. İşte o zaman, Türkiye ne yapacağını bilmelidir. Bizim, bu dostumuzun idaresinde, dili bir, inancı bir, öz kardeşlerimiz vardır. Onlara sahip çıkmaya hazır olmalıyız. Hazır olmak, yalnız o günü susup beklemek değildir; hazırlanmak lazımdır. Milletler buna nasıl hazırlanır; manevî köprülerini sağlam tutarak. Dil bir köprüdür, inanç bir köprüdür. Köklerimize inmeli ve olayların böldüğü tarihimizin içinde bütünleşmeliyiz. Onların, yani dış Türklerin bize yaklaşmasını bekleyemeyiz, bizim onlara yaklaşmamız gerekli." demiştir.
Peki sonra ne oldu?
Türkiye’nin iki yıl sonra 1928’de Latin alfabesini kullanmaya başlamasından Stalin çok rahatsız oldu ve bu Latin alfabesini dünyadaki bütün Türklerin birleşebilmesine bir araç olabileceğinden kuşkulandı. 1934-1938 arasında binlerce Türk aydını, şairi, yazarı, siyasi önderlerini öldüren veya Sibirya’ya sürgüne gönderen Stalin, çok rahat bir şekilde tek emirle SSCB’de Latin alfabesini kullanan bütün Türklerin alfabelerini birbirinden ayrı harfler taşıyan Rus Kiril alfabeleriyle değiştirdi (1938-1940).
(Detaylı Bilgi için; Sovyet Rusya Hakimiyetinde Yaşayan Türklerin Ortak "Birleştirilmiş Türk Alfabesi" nden "Rus Kiril" Alfabesine Geçirilmesi Dr. Betül ASLAN A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 40, Erzurum 2009
dergipark.org.tr/tr/download… )
Görsel kaynak;
Atatürk'ün Evrensel Boyutları - İsmet BOZDAĞ Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları 1988 Sayfa 116
Yakup Yalvaç - TA3YKP retweeted
Arapça Kuran-ı Kerim mi Okunmalı, yoksa Türkçe Kutsal Metin* mi okunmalı?
Kur’an’ın anlaşılmadan, sadece Arapça lafzı tekrar edilerek okunmasının ibadet olmadığı; asıl ibadetin Allah’ın mesajlarını anlamak ve yaşamaya çalışmak olduğu Kur’an ayetlerinde çok nettir:
Vahiy, Yüce Allah’ın, peygamberleri aracılığı ile insanlığa mesajıdır.
Kaynak: dijital.diyanet.gov.tr/makal…
1. Hâkka 40: “Kur’an, elçinin sözüdür” ne demektir?
“Şüphesiz Kur’an, çok şerefli bir elçinin sözüdür.”
Burada geçen “kavl (قول)”, Arapça’da seslendirme, aktarma, ifade etme demektir.
Aynı kökten gelen "kelâm (كلام)" ise içerik ve anlam ifade eder.
- Yani peygamber kelimeleri söyleyen dildir.
- Ama söylenen kelâmın (mesajın) sahibi Allah’tır.
Bu nedenle Kur’an:
Lafzı (kavl) Resul’ün diliyle,
Mesajı (kelâm) Allah tarafından iletilmiştir.
Bu ayet, Kur’an’ın asıl olanının mesaj ve mana olduğunu ispat eder. Ayeti anlayamayanlara göre, Kuran'ı Allah'ın değil de, Peygamberin sözü mü olduğunu sanıyorlar? Veya Hâkka 40'ı nasıl açıklıyorlar?
Aksini iddia edenler, Arapçadaki (القول - الكلام)’’kavl ve kelâm’’ arasındaki farkı bilmezler. Özetle, ilahi mesajlardan ibaret olan Kur’an’daki ayetler elçinin dili ile okunduğu, ses ve sözcükler onun ağzından çıktığı için, elçiye nispet ediliyor, ama içerdiği mesaj, onu elçi olarak görevlendiren ve kendi mesajlarını onun vasıtasıyla iletmek isteyen yüce Allah’a aittir.
Kaynak: kuranmeali.com/Aciklama.php?…
Cum’a Suresi 2. ayette Kuran'ın Allah'ın sözleri değil, mesajları olduğu emrediliyor. Mesajların anlaşılması için de herkes anladığı dilde okumalıdır, çünkü bizleri farklı yaratan da Allah'tır;
"O Allah ki, kitap ve okuma ile ilgisi olmayan bir topluma, kendi aralarından kendilerine, Allah'ın mesajını aktaran, onları küfür, şirk ve nifak gibi hastalıklardan arındıran, ilâhî kelamı ve hikmeti öğreten bir elçi göndermiştir ki, oysa onlar bundan önce, apaçık bir sapıklık içindeydiler."
Cum’a Suresi 5. ayette anlamadan ibadet edenlere kitap taşıyan eşekler denilmektedir;
"Tevrat’ı anlama ve uygulama ile yükümlü tutulup bunun sorumluluğunu yerine getirmeyen kimseler, üzerinde ciltler dolusu kitap taşıyan eşek gibidirler. Allah’ın ayetlerini anlayıp uygulamayan bir toplumun hali gerçekten içler acısıdır. Allah, ayetlerini anlayıp uygulamayan bir toplumu amaçlarına ulaştırmaz."
Kuran'ın Arapça olmasının tek nedeni Peygamberimizin Arap milletinden olmasıdır, çünkü Arapça anlayıp açıklayıp yazdırmıştır. Aksi halde Peygamberimiz kendisine emredileni nasıl tüm insanlığa duyurmak için görevlendirilebilirdi;
Şuârâ 192–195. ayetlerde açıkca belirtilir;
"O Kur’anı, güvenilir ruh olan Cebrail, uyarıcılardan olman için, apaçık bir Arapça ile senin kalbine indirdi."
- “Apaçık dil”, muhatabın anlaması içindir. Aksini yorumlayanlara göre apaçık olmayan Arapça mı var, neden apaçık vurgusu yapılmış?
- Başka milletlerin bunu kendi dillerinde de “apaçık” hâle getirmesi gerekir.
Kısaca Arapça Kuran okumak değil, anlayarak Kuran okumak ibadettir. Kutsal olan Arapça değildir, Allah'ın bizlere gönderdiği metinler kutsaldır.
*Kur’ân-ı Kerîm adının Türkçe tercümesi:
1. “Kur’an” kelimesinin anlamı:
Arapça قُرْآنٌ (Kur’ân);
- qara’e (قرأ) fiilinden gelir → okumak
- mastar olup “okuma, okuyuş, tilavet” anlamındadır
- ayrıca “okunan şey (metin)” anlamına da gelir
Dolayısıyla Kur’an = “Okuma / Okunan Metin” demektir.
2. “Kerim” kelimesinin anlamı:
Arapça كريم (Kerîm);
Şerefli, Değerli, Yüce, Cömert, Haysiyetli anlamlarını içeren Kutsal kelimesidir.
*Kur’an’da Allah’ın sıfatı olarak da geçer. (“Rabbin Kerîm’dir(Kutsal'dır.)”
3. Birleşik anlamı:
Kur’ân-ı Kerîm = Kutsal Metin demektir.
Sizce Kur'an-ı Kerim hangi dilde okunmalıdır?
Yakup Yalvaç - TA3YKP retweeted
GÖKTEN İNDİĞİ SANILAN KİTAPLARIN "DOGMALARI" DERKEN KASTEDİLEN KURAN-I KERİM DEĞİLDİR, MASONLARIN GÖKTEN İNDİKLERİNE İNANDIĞI KUTSAL KİTAPLARIDIR. (Kutsal Yasa Cildi)
Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet'in ilanından itibaren, Osmanlı'dan beri ülke yönetiminde de yer alan masonlar, gökten indiğini sandıkları kendi kutsal kitaplarından(Kutsal Yasa Cildi) yararlanılması gerektiği önerisinde bulundular, ancak Atatürk bunu kabul etmedi ve mecliste bunu şu konuşma ile ifade etti;
“Aziz milletvekilleri, Dünyaca bilinmektedir ki, bizim devlet yönetimimizdeki ana programımız, Cumhuriyet Halk Partisi programıdır. Bunun kapsadığı prensipler, yönetimde ve politikada bizi aydınlatıcı ana çizgilerdir. Fakat bu prensipleri, gökten indiği sanılan kitapların "dogmalarıyla" asla bir tutmamalıdır. Biz, ilhamlarımızı, gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya yaşamdan almış bulunuyoruz.(Alkışlar) Bizim yolumuzu çizen, içinde yaşadığımız yurt; bağrından çıktığımız Türk ulusu ve bir de, uluslar tarihinin bin bir acıklı olay ve sıkıntı ile dolu yapraklarından çıkardığımız sonuçlardır...”
Kaynak: TBMM'nin 5. Dönem 3. Yasama Yılı açılış konuşması, Millet Meclisi Tutanak Dergisi D. V, C. 20, Sa. 3, 1 Kasım 1937
KUTSAL YASA CİLDİ veya KUTSAL KANUN KİTABI (VSL) hakkında sizler de araştırma yapabilirsiniz; freemasonry.bcy.ca/texts/scr…
"Dogma" kelimesini Atatürk bilinçli kullanmıştır çünkü;
Masonik düşüncenin felsefi anayasası sayılan Morals and Dogma of the Symbolic Degrees of Freemasonry - Albert Pike (1809–1891) kitabına göre; “dogma”yı dinî bir inanç sistemi olarak değil, “kozmik yasa, evrensel hakikat ilkeleri” anlamında kullanır. Atatürk masonların semavi kabul ettikleri kutsal kitabında bahsedilen dogmalarla(öğretilerle) ülkeyi yönetemeyiz demiştir.
Osmanlı Devleti'nde ve yönetiminde masonların sayısı epey artmıştı. Hatta 33. Osmanlı Padişahı V. Murad bile masondu.
Kaynak: mason.org.tr/turkiyede-unlu-…
1935 yılında Atatürk'ün emriyle Türkiye'de mason locaları kapatıldı, ancak masonlar ülkeyi terk etmediler; hatta bunu normalmiş gibi karşılayıp ülke yönetiminde veya çevresinde kalmaya devam ettiler. Mason localarının kapatılması ile masonların Atatürk'ü de kendilerindenmiş gibi gösterme, hatta Atatürk'ü öldürmek gibi sinsi planlarını daha önce izah etmiştim. Buyrun; nitter.cf/tegarut/status/1974839…
Ek bilgi olarak; Cumhuriyeti kuran kadronun içindeki masonların listesine bakın;
1. Ali Fethi Okyar
2. Hüseyin Rauf Orbay
3. İbrahim Refet Bele
4. Ali İhsan Sabis
5. Kazım Özalp
6. Mustafa Abdülhalik Renda
7. Hasan Hüsnü Saka
8. Şükrü Kaya
9. Bekir Sami Kunduh
10. Dr. Tevfik Rüştü Aras
11. Rıza Nur
12. Dr. Abdülhak Adnan Adıvar
13. İbrahim Refik Saydam
14. Dr. Behçet Uz
15. Dr. Reşit Galip
16. Hasan Âli Yücel
17. Cevat Abbas Gürer
18. Yunus Nadi Abalıoğlu
19. Reşit Saffet Atabinen
20. Memduh Şevket Esendal
21. Hilmi Uran
22. Tevfik Fikret Sılay
23. Ahmet Ağaoğlu
24. Nevzat Tandoğan
25. Muhittin Üstündağ
26. Lütfi Kırdar
27. Necip Ali Küçüka
28. Besim Ömer Akalın
29. Fikret Takiyyeddin Onuralp
30. Mim Kemal Öke
31. Mithat Şükrü Bleda
32. Mehmet Cemil Uybadin
33. Hüseyin Sırrı Bellioğlu
34. Mustafa Necati
Kaynak kitap: Cumhuriyeti Kuran Mason Kadrolar - Halil AYDOĞAN
"ATATÜRK MASONDU" İFTİRASI
Kısaca gençliğinden neredeyse ölümüne kadar masonlara karşı olduğu ispatlı ve kanıtlı olan Mustafa Kemal'i kötülemek için "Masondu." iftirası atanlar kadar, Masonlar da kendi cemiyetlerini meşrulaştırmak için "Atatürk de bizdendi." iftirası atmaya devam ediyorlar. Oysa ki;
1909 yılında İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin 2. Kongresi'ne Mustafa Kemal Trablusgarp Delegesi olarak katılıyor,(ilk kongreye katılmıyor) ve şu 5 maddelik önerisinde Cemiyetin Masonlardan uzak durması gerektiğini izah ediyor;
1- Cemiyetin bir siyasî parti hâline getirilmesi,
2- Ordunun politikaya karışmaması,
3- Cemiyetle masonluk arasında bir ilgi kalmaması,
4- Cemiyetin içinde eşitlik olması,
5- Hükûmet işleriyle din işlerinin birbirinden ayrılması.
Bu muhalif önerileri nedeniyle Mustafa Kemal'in Cemiyet ile ilişiği kesilip uzaklaştırılıyor.
1. Kaynak: Şevket Süreyya Aydemir/Tek Adam Mustafa Kemal 1881-1919 Cilt-1 Sayfa 146-148
Mahmut Esat Bozkurt, Anadolu Gazetesi'nde, 25-28 Ekim 1931 tarihlerinde;
"Bizim bildiğimize göre, son muhalefetin başında yürüyenler farmasonlardı. Mesela eski Serbest Fırka lideri Fethi Bey farmasondur. Yanında çalışan erkanın büyük çoğunluğu da farmasondur. Halbuki Cumhuriyet Halk Fırkası'nın Büyük Reisi Gazi Hazretleri, Umumi Reis Vekili İsmet Paşa Hazretleri, Katibi Umumi Recep Beyefendi farmason değillerdir. Görülüyor ki, Serbest Fırka erkanını farmasonlar, (Cumhuriyet) Halk Fırkası ricalini de Farmason olmayanlar teşkil ediyor." yazısını yazmıştır.
2. Kaynak: Mahmut Esat Bozkurt - Masonlar Dinleyiniz! Sf: 57
1935 yılında Atatürk, Adalet eski bakanlarından Mahmut Esat Bozkurt’a masonlarla ilgili bir dosya vererek:
"Bunu güzelce mütalaa et, bir takrirle Halk Partisi Gurup Başkanlığına ver. Gurupta bunlara şiddetli bir hücum yap ve Gurupça kapanmasına delâlet et. Senin de bu işte büyük şeref payın olacaktır." dedi.
Bu durum üzerine haber alan Maşrıkı azam Dr. Mim Kemal ve yanında diğer masonlar Atatürk'e giderler;
"Efendim biz zaten maiyeti devletinizdeyiz. Fakat siz maşrıkı azamimiz olursanız biz pervane gibi etrafınızda dönüp dolaşırız" demişler. Reisicumhur, "Peki bir şey soracağım bana cevap veriniz de sonra. Siz Avrupa'da hangi locaya bağlısınız ve maşrıkınızın ismi nedir?" sorusuna "Biz, Cenova'ya tabiyiz ve reisimiz de Barca Mişon cenahlarıdır" demişler.
Bunun üzerine küplere binen Mustafa Kemal Paşa onlara hitaben, "Haydi defolun buradan, cehennem olun gidin; Yahudi uşakları, benim milletim bana kahraman sıfatını verdi. Ben sizin gibi bir çıfıt yahudiye uşak mı olacağım? Bu gece sabaha kadar Türkiye'deki bütün localarınızı kapatmadığınız takdirde yarın teşkil edeceğim Divanı Harbi Örfiye hepinizi verir ve astırırım. Haydi defolun karşımdan" diyerek onları kovmuş. Onlar da yıldırım telgraf ve telefonlarla vaziyeti İstanbul, İzmir ve Adana'ya bildirdiler.
3. Kaynak: Tarihi Hakikatler İbrahim ARVAS'ın Hatırası 1964 Sf: 124
4. Kaynak: 14 Ekim 1935 tarihli Cumhuriyet Gazetesi sayfaları Sf: 1. ve 3.
Atatürk'ün Dine Bakışı Neydi? Murat Bardakçı Yanıtlıyor. (7 Haz 2025 HaberTürk Bayram Sohbetleri Programı)
Murat Bardakçı, çoğu konuyu saptırmaktadır, bunu bilinçli mi yapıyor, bilinçsiz mi tartışılır. Bence kendi reklamını Antikemalistlere yaptırtarak gündemde kalmaya çalışıyor..
Konuşma boyunca ara ara da;
Söylediklerim çoğu kişiye ters gelebilir
Bunlar Atatürk'ü küçültmez ki..
Atatürk inanır veya inanmaz..
Onun inancı ayrı bir şey..
..ama yaptıklarına bakacaksın..
Atatürk'ten neyin intikamını alıyorsunuz?
Devletin kurucusunu ilahlaştırmayacaksınız..
Olacak şey değil bunlar..
yorum yapmayın, gelen bilgiyi kabul edin..
Gibisinden ifadelerle de sözde Atatürk'ü karalamaya çalışıyor.
Murat Bardakçı'ya ve Antikemalistlere cevaplara başlıyorum:
(Video süresi ile birlikte)
2:12 Benim bir dinim yok iftirası.. Grace Ellison'un Ankara'da Bir İngiliz Kadın adlı kitabında böyle bir ibare yoktur.
Kitabın linki:
ia802900.us.archive.org/5/it…
Buyrun bakın, öyle bir ifade bulan yorumlarda belirtsin..
9:15 ve 14:17 dakikalarında Murat Bardakçı;
Dini bayram kutlamalarına yer vermeyeceğini, Atanın toplum için değil, kendisiyle alakalı bir durum olduğunu, binlerce tebrik ve kutlama mesajı geldiğini, 1931 yılına kadar her bayram kutlaması telgrafına cevap verildiğini ve telgraf çekmenin maliyetli bir hal alması üzerine cevap vermeyeceğini açıklıyor Murat Bardakçı.. Dini bayramları toplumun gündeminden değil, bana göndermeyin gibisinden de düzeltme yapıyor. Bu dine karşı bir söylem olarak algılanamaz.
Yurt gezisine çıkmış olan Paşa ile Konya’da bulunan Hasan Rıza Bey, telgrafında Çankaya’ya “Reisicumhur Hazretleri dinî bayramlara fazla bir mevki vermemek için vâkî olan tebrikata cevap vermemeyi tercih buyurmuşlardır. Kemâl-i t’âzimle arzederim”; yani günümüzün Türkçesi ile “Cumhurbaşkanı Hazretleri dini bayramlara fazla bir yer vermemeyi arzu ettiklerinden gönderilen tebriklere cevap vermeyeceklerdir; üstün saygılarla arzederim” diyor.
Ayrıca Kuran'da bayram kutlaması diye de bir şey yoktur, oruç tutmak var, kurban kesmek var, ama bayramlar yoktur; aynı şekilde kandil kutlamaları da yoktur. Olmayan bir şeye karşı yapılan eylemi de dinsizlik olarak tanımlamak saçmalıktır.
Kaynak:
Hasan Rıza Soyak’ın Atatürk’ün dinî bayramlar ve bayram tebrikleri hakkındaki kararını Çankaya Köşkü’ne bildirdiği şifreli telgraf (Cumhurbaşkanlığı Arşivi, 04016646-51).
14:59 13 Ekim 1924 tarihli bir belge.. Atatürk imzalı. Kandil günlerinde çalgılı mekanları kapattıran kamu personelinin cezalandırılmasının emrini verdiğini izah ediyor. Dinimizde kandil gecesi diye bir şey yoktur, Kuran'da da yoktur.. Sonradan uydurma ibadetlere karşı yapılanları İslam'a karşı yapılmış gibi gösteremzsiniz.. Allah Kuran'da eksik hiç bir şey bırakmadık diyor, ne yazıyorsa odur diyor. Kulun yaptıklarını ibadetmiş gibi gösterip, uymayanları da cezalandırcaksanız Allah'a şirk koşmuş olursunuz..
17:42 Sunucu, Atatürk sadece İslam'a karşı mı, bütün dinlere karşı mı diye soruyor. Bardakçı'da Atatürk'ün haberi olmadan bir şey yapılamazdıya getiriyor. Ama Atatürk'ün dine İslam'a karşı tek bir eylemi bile yoktur. Bakın bu durumu Bardakçı bu programda 31:30'da aslolanı izah ediyor Bardakçı.. Aslında konu din değil, dildir. Atatürk, ibadetin anlaşılarak yapılmasından yanaydı, ki asıl olan da budur.. Analmadan ibadet olmaz, anca mıy mıy edersiniz.. Atatürk zamanında ki Tarih kitabında da bilimsel açıdan değerlendirmeler vardır, ve doğrudur. Mesela Muhammedin Mekke'den Medine'ye kaçtığı yazar; bu doğru. Göç etmek, hiç bir baskı altında kalmadan yapılan bir eylemdir, eğer sizi düşmanlarınız kovalıyorsa, saklanmak için mağaraya sığınıyorsanız buna hicret veya göç etti denmez, kaçmak denir.
19:25 Atatürk'ün 1931 öncesinde dine karşı bir uygulaması yoktu lafına karşı Bardakçı, vardı diye cevap veriyor. 1924'te halifeliğin kaldırılmasından bahsediyor.. Kaldı ki Kuran'da papazlık makamı ile aynı mevki olan halifelik makamının olmadığını bilmiyor mu acaba??
22:23 İnkılaplar neye karşı yapıldı diye soruyor sunucu?? Kurulan yeni devletler eskilerini kötülemeli ki, kendi kurduğu meşrulaşsın gibisinden açıklama yapılıyor ama devrimlerin dinimizle hiç bir lakası yoktu. Türkçe ibadet bile asıl Kuran'da belirtildiği şekilde anlaşılması için yapılmıştır. Türkiye güya müslüman bir ülkedir ama asla Kuran'da neler yazdığını bilemmektedir, kimse de doğru düzgün anlayarak Kuran okumamaktadır. Bu şekilde ibadet olmaz. Atatürk, asıl olması gerekeni yapmıştır. Kaldı ki, Kuran'da başka dilde ibadet yapılamayacağına dair de bir ayet bulunanmaktadır.
Le Matin adlı Fransız gazetesine verdiği demeçte Atatürk'ün, ihtilal örneğini/ruhunu sizden aldık dediğini söylüyor Bardakçı. Bakalım;
20 Şubat 1928’de Fransız Le Matin gazetesi muhabirine verdiği demeçte,
“Fransa İhtilâli, bütün dünyaya hürriyet (özgürlük) fikrini yaymıştır ve bu fikir hâlâ temel bir kaynak olmaya devam etmektedir. Fakat o tarihten bu yana insanlık ilerlemiştir. Türk demokrasisi, Fransız İhtilâli’nin açtığı yolu takip etmiş, fakat kendine özgü ayırt edici nitelikleriyle gelişmiştir. Çünkü her millet, inkılâbını (devrimini), içinde bulunduğu toplumsal çevrenin baskı ve ihtiyaçlarına, durumuna ve o devrimin gerçekleştiği zamana göre yapar. Her zaman ve her yerde aynı olayın birebir tekrarlanmadığını görmüyor muyuz? Milletlerin ve demokrasilerin birlikte çalışmaları gerekli ve mümkündür; ancak bu iş birliği ancak tek bir amaca, yani barışa yönelmişse faydalı ve mümkündür. Bu noktayı kavrayamayanlar, bizim meydana getirdiğimiz eseri (Cumhuriyet’i ve Türk demokrasisini) anlayamaz ve doğru bir şekilde değerlendiremezler.” demiş.
Kaynak: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C.III, s. 99.
Yani, padişahların, kralların yıkılmalarının sadece Türkiye'de değil, tüm dünyada gelişen olaylar olduğunu, ama bizde kendimize özgü seyrettiğini de eklemiş.
28:15 Türk devrimini nasıl tanımlıyorsunuz sorusuna Reddi Miras diyerek aslında kitabının eklamını yapıyor aklı sıra.. Dini reddiye bir çok inkılapta görülmüştür diyor, devrimler bir süre sonra aslına döner ama biz hala dönemedik diye de yorumunu yapıyor Bardakçı.. Eskiye dönmedik, çünkü ihtiyacımız olmadı, Kuran'da nasıl giyineceğin, nasıl tarih tutacağın, halifelik, kilo mu okka mı.. gibisinden ayetler yoktur.. Kısaca asıl devrimler sayesinde dinimize dönebildik..
İstiklal Mahkemelerinde idam edilmelerin ihtilal nedeniyle olduğu ileri sürüldü, bu tamamen yanlış. En çok çarpıtılan konu şapka kanunudur. Şapka giymediği için bir kişi bile idam edilmemiştir, halkı isyana teşvik eden İskilipli Atıf idam edilmiştir.
Mahkeme kararının İskilipli Atıf Hoca’yla ilgili bölümü aynen şu şekildedir:
“Bunlardan Hoca Atıf Efendi’nin Türkiye Cumhuriyeti’nin yenilik ve ilerlemeye doğru attığı adımlara mani olmak ve halkı isyan ve irticaa teşvik etmek kastıyla İstanbul’da 1924 sonlarında Frenk Mukallitliği ve Şapka adlı eseri yayınladığı ve muhtelif vasıtalarla memleketin muhtelif mahallelerine dağıttığı sıralarda İstanbul Polis Müdüriyeti tarafından Birinci Şube raporuyla 24/8/1341 (1925) tarihi ile Dahiliye Vekâleti’ne ihbar edildiği, adı geçen vekâletin 26/9/1341 (1925) ve 4717 numaralı emirleri ile mezkûr risalenin toplatılmasının ve dağıtılmasının yasaklanmasının İstanbul’a bildirildiği ve kitapların bir miktarına el konulduğu hâlde, emrin uygulanışı tarihinden bir müddet sonra adı geçen eserin isyânın çıktığı mıntıkalarda yapılan aramalarda elde edilmesi ve muhakemeleri yapılan maznûnlara yöneltilen suallerden eserin isyandan bir iki ay evvel bahsedilen muhitlere gelerek elden ele gezdirilmek sûretiyle gizliden gizliye okunduğu ve Şapka İksâsı Hakkındaki Kanunun kabul edilmesi üzerine muhtelif mahallerde şapka aleyhinde propaganda da bulunan kişilerin tevkifi esnasında yapılan aramalarda bahsedilen esere tesadüf edildiği ve yapılan tahkikatta adı geçen eserin masum halkın fikirlerini iğfal ve irticaa teşvik maksadıyla Anadolu’nun içlerine ve bilhassa doğu vilayetlerine ücretsiz olarak gönderildiği ve eserin basımı ve dağıtımı hükümetçe men edildiği halde basımı ve dağıtımı için gayretler gösterildiği çeşitli bölgelerdeki isyanın çıkışında amil ve en mühim tahrik vâsıtası olduğu ve Atıf Efendi; geçmiş hayatı itibarıyla da 31 Mart irticâ hadisesinde ve Mahmut Şevket Paşa merhumun katledilmesinde de alakadar bulunduğundan çeşitli suçlar ile cezaya çarptırıldığı ve Sinop’a sürüldüğü ve bundan başka Millî Mücâdelenin en buhranlı zamanında Anadolu içlerine doğru uzanmış olan işgal ordusuna mukavemet edilmemesi hususunda başkanlığını yaptığı Teâli-i İslâm Cemiyeti adına düzenlediği beyannâmeleri sonradan aldığı çeşitli inkâr tertiplerine rağmen Yunan tayyareleriyle istiklâli ve hayat hakkı için mücadele eden Anadolu köylerine attırdığı ve yeniliğe ve Cumhuriyete dâimî bir düşman vaziyeti almış olan adı geçen kişinin son isyan hâdisesi ile maddeten ve mânen alâkadar bulunduğu bir çok delil ile anlaşıldığını ve ortaya çıktığı (…) için hareketinin karşılığı olan Kanun-ı Cezâ-yı Umumînin 45. Maddesinin ‘Her biri cürmün husûlü maksadıyla ef’âlimiz buradan beri ya bir kaçını icrâ eylerse eşhâs-ı mezkûreye hem fiil denilir ve cümlesi fâil-i müstakil gibi mücâzat olunur.’ diyen muharrer fırkası dolayısıyla adı geçen kânunun 55. maddesinin ‘Türkiye Cumhuriyeti’nin Teşkilatı Esasiye Kanunu’nu tamâmen veya kısmen tağyir (…) veya ifâ-yı vazifeden men’ine cebren teşebbüs edenler idam olunur’ diyen muharrer fıkrası mucibince İskilipli Atıf Hoca ve Babaeski Müftüsü Ali Rıza Efendi’nin asılarak idamlarına…”
31:00 Reddi Miras Türkiye'de çok uzadı, 100 küsur sene oldu; artık bitmesi lazım diyor Bardakçı, sanki Cumhuriyet son bulmalıymış gibi anlaşılıyor fakat hemen arkasından; 31:30 'da camiler kapatılmadı, din yasaklanmadı, dua etmek, Kuran okumak yasaklanmadı; ama şahsi olarak Kuran okuyanların üzerine gitme vardır, resmi bir yasak vardır dedi. Şahsi olarak dediği de Arapça dini eğitimin yasaklanması yüzünden gizlice Arapça dini eğitimler verenler veya Arapça Kuran okuyanların üzerine gidildiğini söylüyor. Tekrar etmek lazım ki, anlamadan ibadet olmaz, hala günümüzde kimse kutsal kitabını okuumuyor, hacının hocanın veya din simsarlarının yalan yanlış bilgileriyle dinini öğrendiğini sanıyor. O kadar acı ki bu tablo, müslümanlar daha Kuran'da başını ört diye bir emrin olmadığını bile bilmeden yüzyıllardır başını saçını kapatmanın dinin gereği olduğunu sanıyor. Halbu ki ilgili ayette güneşten korunmak için kadın erkek o dönemde herkesin kullandığı örtü ile gerdan bölgesinin örtülmesi emredilmektedir, başka bir ayette de bu konu üzerinde durulmamıştır. Kısaca nerede başını örten bir kadın görürseniz bilin ki ya müslüman değildir, ya da Kuran'dan bir haberdir..
32:00 Hac ibadeti yasaktı deniliyor. Buna dair bir tane bile kanun veya emir yoktur. Osmanlı’nın Hicaz üzerindeki kontrolünü kaybetmesi, Birinci Dünya Savaşı’nın getirdiği ulaşım zorlukları ve sonrasında bölgenin sömürge yönetimleri altına girmesi, hac yollarının kapanmasına neden oldu. Bu süreçte salgın hastalıklar, özellikle kolera, güvenlik riskleri ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında yaşanan ekonomik ve sosyal zorluklar da hacca gidişleri engelledi. Ancak, bu dönemde yine de bazı kişiler kaçak yollarla veya tüccar pasaportları aracılığıyla hacca gitmişlerdir, kimse de engellememiştir.
35:20 Tekkeler kapatıldı ama tarikatlar yasaklanmadı diyor Bardakçı. Şeyhlerin evi tekke oldu, aynı şey devam etti dedi. Burada Atatürk'ün suçu var evet..
39:20 Reddi miraslar nelerdir sorusuna Bardakçı, Ayasofya'nın müze yapılması, Yıldız Sarayı hilafet merkeziydi kumarhane yapıldı iddiası, Topkapı'daki hazineleri satmak için Ankara'ya götürdüler ama satamadılar iddiası. Bakalım hepsine;
1- Ayasofya'nın Müzeye Dönüştürülmesi Hakkında Atatürk'ün Düşüncesi:
Türk ulusal kimliği ve kültürüne diğer ulusların ve kültürlerin saygı göstermesinin Türklerin o ulusların kültürüne saygı göstermesiyle mümkün olduğunu simgeleyen Atatürk kararı ülkenin dışişleri bakımından çok önemlidir. Ulusumuzun camiler yapması olağandır; fakat topraklarımızdaki tarihi bir kültüre ait yapıt yapması olası değildir, ama koruması, genel insanlık tarihine karşı bir medeniyet borcudur demiştir. Kısaca biz yabancıların dini mabetlerine saygı göstermezsek, onlar da bizim dini mabetlerimize saygı göstermez görüşünden yola çıkarak Ayasofya'yı kilise de değil, müze olarak kullanmanın çıkarlarımızla uyuşacağını düşünmüştür.
2- Yıldız Sarayı'nın kumarhane yapılması olayı. 26 Eylül 1926- 12 Eylül 1927 arası)
İlgili Bakanlar Kurulu Kararı, 27 Ağustos 1924’te çıkartıldı. Altında “Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal”in, “Başvekil İsmet”in ve diğer bütün bakanların imzasının bulunduğu kararnamede, “Memleket ekonomisinin kalkınmasını sağlayacak yabancı turistlerin rağbetlerini sağlayabilmek maksadıyla, içerisinde her türlü medenî ihtiyacı karşılayacak oyun ve dans salonları bulunan gazino ve müesseseler vücuda getirilmesi için” Yıldız, Feriye ve o günlerde harabe hâlinde bulunan Çırağan Sarayları’nın yabancı şirketlere kiralanabilmesi için İstanbul Belediyesi’ne yetki veriliyordu.
-İmtiyaz hakkı İtalyan işadamı Mario Serra’ya verilen Şale Köşkü’ndeki Yıldız Gazinosu, yani kumarhane, 26 Eylül 1926 akşamı zamanın İçişleri Bakanı Cemil Bey ve İstanbul Belediye Reisi Muhiddin Bey’in de katıldıkları büyük bir törenle açıldı. Yıldız’ın neredeyse tamamı ve Feriye ile Çırağan Sarayları aynı sözleşme ile Mario Serra’ya verilmiş ama binaların restorasyonları tamamlanamadığı için henüz teslim edilememiş, Yıldız’ın bazı mekânları dans salonu, restoran ve bar yapılmıştı.
-Yıldız Kumarhanesi’nin işletmecisi Mario Serra’nın tahminlerden de büyük paralar kazandığı farkedilince, gazetelerde bu defa “Kira ücreti arttırılsın!” şeklinde yazılar çıkmaya başladı ama kumarhaneyi çalıştıran şirket ile sözleşme imzalanmış olduğu için bir şey yapılmadı.
-Kumarhane ile ilgili tartışmalar, birkaç ay içerisinde yoğunlaştı, Yıldız’da kumar oynamaları yasak olduğu halde girişlerine izin verilen bazı Türkler’in de büyük paralar kaybettikleri ortaya çıkınca gazetelerde “Yıldız, Türk servetini kemiren âdî ve müptezel bir batakhaneden başka bir şey değildir” şeklindeki yazılar arttı ve İstanbul Başsavcısı Nazif Bey, 12 Eylül 1927gecesi kumarhaneyi polislerle bastı ve mühürledi! Toplam 1 yıl boyunca hatalı bir karar verilmesinin sonuçlarına katlanıldı. Son olarak da Halifelik dini bir makam değildir, Kuran'da da yeri yoktur. Halife dediğiniz padişahların içki içtiği de unutulmamalıdır.
3- Topkapı'daki Hazinelerin Satılması için Ankara'ya Götürüldüğü İddiası
-Topkapı Hazine envanteri 1924’ten itibaren numaralandırılarak kayıt altına alınmıştır, ilk günkü kayıtlara talep halinde erişim hala sağlanmaktadır, ancak ücretlidir.
Bilgi için; millisaraylar.gov.tr/Hizmetl…
-Herhangi bir satış, tasfiye veya müzayede işlemine dair hiçbir kararname veya tutanak yoktur.
-Aksine, 1930’lardan itibaren “Kutsal Emanetlerin Korunması Talimatı” çıkarılmış ve bu eşyaların nakli özel izinle sınırlandırılmıştır.
-Cumhuriyet’in ilk müzelerinden Ankara Etnografya Müzesi 1928’de ilk açılışını yapar, 1930’da düzenli ziyarete açılır. Bu dönemde Ankara’daki sergileme-koleksiyon kurma faaliyetleri için çeşitli kurumlardan seçme eserlerin nakli uygulaması olmuştur; bu, müzecilik politikasıdır, satış değildir.
45:16 Atatürk, Türkçülük konusunda Ziya Gökalp'ten değil, Kılıçzade Hakkı'dan etkilenerek devrimleri gerçekleştirmiştir dedi Bardakçı.
Kılıçzâde, Osmanlı Devleti’nin Balkan Savaşı’ndaki durumuna ve çöküşüne neden olarak dinî kesimlerdeki softalık, dervişlik ve batıl inançları gösterdi. Aynı zamanda dergideki “Batıcı Türk Aydınlarının toplum ve devlet yapısında radikal değişiklikler içeren programı” hazırladı. Kılıçzâde, faaliyetleri, kaleme aldığı Batı taraftarı yazıları nedeniyle binbaşı rütbesinde iken emekli edildi. Ona göre emekli edilmesinin sebebi “Softalara ve saraycılara karşı vermiş olduğu mücadele”ydi. Yani Kılıçzade, Devleti yıkanların gericilik olduğunu Atatürk'ten çok önce tespit ederek sonucu yazıya dökmüştür.
53:10 Bardakçı, 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun'u desteklediğini açıklıyor, kanunu Menderes değil Celal BAYAR hazırlatmıştır diyor.
1:06:00 Eskiden bayramlar nasıldı, sorusu soruluyor. Alakasız şekilde Bardakçı da; Tek Parti Dönemi'nde MAH(MİT) Raporları ile;
Arapça ezan okunmasının,
Arap harflerinin öğretilmesi, Arapça Kuran öğretilmesinin
Gayrimüslümlerin yabancı dillerde dini eğitim vermelerinin tehlikeli olduğu belgelendirilmiş deniliyor.
Bu raporlar doğrultusunda da yaşanmış gerçek olaylara ilişkin arşiv belgelerini videonun 1:07:20 ile 1:21:25 süresie kadar da Müslüman veya Gayrimüslümanların devrimlere karşı işledikleri suçlardan örnekler veriyor. Meraklıları izleyebilir. Bu aralıkta da Bardakçı, bu olayların aslında devletin dine bakışı olmadığını, Arap harflerine bakışı olduğunu konuşuyor.. Yani mesela din değil, dildir..
1:32:56 Sunucunun Kuran-ı Kerim'in yasaklanması mevzusunu konuşması ile Bardakçı; senin beynin yıkanmış diyerek Kuran'ın yasaklanmadığını, kanunların uygulanmasında hatalar oluştuğunu anlatarak sunucuyu düzeltiyor. 1:39:00 ile devam ediyor konuşmasına, el yazması Kuran'ların toprağa ve duvarlara gömüldüğünü izah ediyor. Ancak Arapça Kuran okumanın yasak olmadığını, Arapça Kuran eğitimi vermenin yasak olduğunu izah ediyor.
1:43:00 İslam, Cumhuriyet döneminde Türkleştirilmeye mi çalışıldı diye soruyor sunucu.. Bardakçı'da İslam İslamdır, İslam tektir değişmez diye cevap veriyor. Sunucu da Arabistan'da hac esnasında Araplar Kuran okuduktan sonra kitabı yanlarında yere koyabiliyor ama Türkiye'de konulmuyor deyince Bardakçı saçma bir şekilde bu durumu geleneklere bağlıyor; İslam'da olmayan bir şey var diyor.. Bunun örf ve adetle ilgili olduğunu söylüyor Bardakçı. Kısacası soru ile cevap alakasız kalıyor.
1:48:00 da geçen bir gecede cahil kaldık sorusu ile yarım kalan soruyu biz cevaplayalım;
ATATÜRK, HARF DEVRİMİNİ İSLAM'DAN UZAKLAŞMAK İÇİN YAPTI İFTİRASI!
Kısaca Atatürk Latin harfleri ile Orta Asya'da bulunan özümüz bir, dinimiz bir, dilimiz bir Türk Devletleri ile bağları güçlü tutmaya çalışmıştır, ancak Atatürk'ün ölümünden sonra Stalin Sovyet Rusya'da Latin harfleri yerine Kiril Alfabesine geçiş yaparak Türklerin ve Müslümanların birleşmesini önlemiştir.
Detaylandırırsak;
20. yüzyılın başlarında Bolşeviklerin dört hedefi vardı:
Çarlıktan kopmak, sosyalizmi tüm dünyaya yaymak, Sovyetler Birliği'nin Müslüman sakinlerini Arap-İslam dünyasından, dininden izole etmek ve basitleştirme yoluyla herkesi okuryazar yapmak.
(Kaynak: Languages in the World: How History, Culture, and Politics Shape Language. Chichester, West Sussex, England: John Wiley & Sons. 2016. s. 110. ISBN 978-1-118-53115-0. OCLC 913573164. Erişim tarihi: 7 Haziran 2017.)
Bolşevikler, 1917 Rus Devrimi sırasında iktidarı ele geçirdikten sonra Latin alfabesinin en doğru araç olduğu sonucuna vardılar ve 1926 yılında Latin harflerine geçiş sağladılar.
(Detaylı bilgi için Sovyetler Birliği'nde latinizasyon;
tr.wikipedia.org/wiki/Sovyet… )
Mustafa Kemal Atatürk de , Sovyetlerin bünyesindeki Türklerle bağı koparmamak için, Türkiye'de 1 Kasım 1928 tarihinde 1353 sayılı "Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun" un kabulü ile "Türk Birliği" amacına bir adım daha yaklaşmış olmaktadır.
Ulu Önder, 29 Ekim 1933 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. Kuruluş yıl dönümü kutlamaları sırasında yaptığı konuşmada esas amacını da belli etmiştir;
"Bugün, Sovyetler Birliği dostumuzdur, komşumuzdur, müttefikimizdir. Bu dostluğa ihtiyacımız vardır; fakat yarın ne olacağını kimse bugünden kestiremez; tıpkı Osmanlı gibi, tıpkı Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir, ufalanabilir; bugün elinde sımsıkı tuttuğu milletler avuçlarından kaçabilirler. Dünya yeni bir dengeye ulaşabilir. İşte o zaman, Türkiye ne yapacağını bilmelidir. Bizim, bu dostumuzun idaresinde, dili bir, inancı bir, öz kardeşlerimiz vardır. Onlara sahip çıkmaya hazır olmalıyız. Hazır olmak, yalnız o günü susup beklemek değildir; hazırlanmak lazımdır. Milletler buna nasıl hazırlanır; manevî köprülerini sağlam tutarak. Dil bir köprüdür, inanç bir köprüdür. Köklerimize inmeli ve olayların böldüğü tarihimizin içinde bütünleşmeliyiz. Onların, yani dış Türklerin bize yaklaşmasını bekleyemeyiz, bizim onlara yaklaşmamız gerekli." demiştir.
Peki sonra ne oldu?
Türkiye’nin iki yıl sonra 1928’de Latin alfabesini kullanmaya başlamasından Stalin çok rahatsız oldu ve bu Latin alfabesini dünyadaki bütün Türklerin birleşebilmesine bir araç olabileceğinden kuşkulandı. 1934-1938 arasında binlerce Türk aydını, şairi, yazarı, siyasi önderlerini öldüren veya Sibirya’ya sürgüne gönderen Stalin, çok rahat bir şekilde tek emirle SSCB’de Latin alfabesini kullanan bütün Türklerin alfabelerini birbirinden ayrı harfler taşıyan Rus Kiril alfabeleriyle değiştirdi (1938-1940).
(Detaylı Bilgi için; Sovyet Rusya Hakimiyetinde Yaşayan Türklerin Ortak "Birleştirilmiş Türk Alfabesi" nden "Rus Kiril" Alfabesine Geçirilmesi Dr. Betül ASLAN A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 40, Erzurum 2009
dergipark.org.tr/tr/download… )
Başka bir kaynak;
Atatürk'ün Evrensel Boyutları - İsmet BOZDAĞ Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları 1988 Sayfa 116
Kısacası, Türkler harf inkılabından önce de Türkçe konuşuyordu, harf inkılabından sonra da Türkçe konuşmaya devam etti. Alim olan yine alimdi, kimse cahil kalmadı. Bardakçı ise, olması gerekenin hem latin harfleri hem de Arapça harfler ile eğitime devam edilmesi gerektiğini belirtti, bence gereksiz olurdu. Latin harflerine geçiş isteği Atatürk ile başlamadı, padişahlar zamanından beri yapılmak istenilen bir durumdu ancak onlar başaramamışlardı. Orta Asya'da bulunan Türk Devletleri ile bağı koparmamak için Atatürk yakaladığı fırsatı kaçırmak istemedi..
Yorumlara itirazı olan veya şurası eksik diyen varsa buyrun yorumlarda belirtsin tartışalım.
Video linki:
youtube.com/watch?v=Fvftnkaq…
Yakup Yalvaç - TA3YKP retweeted
Hem antikemalistlerin, hem de kemalistlerin Medeni Bilgiler okurken gözden kaçırdığı, Atatürk'ün Türkiye Cumhuriyeti Devletine "Müslüman devlet" dediği o cümle
(1930)
ATATÜRK'ÜN, FENER RUM PATRİKHANESİ'NİN FAALİYETLERİNİ YASAKLADIĞI BELGE
(Belge göster diyenler için)
18 Ağustos 1926 – 3995 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıdır;
Fener Rum Patrikhanesi’nin, farklı ülkelerdeki Ortodoks patrikleri Heybeliada Ruhban Okulu’nda toplamak için izin talep ettiği, Dahiliye Vekâleti'nin 10 Ağustos 1926 tarihli yazısından anlaşılmıştır.
Konu, inceleme komisyonu tarafından değerlendirilmiştir.
-Komisyon, yabancı patrik ve metropolitlerin* Türkiye içinde toplanmasının uygun görülmediğini,
– Ülkenin siyasi ve toplumsal şartlarının böyle toplantılara elverişli olmadığını,
– Böyle bir toplantıya izin verilirse yurtdışında Türkiye aleyhinde söylentilere yol açabileceğini,
– Siyasi sakıncalar doğuracağını,
belirterek toplantıya izin verilmemesini önermiştir.
Ayrıca Heybeliada Ruhban Okulu’nun yalnız İstanbul’daki ruhban için bir okul olması gerektiği, bu sebeple yabancı ruhbanların okulda toplanmasına izin verilemeyeceği,
- Ruhban okulunun yönetiminin Patrikhane’den alınması ve Maarif Vekâleti tarafından atanacak bir müdür tarafından yürütülmesinin uygun olacağı bildirilmiştir.
Bakanlar Kurulu da bu görüşleri uygun bulmuş ve karar altına almıştır.
Tarih: 18 Ağustos 1926
Belgenin Tarihsel Önemi
Bu karar, Türkiye Cumhuriyeti’nin:
1- Patrikhaneye devlet-içi bir dini kurum statüsü verdiğini,
2- Patrikhaneyi “ekümenik” (uluslararası otorite) olarak tanımadığını,
3- Devletin egemenliği dışında uluslararası dini-siyasi toplantılara izin vermediğini,
4- Patrikhanenin ayrı bir siyasi otoriteye dönüşmesini engellemek istediğini, çok açık şekilde gösteriyor.
Bu belge bugün hâlâ akademik çalışmalarda “1926 Heybeliada / Panortodoks Kongresi yasağı” diye zikredilir.
*Metropolit, Hristiyanlıkta bir bölgenin tüm kiliselerinden sorumlu piskopos veya başpiskopos. Ortodoksluk'ta: Yunan Kiliselerinde Başpiskopos ile Piskopos arasında bir unvanken, Slav Kiliseleri'nde ve Antakya Patrikliğine bağlı kiliselerde Patrik ile Başpiskopos arasında bir unvandır.
Görsellerde belgenin eski yazılı ile birlikte Latin harfleriyle tekrar daktilo edilmiş halini de paylaşıyorum.
PATRİKHANEYE İMTİYAZLARI TÜRKLER VERDİ!
(AYNI İMTİYAZLARI GERİ ALDIK, PEKİ YA ŞİMDİ?)
Le Journal 24 Aralık 1922 Gazetesi
Venizelos ile yapılan bir röportajdan.
LE PATRIARCAT GREC – YUNAN PATRİKHANESİ
"..M. Venizelos burada, Konstantinopolis’teki Rumların sürülmesi ya da yerleşimlerinin tanınması sorununu tartışmak istemiyor. Bu konuda, dostumuz Paul Ério’nun geçen gün “en kötüsünü beklemenin doğurduğu bir çeşit ölüm hâli” diye tarif ettiği ve Floransalı şairin “ölümün yanında hafif kaldığını” söylediği türden bir endişenin yüz binlerce Rum’u yiyip bitirdiğini biliyor. Le Journal muhabirine, Konstantinopolis’te yapılan söyleşide, bugünkü patrik olan Meletios IV hakkında konuşmaya hazır; fakat tartışmanın alt komisyonun vereceği bir statüye bağlı olarak ancak daha sonra sürdürülebileceğini düşündüğü için, şimdilik bu konuda susmanın daha iyi olduğunu söylüyor. Buna karşılık, bana patrikhane hakkında uzun uzun konuşuyor:
“Nasıl açıklanır,” diye haykırıyor, “Türklerin tutumu? Dinî Ortodoksluğun ruhani lideri 140 milyon insan üzerinde hüküm sürüyor: Yunanistan, Arnavutluk, Romanya, Sırbistan, Rusya’nın uçsuz bucaksız toprakları hep onun ruhani otoritesine bağlıdır. Bu öyle bir kurumdur ki Osmanlı İmparatorluğu’na asla dayatılmamıştır. Hiçbir zaman ekümenik iddialarda bulunmamıştır; ve böyle bir iddiaya sahip olsa bile bu asla mutlak bir üstünlük anlamına gelmez, aksine tartışmaya açık olur. Ve İstanbul tarafından kabul görür; çünkü burada hiçbir zaman bir bölünme yaşanmamıştır. Peki Batı’da ne yapılıyor? Roma’daki papalığın otoritesi üzerine kim yakınır? Papazların Paris’te dolaşmalarına kim karşı çıkar? Filozoflar ve bilim insanları bile onların ruhani yetkilerine saldırmaz.”
“Peki o hâlde Türkler neden böyle yüksek hassasiyetler gösteriyor? Onları böylesine tedirgin eden nedir? Haydi mantıklı düşünelim. Türkler hangi kuruma karşı ayağa kalkıyor? Eğer bu patrikhane ise, tarih bize gösterir ki bu aşırı milliyetçilik Osmanlı açısından yersizdir. Bu, patrikhanenin imtiyazlarına karşı bir itiraz mı? O hâlde…
Ve M. Venizelos, halk arasında ‘lafı kapmak’ denilen, kısa ve etkileyici savunmalarından birine girişiyor.
Bu imtiyazları patrikhaneye kim verdi? Türkler! Hatırlatmak gerekir ki vilayetlerin idari rejimi — Fransa’daki ‘préfecture’ yönetimiyle kıyaslanabilir — tamamen Türk yönetimi altında kurulmuştur. Kadı’nın hemen yanında yer alan ve onunla tanınmış bir iş birliği içinde çalışan piskoposa tanınan yetkiler, Türkler tarafından verilmiştir. Bugün Türkler patrikhanenin imtiyazlarını aşırı buluyorsa, bu bizi ilgilendirmez; çünkü mesele bize ait değildir. Kurumun kendisi bağımsızdır ve Osmanlı İmparatorluğu’nun ona tanıdığı, fakat bugün geri almak isteyebileceği bazı özel hakların dışında, sahip olduğu yetkiler kendisine aittir.”
Gazetede geçen diğer ilgili haberler ise kısaca;
1- “Lozan Konferansı beş hafta sonra hangi aşamada?”
Konferans 20 Kasım 1922’de başlamış, bu haber Aralık 1922’nin sonu.
Taraflar henüz hiçbir konuda anlaşamamış.
Azınlıklar, boğazlar, kapitülasyonlar ve Musul başlıca kriz alanları.
Gazete “müzakereler ağır ilerliyor” diyor.
2- “Lozan’da görüşmeler devam ediyor?”
- Azınlıklar Komisyonu toplandı.
İngiliz, Fransız, İtalyan delegeleri “Türkiye’deki azınlık rejiminin geleceğini tartışıyor.
Türk heyeti azınlıklara ayrıcalık verilmesine karşı çıkıyor.
- Türk heyeti kararlı
Gazeteye göre İsmet Paşa heyeti diplomatik olarak “sert ama kontrollü” bir tavır sergiliyor.
- Boğazlar konusu
Boğazlar hakkında önemli bir karar yok.
Kaynak:
gallica.bnf.fr/ark:/12148/bp… (3. sayfa)
1
418
PATRİKHANEYE İMTİYAZLARI TÜRKLER VERDİ!
(AYNI İMTİYAZLARI GERİ ALDIK, PEKİ YA ŞİMDİ?)
Le Journal 24 Aralık 1922 Gazetesi
Venizelos ile yapılan bir röportajdan.
LE PATRIARCAT GREC – YUNAN PATRİKHANESİ
"..M. Venizelos burada, Konstantinopolis’teki Rumların sürülmesi ya da yerleşimlerinin tanınması sorununu tartışmak istemiyor. Bu konuda, dostumuz Paul Ério’nun geçen gün “en kötüsünü beklemenin doğurduğu bir çeşit ölüm hâli” diye tarif ettiği ve Floransalı şairin “ölümün yanında hafif kaldığını” söylediği türden bir endişenin yüz binlerce Rum’u yiyip bitirdiğini biliyor. Le Journal muhabirine, Konstantinopolis’te yapılan söyleşide, bugünkü patrik olan Meletios IV hakkında konuşmaya hazır; fakat tartışmanın alt komisyonun vereceği bir statüye bağlı olarak ancak daha sonra sürdürülebileceğini düşündüğü için, şimdilik bu konuda susmanın daha iyi olduğunu söylüyor. Buna karşılık, bana patrikhane hakkında uzun uzun konuşuyor:
“Nasıl açıklanır,” diye haykırıyor, “Türklerin tutumu? Dinî Ortodoksluğun ruhani lideri 140 milyon insan üzerinde hüküm sürüyor: Yunanistan, Arnavutluk, Romanya, Sırbistan, Rusya’nın uçsuz bucaksız toprakları hep onun ruhani otoritesine bağlıdır. Bu öyle bir kurumdur ki Osmanlı İmparatorluğu’na asla dayatılmamıştır. Hiçbir zaman ekümenik iddialarda bulunmamıştır; ve böyle bir iddiaya sahip olsa bile bu asla mutlak bir üstünlük anlamına gelmez, aksine tartışmaya açık olur. Ve İstanbul tarafından kabul görür; çünkü burada hiçbir zaman bir bölünme yaşanmamıştır. Peki Batı’da ne yapılıyor? Roma’daki papalığın otoritesi üzerine kim yakınır? Papazların Paris’te dolaşmalarına kim karşı çıkar? Filozoflar ve bilim insanları bile onların ruhani yetkilerine saldırmaz.”
“Peki o hâlde Türkler neden böyle yüksek hassasiyetler gösteriyor? Onları böylesine tedirgin eden nedir? Haydi mantıklı düşünelim. Türkler hangi kuruma karşı ayağa kalkıyor? Eğer bu patrikhane ise, tarih bize gösterir ki bu aşırı milliyetçilik Osmanlı açısından yersizdir. Bu, patrikhanenin imtiyazlarına karşı bir itiraz mı? O hâlde…
Ve M. Venizelos, halk arasında ‘lafı kapmak’ denilen, kısa ve etkileyici savunmalarından birine girişiyor.
Bu imtiyazları patrikhaneye kim verdi? Türkler! Hatırlatmak gerekir ki vilayetlerin idari rejimi — Fransa’daki ‘préfecture’ yönetimiyle kıyaslanabilir — tamamen Türk yönetimi altında kurulmuştur. Kadı’nın hemen yanında yer alan ve onunla tanınmış bir iş birliği içinde çalışan piskoposa tanınan yetkiler, Türkler tarafından verilmiştir. Bugün Türkler patrikhanenin imtiyazlarını aşırı buluyorsa, bu bizi ilgilendirmez; çünkü mesele bize ait değildir. Kurumun kendisi bağımsızdır ve Osmanlı İmparatorluğu’nun ona tanıdığı, fakat bugün geri almak isteyebileceği bazı özel hakların dışında, sahip olduğu yetkiler kendisine aittir.”
Gazetede geçen diğer ilgili haberler ise kısaca;
1- “Lozan Konferansı beş hafta sonra hangi aşamada?”
Konferans 20 Kasım 1922’de başlamış, bu haber Aralık 1922’nin sonu.
Taraflar henüz hiçbir konuda anlaşamamış.
Azınlıklar, boğazlar, kapitülasyonlar ve Musul başlıca kriz alanları.
Gazete “müzakereler ağır ilerliyor” diyor.
2- “Lozan’da görüşmeler devam ediyor?”
- Azınlıklar Komisyonu toplandı.
İngiliz, Fransız, İtalyan delegeleri “Türkiye’deki azınlık rejiminin geleceğini tartışıyor.
Türk heyeti azınlıklara ayrıcalık verilmesine karşı çıkıyor.
- Türk heyeti kararlı
Gazeteye göre İsmet Paşa heyeti diplomatik olarak “sert ama kontrollü” bir tavır sergiliyor.
- Boğazlar konusu
Boğazlar hakkında önemli bir karar yok.
Kaynak:
gallica.bnf.fr/ark:/12148/bp… (3. sayfa)
YUNANİSTAN'IN FENER RUM PATRİKHANESİ GİRİŞİMLERİ VE ATATÜRK DÖNEMİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NİN İTİRAZLARI
1- Yunanistan 1925 yılında Milletler Cemiyetine başvurarak Fener Rum Patrikhanesi'ne uluslararası nitelik kazandırmak istemişse de bunda başarılı olamamıştır.
Yunanistan’ın başvurusuna Türkiye itiraz etmiş, bunun üzerine Milletler Cemiyeti konunun yetki alanı içinde olup olmadığını öğrenmek için Lahey Adalet Divanı’na sormuş ve sonuçta tarafların konuyu kendi aralarında çözmeleri tavsiye edilmiştir.
2- Patrikhane 1926 yılında Heybeliada’da bütün Ortodoks kiliselerini bir araya getirmek amacıyla izin talep etmişse de talep edilen kongrenin Patrikhanenin Lozan Antlaşması’nda kabul edilen statüsü ile bağdaşmaması gerekçe gösterilerek bu talep, 1926 tarih ve 3995 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile reddedilmiştir.
3- Patrikhane, 1930 yılında bu defa Panortodoks Kongresi toplama kararı almış, ancak İstanbul Valiliği Patrikhanenin tasarladığı dinî kongrenin Türkiye’de yapılmasının yasak olduğu cevabını Patrikhaneye bildirmiştir.
Atatürk döneminde Patrikhane’nin ekümenikliği simgeleyecek hemen hiçbir faaliyetine izin verilmemiştir.
Kaynaklar:
1- "Atatürk Döneminde Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin Durumu" 3. Uluslararası Çin'den Adriyatik'e Sosyal Bilimler Kongresi(3rd International Congress on Social Sciences, China to Adriatic, Antalya, Türkiye, 27-30 Ekim 2016, ss.383-386).
2- 1926 tarih ve 3995 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
3- Avrasya İncelemeleri Merkezi
(avim.org.tr/tr/Analiz/FENER-…)
4- akademyadergisi.com/fener/
ATATÜRK'ÜN, FENER RUM PATRİKHANESİ'NİN FAALİYETLERİNİ YASAKLADIĞI BELGE
(Belge göster diyenler için)
18 Ağustos 1926 – 3995 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıdır;
Fener Rum Patrikhanesi’nin, farklı ülkelerdeki Ortodoks patrikleri Heybeliada Ruhban Okulu’nda toplamak için izin talep ettiği, Dahiliye Vekâleti'nin 10 Ağustos 1926 tarihli yazısından anlaşılmıştır.
Konu, inceleme komisyonu tarafından değerlendirilmiştir.
-Komisyon, yabancı patrik ve metropolitlerin* Türkiye içinde toplanmasının uygun görülmediğini,
– Ülkenin siyasi ve toplumsal şartlarının böyle toplantılara elverişli olmadığını,
– Böyle bir toplantıya izin verilirse yurtdışında Türkiye aleyhinde söylentilere yol açabileceğini,
– Siyasi sakıncalar doğuracağını,
belirterek toplantıya izin verilmemesini önermiştir.
Ayrıca Heybeliada Ruhban Okulu’nun yalnız İstanbul’daki ruhban için bir okul olması gerektiği, bu sebeple yabancı ruhbanların okulda toplanmasına izin verilemeyeceği,
- Ruhban okulunun yönetiminin Patrikhane’den alınması ve Maarif Vekâleti tarafından atanacak bir müdür tarafından yürütülmesinin uygun olacağı bildirilmiştir.
Bakanlar Kurulu da bu görüşleri uygun bulmuş ve karar altına almıştır.
Tarih: 18 Ağustos 1926
Belgenin Tarihsel Önemi
Bu karar, Türkiye Cumhuriyeti’nin:
1- Patrikhaneye devlet-içi bir dini kurum statüsü verdiğini,
2- Patrikhaneyi “ekümenik” (uluslararası otorite) olarak tanımadığını,
3- Devletin egemenliği dışında uluslararası dini-siyasi toplantılara izin vermediğini,
4- Patrikhanenin ayrı bir siyasi otoriteye dönüşmesini engellemek istediğini, çok açık şekilde gösteriyor.
Bu belge bugün hâlâ akademik çalışmalarda “1926 Heybeliada / Panortodoks Kongresi yasağı” diye zikredilir.
*Metropolit, Hristiyanlıkta bir bölgenin tüm kiliselerinden sorumlu piskopos veya başpiskopos. Ortodoksluk'ta: Yunan Kiliselerinde Başpiskopos ile Piskopos arasında bir unvanken, Slav Kiliseleri'nde ve Antakya Patrikliğine bağlı kiliselerde Patrik ile Başpiskopos arasında bir unvandır.
Görsellerde belgenin eski yazılı ile birlikte Latin harfleriyle tekrar daktilo edilmiş halini de paylaşıyorum.
213
Papa 14. Leo, İstanbul Şişli'de bahçesinde Papa XV. Benedictus heykeli bulunan Saint Esprit Katedrali’nde şu konuşmayı yaptı;
"..Ekümenik Patrikhane, hem Yunan hem de Ortodoks kiliselerine mensup inananlar için bir referans noktası olmaya devam ediyor.."
192
Replying to @tegarut
Fener Rum Patrikhanesi, İznik Konsili Tarihi ve Önemi ve Kin Kapısı Konusu (KAYNAKLARIYLA)
Öncelikle Patrikhanenin de Vatikan gibi bağımsız bir devlet haline getirilmesi için Yunanistan’da Balkanlarda yapılan teşebbüslerin memleketimizde de yapılması egemenlik haklarımızı saygısızlıktır. Kemalistler bu durumu asla kabul etmeyecektir.
Rum Ortodoks patrikhanesi, günümüzde Fındıklı ve Kabataş adını verdiğimiz yerler arasındaki bir manastırda kurulmuş, sonra o zamanlar küçük bir ahşap kilise olan Ayasofya’ya taşınmıştır. Daha sonra (sırasıyla) Aghiairini kilisesine, Aghian Apostoloi kilisesine, Pamakaristos Manastırına, Haliç Fenerindeki Panaghia Vlahsarai kilisesine, Balat’taki Aghios Dimitrios kilisesine, son olarak da Fener’deki Aghios Gheorgios kilisesine geçmiştir.
Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) kurulduğu zaman İstanbul Başpiskoposu, Rumeli ve Anadolu piskoposlarını yönetimi altına alarak “Konstantıniyye-Yeni Roma Başpiskoposu ve Cihanşümul Patrik” unvanını almıştır.* 1
Ortodoks Kilisesinin başpiskoposluğu İstanbul’da Fener semtindeki Ayayorgi kilisesinde bulunduğu için Türkiye’de “Fener Rum Patrikhanesi” adıyla anılmaktadır. Semt önemini, Rum patrikhanesinin ve Ortodoks kilisesinin merkezi olmasına borçludur.2
İstanbul Rumlarının odak noktası sayılan Fener Rum Ortodoks patrikhanesi, bu çevredeki Rum soylularının ve zenginlilerinin mekânı olmuştur. Fener semti de Bizans döneminden beri Rumların baskın oldukları bir bölge olmuş ve 1960’lı yılara kadar bir Rum semti olarak kalmıştır. Aynı zamanda dünyanın değişik ülkelerinden Ortodoksların ziyarete geldiği bir yer konumuna gelmiştir.3
Fener Rum Patrikhanesi’nin Kuruluşu ve Gelişimi:
İZNİK KONSİLİNİN ÖNEMİ
Fener patrikhanesi, İmparator Büyük Konstantin tarafından miladi IV. asırda şark Hristiyanlarının dini inançlarına cevap vermek maksadıyla Roma Kilisesi’ne tabi olarak kurulmuş ve 1054’de İstanbul Kilisesi istiklalini ilan ederek Garp Kilisesinden ayrılmıştır. Bir kilisenin Ekümenik (evrensel) kabul edilmesi için bir havari tarafından kurulmasının kriter alındığı İznik (325) konsilinde, bu şarta uyan İskenderiye, Antakya, Roma Kiliseleri Ekümenik (evrensel) patrikhane olarak tescil edilirken, bu kritere sahip olmayan İstanbul Kilisesi Hereclea Metropolitliği’ne bağlı bir episkoposluk kilisesi olarak kabul edilmiştir.4
Zamanla İstanbul patrikhanesi Roma patrikhanesinden uzaklaşmaya başlamıştır. Batı Roma İmparatorluğu’nda papalık ve Doğu Roma İmparatorluğu’nda İstanbul patrikhanesi iki başlı yönetimin iki başlı kilisesini teşkil etmişlerdir.5 Böylece hıristiyan dünyasında ayrılıklar başlamıştır. Bir grup Hz. İsa’nın “Tanrılığı”nı kabul etmiş (Ortodoks), diğer bir grup ise “İsa’nın Tanrılığı ve insanlığı tartışılmaz, birbirine de karıştırılamaz” görüşünü (Katolik) benimsemiştir. Efes’te bu karışıklıkları gidermek için yeni bir konsil toplanmış ve burada “İsa iki tabiatlıdır; biri ruhani biri de bedeni olarak hem insan hem de tanrıdır” şeklinde bir karar alınmıştır. Bu görüşü benimsemeyenlerin mücadelesi üzerine konsil Kadıköy’de tekrar toplanmıştır. Roma’daki papanın isteğine uyarak konsil, İsa “iki tabiatlıdır” görüşünü tekrar kabul etmiştir. Ayrıca Kadıköy konsili daha önce İstanbul patrikliğine tanınan hakları teyit etmiştir. Bu karar İstanbul’u Roma seviyesine yükseltmiştir ama kiliselerin ayrılığını da kesinleştirmiştir. Konsilin bu önemli kararları günümüze kadar gelen patrikhaneyi;
Ortodoks dünyasının bayraktarlığı yaparak Vatikan ile rekabet etmesine ve zamanımızda ise yeni bir Vatikan olma yoluna itmiştir.6
Hıristiyan dünyası Hz. Isa’nın tabiatı dışında IX. asırdan itibaren ikonaları tartışmaya başlamıştır. Ortodoks Hıristiyanlar ikonalara ibadetlerinde büyük önem vermekteydiler. Evlerine ve kiliselerine asarak önünde ibadet etmekte geleneği bu mezhebin gelenekleri arasına yerleşmiş durumdaydı. İkonalar daha çok Isa’yı, Meryem’i ve kutsal ruhu tasvir eder ve bu resimlerde Ortodokslar ilahi güzellikler bulmaktaydılar.7
İki kilise arasındaki bu çekişme Bizans’ı da yıpratmıştır. Özelikle Bizans 1400’lü yıllarda Türk tehlikesini hissetmiş ve çevreden yardım alma gereği duymuştur.1439 yılında bu sefer Floransa’da konsil toplanmıştır. Birçok konunun tartışıldığı bu konsilde üstünlük Vatikan’dadır. Bir kısım düşünürler, Ortodoks kilisesinin kurtuluşunun ancak Türk egemenliğinin kabul edilmesi ile mümkün olacağını kabul etmiştir.8 Zamanla da Türk hâkimiyetinden kurtulacaklarını planlamışlardır. Bu düşünce Ortodoks ve Katolik toplumların birbirine olan büyük düşmanlığını göstermektedir.
XII. yüzyılda gerçekleşen IV. Haçlı Seferi hem Bizans İmparatorluğu hem de patrikhane için büyük bir yıkıma yol açmıştır. 1204’te Kudüs’e yönelmek yerine, İstanbul’u işgal eden Latinler, 1261’e kadar bu şehri harabeye çevirmişlerdir. Patrikhane ise bu yıkımın ardından İznik’e taşınmıştır. Latinlerin istilası bittikten sonra, iki kilise birleşmek amacıyla tekrar toplanmışsa da yine başarı sağlanamamıştır. Bunun ardından iki yüzyıl boyunca toparlanamayan Doğu Roma İmparatorluğu 1453’te Osmanlı Devleti tarafından ortadan kaldırılmıştır.
İki kilisenin ayrılma sebebi sadece aralarındaki yetki mücadelesi değildir. Doğu-Batı kiliselerinin arasındaki kültür farkı da bu ayrılmaya destek verir. Doğuda kilise topluluklarını oluşturan halkın görüşü çok önemliyken, batıda kilise örgütünün kendisi her şeyden önce gelmektedir. Piskoposlar arasında tartışılmaz bir yetki üstünlüğüne sahip olan papa Katolik kilisesinin tek lideridir. Bu kadar güçlü olmasına karşın, Vatikan konseyi, 1870’te bir de “papanın yanılmazlığı” kuralını kabul etmiş ve Fener Patriği eşitler arasında birinci kabul edilmiştir. Patriğin bu önceliği onursaldır. Roma’da özellikle IX. yüzyıldan itibaren Papa’nın siyasi otoritesi iyice ortaya çıkmıştır. Ama İstanbul’da siyasi otorite her zaman imparatordadır.9
Patrikhane teşkilatına bakacak olursak, bütün Ortodoks kiliseler, Doğu kiliselerine tabi olarak onun etrafında toplanmışlardır.(Gregoryenler, Süryaniler ve bazıları hariç) Doğu kilisesinde en yüksek makam patrikliktir. Papaz, Piskopos, Metropolit bu bünyede bulunmaktadır. Sensinot meclisi ve Metropolitler heyeti de meclis olarak bu yapıda mevcuttur. Yapısal olarak ise kiliseler ve manastırlar vardır. Katolik Hıristiyanların, yani Garp kilisesinin en yüksek makamı Roma Kilisesi ve en yüksek reisi ise Papa olduğu gibi, Ortodoks Hıristiyanların, yani Şark kilisesinin en yüksek makamı, Fener patrikhanesi, lideri ise Fener Patriğidir.10 Bunlardan başka ikinci derece patriklikler de vardır. Bunlar, Rus Ortodoksların reisi Moskova Patrikliği, merkezi İskenderiye olan Mısır ve Tevabii Rum Patrikliği, merkezi Şam olan Antakya Patrikliği ve Kudüs Rum Patrikliğidir. Bunların hepsi en yüksek makam olan Fener patrikhanesine bağlıdır. Başpapaz Fener Rum Patriği’dir ve son söz ona aittir.11
İstanbul’un Fethinden Sonra Patrikhane:
1453 yılında İstanbul’u fethederek başkent yapan Fatih Sultan Mehmet burada çok sayıda Rum Ortodoks’un yaşadığının bilincinde ve patrikhanenin öneminin farkında olup patriklik makamına yüz yüze görüştüğü Cennadios’u getirmiştir. Bir fermanla, patrikhaneye önceden sahip olduğu haklardan daha fazlasını vererek ona özerk bir statü kazandırmıştır. Fatih’in tek istediği, bir daha kesinlikle Vatikan ile birleşme çabasına girilmemesidir. Zaten seçtiği Cennadios da birleşme karşıtıdır.12
Helenizm ve Rum Ortodoks kilisesinin varlığını Osmanlı İmparatorluğu döneminde devam ettirebilmesi Fatih Sultan Mehmet sayesinde olmuştur. İstanbul’un fethinden sonra Ege adalarına, Akdeniz ülkelerine, özellikle Yunanistan’a, İtalya’ya ve Fransa’ya göç eden Bizans’ın “aristokrat” aileleri, Fatih Sultan Mehmet’in Ortodoks mezhebini serbest bırakmasıyla Türkiye’ye geri dönmüşlerdir. Fatih, Ortodoksluğu Avrupa’daki Katolik güce (Batı Roma Kilise’si, yani papalık) bir “set” olarak görmüştür. Rum Ortodoks Patrikliği bu sayede Bizans İmparatorluğu’nun sağladığı imtiyazları devam ettirmiştir. Fatih, bir altın asa, bir beyaz at ve 400 düka altın hediye ederek patriğin tüm Ortodoks dünyasının “ruhani” lideri olduğunu bildirmiş ve patrikhanede ihtişam içinde yaşamasına özen göstermiştir.13 Ayrıca Fener patrikhanesinin Rum cemaati üzerindeki yetki ve sorumluluklarını aynen devam etmesini sağlamıştır. Nitekim Fatih daha sonra Cennadios’a gönderdiği bir beratla, patrikhanenin görev, sorumluluk ve statüsünü belirlemiştir; “Kimse patriğe tahakküm etmesin. Kim olursa olsun kimse kendisine ilişmesin. Patrik ve maiyetinde bulunan büyük rahipler her türlü hıdemat-ı umumiyeden müebbeden mafur olsun. Kiliseleri camiye tahvil edilmesin, izdivaç ve definleri adat-ı saireleri Rum kilisesi usul-u kavâidine tevfikan ve kemakân ifa olsun, paskalya yortularının icrasında devam olunarak bu münasebetle Fener, yani Rum mahallesi kapıları üç gece açık kalsın.”14
Fatih’in verdiği imtiyazlar sayesinde, Ortodoks patrikliği gerek dâhili istiklali gerek ruhani salahiyet sahasının etkileri bakımından Bizans devrine nispetle daha kuvvetli ve nüfuz dairesi daha geniş bir müessese haline gelmiştir. Fatihten önce asırlar boyunca patrikhane imparatorların, yani din Devletin müdahalesine maruz kalmıştır. Türk idaresinde vaziyet tamamıyla bunun aksinedir. Zira müslüman Türkler, muhtariyet verdiği hıristiyan-Rumların din, mezhep ve medeni hukuk işlerine karışmamış ve patrikhaneyi devlet siyasetine hiçbir zaman alet ittihaz etmemiştir. Sonraları yapılan tetkikler, Türk devrindeki imtiyazların Bizans devrini gölgede bırakacak kadar geniş olduğunu meydana çıkarmıştır.15
Fatih Sultan Mehmet İstanbul’un fethinden sonra, burada bulunan halkın yaşayış tarzını ve dini bağlılıklarını değiştirmemiştir. Aksine onların (Ortodoks kilisesi) koruyuculuğunu üstlenerek, daha rahat faaliyetlerde bulunmalarını sağlamıştır. Fatih yayınladığı fermanla kilise ve inançların teminat altında olduğunu bildirmiştir. Bu imtiyazlar Rumlara olduğu gibi Yahudi ve Ermeni cemaate de tanınmıştır.
Ortodokslara Osmanlı Devleti tarafından verilen dini imtiyazlar şu şekilde sıralanabilir;
-Ortodoksları kimse rahatsız etmeyecektir.
-Patrik ve ona bağlı piskoposlar her türlü vergiden muaf tutulacaktır.
-Piskopos ve metropolitler yargı ayrıcalıklarına sahip olacaklardır.
-Evlenme, boşanma ve dini ibadetlerini özgürce yerine getirebilecekler.
-Kiliseler cami olmayacaktır.
O zamana dek sadece ruhani lider olan patrik bu maddeler ile padişahın koruyuculuğunda kendi dini topluluğunun birçok dünyevi işlerinin de tartışılmaz yöneticisi olmuştur. Rum Ortodoks patriği, dini yetkilerine, yargı ve eğitim alanındaki yetkilerini de katmıştır. Osmanlı Devleti bünyesindeki Ortodoks mezhebinden olan Sırp, Romen, Bulgar, ve bazı Arnavutlar Rum Ortodoks Patrikliğine bağlanmışlardır. Böylece patrik çok geniş bir kitle üzerinde söz sahibi olabilmiştir.16
Brockelman, 1949’da Paris’te yayınlanan “Histoire Des Peuples Et Dese Tats İslamiques” adlı eserin 235. sayfasında Fatih’in icraatından bahsederken bu noktayı şöyle anlatır: “Hükmü altına aldığı Rumların vaziyetini derhal tanzim etti. Ecdadı nasıl Bulgarların ruhani tesisatına ilişmemişse kendisi de İslamiyet’in dini ananelerine dahi mutabık olan o eski hikmet-i hükümete tamamıyla riayet ederek Rum Ortodoksların üzerinde medeni hukuk itibariyle kaza hakkı da vererek salahiyetlerini büsbütün arttırdı.” Patrikhanenin ruhani salahiyet sahasının da eskisine nispetle fevkalade genişlediğini 1934’te Paris’te yayınlanan “Historire De La Turquie” adlı eserinin 193. sayfasında Colonel Lamouche, şöyle anlatır: “Kilise kanunlarına göre evvelce ruhani salahiyeti kendi patriklik hudutlarına, yani Trakya ile Anadolu’ya münhasır olan Ortodoks patriği artık (Rum milletini) teşkil eden bütün Ortodoks hıristiyanların hukuki reisi vaziyetine geçti. Rum Piskoposları da ruhani dairelerindeki Ortodoksların mahalli reisleri ve Türk idaresine karşı mümessilleri haline geldi. İslam hukukunun aile, nikâh, talak ve miras ahkâmı gibi bazı kısımlarının mahiyetleri itibariyle hıristiyanlara tatbikine imkân olamayacağı için bu hususlarda kaza salahiyeti piskoposluk idarelerindeki ruhani mahkemelere bırakıldı. Ceza sahasında bile bunlara bazı salahiyetler verildi.”17
Görüldüğü gibi patrikhane Fatih zamanında istiklaline kavuşmuş, huzur ve ehemmiyetle en geniş haklara sahip olmuştur. Patrikhaneye verilen dini ve sosyal imtiyazlar zamanla daha da genişletilmiştir. Azınlıklar kendi okullarını açıp tedrisata giriştiği vakit devlet bu okullara hiçbir şekilde müdahale etmemiş, ders programlarına karışmamıştır. Azınlıkların her gün yeni imtiyazlar elde etmesine paralel olarak patrikhane de imtiyazlarını genişletmiş adeta devlet için devlet olmuştur. Çünkü Fatih zamanında verilen fermanla kiliselere devlet müdahale etmemiş, iç işlerine karışmamıştır.18
Osmanlı Döneminde Patrikhanenin Yetkileri ve XIX. Yüzyıldaki Faaliyetleri:
Bütün padişahlar patriklerden ve patrikhaneden sadakatten başka bir şey istememişler ve beklememişlerdir. Varlığını, istiklalini ve dindaşlarına karşı olan hâkimiyetini Fatih’in bahşettiği imtiyazlara borçlu olan patrikhanenin buna karşı mukabelesi devletin zayıflamasının ardından ihanet olmuş, kendisine hayat hakkı verenlere karşı suikast tertiplerine girişmiş, elde ettiği hakları silah olarak kullanmış, hamisini bu silahlarla kullanmaya kalkışmış, Türk İmparatorluğunu yıkmaya uğraşmış, İslam’a harp ilan etmiş, her fırsatta Müslüman Türk’ün düşmanları ile birleşmiş, ona karşı kahpece tertiplere girişmiş, merkezi İstanbul olmak üzere Bizans İmparatorluğunu ihya maksadıyla Yunan ihtilalini hazırlamış, bir fesat ocağı, tertip hanesi, ihanet yuvası olarak faaliyette bulunmuştur.19
Patrikhane özellikle XIX. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetine karşı zaman zaman ihanet içerisinde olmuştur. Osmanlı yönetiminin iyi niyetine karşılık hep eski Bizans’ın canlandırılması hayali peşinde koşulmuştur. Zaten patrikhanenin Osmanlı İmparatorluğu içerisinde yaşaması Bizans’ın devam ettiği havasına sokulmuş ve er geç Bizans’ın tekrar canlanacağına inanılır olunmuştur.20
KİN KAPISI NEDİR?
İstanbul Patriği Grigoryus, Yunanistan’ın bağımsızlığı ile sonuçlanan Mora isyanının çıkmasında önemli rol oynamıştır. Ancak isyanın başı olan patrik Grigoryus kendisine yönelen şüpheleri dağıtmak için asileri aforoz etmiştir. Oysa bu göz boyamak için yapılan bir harekettir. Grigoryus bu hareketinde samimi değildir. Zira elebaşlarının kim olduğunu ve cemiyetin faaliyetlerini zamanında hükümete bildirmemiştir. Bu arada Rusya’nın gizli sırlarına vakıf olma başarısını gösteren Kırımlı Yusuf Bey sadrazama Rusya’dan getirdiği çeşitli belgeler sunmuştur. Bu belgelere göre isyanın hazırlayıcısı patrik Grigoryus’tur. Sadrazam Ali Paşa durumu padişaha arz etmiş ve Padişah sadrazamla konuyu detaylarıyla tartışmıştır. Kimseye haber verilmeden ani bir baskınla patrikhanenin aranmasını emretmiştir. Baskın başarılı bir şekilde yapılmış ve isyana ait tüm belgeler ele geçirilmiştir. Ele geçirilenler arasında Moralı asilere yazılan mektuplar, İstanbul’daki hazırlıkların ne durumda olduğu hakkında verilen bilgiler, Dışişleri bakanlığında çalışan Fenerli Rumların Devletin gizli bilgilerine ait verdikleri raporlar, İngiliz ve Fransız elçilerin patrikhaneye verdikleri gizli bilgiler, Rusya’daki isyan hazırlıklarına ait bilgiler, Odessa’daki Etniki Eterya Cemiyetinden gönderilen silahlara ait dökümler, dünya Ortodoks âlemine hitap eden mektuplar, yardım ve para makbuzları yer almaktadır. Bulunan deliller sonucunda patrik suçunu kabul etmiş ve hiçbir şeyi inkâra yönelememiştir. Bunun üzerine II. Mahmut patrik Grigoryus’u patrikhane kapısında astırmıştır. O günden beri orta kapı patriğin anısına hep kapalı tutulmuştur. Bu olay, Rumların içinde kin ve nefrete dönüşmüş, o günün intikamını alacakları güne kadar o kapının açılmaması kararı alınmıştır.21
Fener patrikhanesi evrensel bir kilise olmamasına rağmen bütün siyasi faaliyetlerinde Rum halkının kilisesi gibi davranmıştır. Patrik ise Osmanlı padişahlarından aldığı imtiyazlarla bir kral gibi muamele görmüştür. Patriğin emrinde dini konularda çalışan “Sinad Meclisi”‘ne ilave olarak “Cismani Meclis” de kurulmuştur. Patrikle görüşebilmek ancak “mabeynciler” vasıtasıyla mümkün olmaktadır. Patrikliğin güç ve kuvvet kazanması azınlıklar, özellikle Rumlar üzerinde etkili olmuştur. Rumlar patriğe her konuda güvenmiş ve itimat etmişlerdir. Patrikhane de ileride kurulacak Rum İmparatorluğu’nun temellerini atmayı hayal etmiştir. Bunu gerçekleştirebilmek için bazı patrikler ideolojileri yaşatmanın yegâne yolunun eğitim olduğu bilincindeydiler. Bu nedenle de patrikhaneye bağlı dini okullarda Rum vatanseverliğini işlemişlerdir. Papazlar ise patrikhanede aynı duygular ile yetiştirilmiş ve bunlar en ücra köylere kadar giderek vaazlarda Rum milliyetçiliği fikrini aşılamışlardır. Patrikhane Rum milliyetçiliği fikrini aşılarken, diğer yönden de Ortodoks olan fakat Rum olmayan Bulgar, Sırp ve Arnavutların ibadetlerini Rumca yapmaları emrini vermiş ve kendi dilleri ile yazılmış kitapları toplatarak yaktırmıştır.22
Osmanlı İmparatorluğu içerisindeki tebaalar daimi surette din ve inanç özgürlüğü içerisinde yaşamıştır. Gayrimüslim olarak adlandırılan bu gruplar “Haraç” denilen bir vergi ödemekle mükellef tutularak ve genelde ticaret, tercümanlık, el sanatları, esnaflık gibi işler yaparak hayatlarını idame ettirmişlerdir. Hıristiyan ve Yahudi tebaanın giyimi Türklerin giyimine benzemekle birlikte Türklerin sık giydikleri, beyaz, sarı, kırmızı ve yeşil renkleri giymemişlerdir. Sosyal ve dini yaşantılarında kısıtlamalar olmamıştır. Kendilerine ait matbaa kurarak dini eserlerini bastırabilmişler. Kilise, manastır ve sinagoglarda kendi dinlerinin ibadet ve ayinlerini yapmaları engellenmemiştir. Ayrıca devlet teşkilatı içinde Hıristiyan tebaanın manastır ve kilise işlerine bakan “piskopos halifesi” adı altında resmi bir daire kurulmuştur.23
Patrikler, Ortodoks Hıristiyanlar arasındaki kişisel meselelerde de dini ve hukuki hüküm vermişlerdir. İstanbul patriği her yıl cemaatinden topladığı paralardan oluşan belli bir miktar vergiyi Osmanlı hükümdarına ödemiştir. Ancak patriğin yönetiminde bulunan kiliseler, kilise arazileri ve papazlar haraç ve diğer vergilerden muaf tutulmuşlardır. Patrik ve metropolit seçimi de ise seçilmek isteyen kişi devlete teminat akçesi ödemek suretiyle padişah tarafından göreve atanmıştır.
XIX. yüzyıla kadar gayrimüslimler, Devletin kendilerine tanıdığı haklardan yararlanarak son derece rahat bir hayat sürmüşlerdir. Fransız ihtilalinden sonra gelişen Batılı düşünce ve ideolojiler Osmanlı toplumunda tartışmaya başlandığında, Avrupalılarla yakın ilişkileri olan gayrimüslim topluluklar bu ideolojilere sahip çıkmaya başlamışlardır.24 Bu cemiyetlerin tahrikleri sonucu, büyük devletler “azınlıkların haklarını korumak” bahanesiyle, Osmanlı Devleti’nin iç işlerine müdahale etme fırsatını elde etmişlerdir. Bu devletler, “hasta adam” olarak takdim ettikleri Osmanlı Devleti’nin çöküşünü hızlandırmak için “Slav, Rum, Ermeni, Arap” vb. Türk olmayan milletleri kışkırtarak, onları milliyetçilik akımına teşvik etmişler, böylece bu toplulukları Osmanlı egemenliğinden koparma yoluna gitmişlerdir.25
Rumlar Ortodoks kilisesine tanınan haklardan faydalanarak dini ayin serbestliği içinde eğitim ve öğretim faaliyetlerine girişmişlerdir. Kiliselere bağlı olan ve din eğitimi veren cemaat okulları patrikhanenin idare ve kontrolünde olmuştur.
İngiltere, Fransa ve Rusya gibi müttefik ve koruyucularından feyiz alan Rumlar bağımsız Yunan Devletini kurabilmek için, bu yolda bütün teşkilatlarını yeniden organize etme yoluna gitmişlerdir. Bu faaliyetlerini sürdürebilecekleri ve dikkatlere nazar olmayacak tek yer okullardır. 1774’ü takip eden yıllarda başta İstanbul, Teselya ve Mora’dakiler olmak üzere bütün Rum okullarının özellikle dini yapısı bakımından çehresi değişmiştir. Sınıflarda ihtilali papazlarla birlikte komitacılar da ders vermeye başlamışlardır. Etniki Eterya cemiyetinin kurulmasından sonra Rum okulları bu cemiyetin denetimine girmiştir. Artık okul, eğitimden çok politikanın hizmetinde olmuştur. Rum okullarının tarihe geçen en büyük faaliyeti “Panhellenizm”’in kuvvetlenmesiyle bir bağımsız Yunan Devletinin kuruluşuna aracı olması ve bunun gerçekleşmesinde büyük bir rol oynamasıdır.26
Osmanlı Devleti’nin I. Dünya savaşına sürüklendiği dönemde azınlık okullarının sayısı bir hayli artmış ve savaşın sonunda ise Rum okulları adeta bir silah deposu haline gelmiştir. Rum okullarının Yunan politikasına alet edilmesine ve Türkler aleyhine güttükleri siyasete örnek olarak Edremit Cunda Adası belediye başkanının adadaki Rum okulundan ele geçirdiği 1884 yılı ders programının içeriğinde Türk milletinin birlik ve bütünlüğünün hangi yöntemlerle bozulacağı, Rum gençliğinin Türklere karşı ne şekilde yetiştirileceği ve nihai amaç olarak İstanbul’un ne şekilde ele geçirileceğine dair oldukça çarpıcı açıklama ve yöntemlere rastlamak mümkündür.27
En eski Rum okulu “Fener Rum Mektebi”dir. XIX. asırda bu okul Türkiye’deki Rumların kültür merkezi olmuş, ders programının zenginliğinden dolayı vilayetlerden gelen varlıklı ailelerin çocukları bu okulda okumuş ve bunlar sayesinde de Yunan kültürü her tarafa yayılmıştır.28
Islahat Fermanı ile patrikhanenin ve müslüman olmayan dini kuruluşların, hukuksal ayrıcalıkları daha da genişletilmiş ve bu kuruluşların temsilcilerinin il ve ilçe meclisleri ile Ahkam-ı Adliye kuramlarında temsilci bulundurabilmelerine olanak sağlanmıştır.29
Patrikhane, son altmış sene, 1860-1862 Nizamnamesine göre idare edilmiştir. Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz tarafından tasdik edilen bu nizama göre patrikhane, patriğin nezaretinde olup, sivil işler için dört metropolit ve sekiz laikten müteşekkil muhtelit bir meclisin de yardımını temin eden 12 kişilik synode (Her iki meclis: Les Devx Corps) tarafından idare edilmiştir. Öte yandan, patrikhanenin Yunanistan lehinde gittikçe artan siyasi faaliyetlerini dikkatle takip eden Bulgarlar, 1870’te, Sırplar 1879’da, Rumenler ise 1885’te kiliselerinin istiklalini ilan ile müstakil dini cemaatler tesis etmekte gecikmemişlerdir.30
Milli Mücadele Döneminde Patrikhanenin Faaliyetleri:
1919 Temmuz’unda Fener Patrikhanesi’nin kapısına Bizans İmparatorluğu çifte kartallı bayrağı asılmıştır. Eski Yunanistan’ı ihya etmekle beraber, Doğu Roma İmparatorluğunu dirilterek İstanbul’u baş şehirleri haline getirmek maksadıyla Farmason Eksanton’un iki arkadaşıyla birleşerek kurduğu ve Rus Çarı’nın yaveri Farmason Aleksandr İbsilantin’in geliştirdiği Etniki Eterya Cemiyeti, Fener patrikhanesine bağlı olduğu halde, Türk milletini sırtından vurmak için, bu cemiyetin kolları yerine geçmek üzere, Rum Matbuat Cemiyeti, Rum Müdafai Milliye Cemiyeti, Rum Trakya Cemiyeti, Rum Muhacirin Cemiyeti, Rum Tüccar Cemiyeti, Rum Küçük Asya Cemiyeti, Rum Ebedi Cemiyeti ve Rum İzcilik teşkilatı gibi cemiyetler kurmuş ve bu cemiyetler vasıtasıyla, Müslüman Türklere suikast hareketlerine girişmiştir.31
İstanbul Patrikhanesi, 1821-1919 yılları arasında 98 yıl Etniki Eterya Cemiyetlerinin merkezi olmuştur. 1896 yılında Etniki Eteryanın birinci derecedeki üyeleri muhalif parti başkanları ile yabancı memleketlerde bulunan Rum zenginlerinden oluşmaktaydı. Başkanları ise, eski Atina Belediye reisi Milas’tı. Etniki Eterya, programı gereği olarak Avrupa devletlerine Türk vahşeti ve Türklerin medeni olmayan insanlar oldukları hususunda propagandalar yapıldı. 32
Bağımsız bir Yunanistan’ın kurulmasından sonra, Etniki Eterya iki yönlü bir çaba göstermeye başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu artık Avrupa’nın yaşlı adamıdır. Saray olabildiğine bir entrika ve sefahat yuvası olma yolunda yozlaşmıştır. Hazine müflis ama hanedan ve vüzera sefahati alabildiğine gitmektedir. Etniki Eterya’nın Osmanlı İmparatorluğu’nu iktisadi yönden çökertme planları tam bu sıralar ortaya konmuştur. Bu planda İstanbul Rum Kilisesine yani patrikhaneye Türk hazine ve iktisadiyatını yıkma vazifesi verilmiştir.33
Yunanistan’ın kurucusu olan patrikhane, bir merhale hedef olarak, Karadeniz sahillerinde Pontus Devleti kurmak için harekete geçmiş ve Yunan ordularının İzmir’i işgalini müteakip, Pontus haritasını tabettirip metropolitleri vasıtasıyla Anadolu’da dağıttırmıştır. Patrikhane mümessilleri, Venezilos ile temas ettikten sonra Rum muhacirlerine yardım etme maskesi altında Mavri Mira Cemiyetini kurmuşlar, toplanan paralarla silah ve cephane depolanmış ve teşkil edilen çetelerle Müslüman Türklerin katledilmesine başlanılmıştır.34 Patrikhane yurdumuzun iç iktisadiyatını büyük ustalıkla, başta İngiliz ortakları olmak üzere Avrupa’nın diğer tüccar devletleri ile tapusuna geçirmiş, Türk üretim kaynaklarını günümüze ve daha kim bilir nice yıllara kadar sürecek bir haraca bağlamıştır.35 +
(Devamı ve kaynaklar alt yorumda)
Görsel: Patrikhane'nin Kin Kapısı
1
1
383
Devamı:
Lozan antlaşmasından önce patrikler, patriklik esası ile beraber başlarına da Konstantin’in saltanat alameti olan ve pençesinde küre-i arzı tutan pırlantalı Bizans İmparatorluğu tacını giymekteydiler. Siyasi bir iddia taşıyan bu alametlerin, Lozan’dan sonra terki gerekirken patrik bu tacı taşımakta devam ettiği gibi, Bizans İmparatorluk kilisesi teşkilatına uygun olarak metropolitlikleri hala muhafaza edilmiştir. Piskoposların yakalarını da Bizans arması süslemiş ve bütün metropolitler ayinlerde başlarına çift kartallı Bizans arması ihtiva eden taçlar giymeye devam etmişlerdir.36
Mustafa Kemal Atatürk ise patrikhanenin faaliyetlerini şu şekilde belirtmektedir; “Bilahare elde edilen mevsuk malumât ve vesâik ile te’eyüt ettiği, İstanbul Rum Patrikhanesinde teşekkül eden Mavri Mira heyeti, vilayetler dahilinde çeteler teşkil ve idare etmek, mitingler ve propagandalar yapmakla meşgul Yunan salib-i ahmeri, resmi muhacirin komisyonu; Mavri Mira heyetinin teshili mesaisine hadim. (yardımcıdır) Mavri Mira tarafından idare olunan Rum mekteplerinin izci teşkilatları, 20 yaşını geçmiş gençler de dahil her yerde teşkilatlanmaktadır. Ermeni Patriği Zoven Efendi de Mavri Mira heyetiyle hem fikir olarak çalışıyor. Ermeni hazırlığı da tamamen Rum hazırlığı gibi ilerliyor. Trabzon, Samsun ve bütün Karadeniz sahillerinde teşekkül etmiş ve İstanbul’daki merkeze bağlı Pontus Cemiyeti suhuletle ve muvaffakiyetle çalışıyor.” Atatürk Türk devriminin ardından azınlık haklarının ele alınmasında bu hususları göz önüne alarak hareket etmiş ve hiçbir azınlık gruba ayrıcalık ve kapitülasyon nev'inden imtiyazın verilmemesi için özellikle gayret göstermiştir.
Cumhuriyet Döneminde Patrikhanenin Faaliyetleri ve Megola İdea İlkesi:
1955 yılında bir gazetede çıkan habere göre; “Fener patrikhanesinin Vatikan gibi bağımsız bir devlet haline getirilmesi için Yunanistan’da yapılan teşebbüslerin memleketimizde uyandırdığı tepki devam etmektedir. Türk ceza kanunu herhangi bir şahsın Türkiye’de cumhuriyet rejimine ve memleketin toprak bütünlüğü ile Devletin hükümranlık haklarına karşı harekete geçmesini ve Türkiye sınırları içinde ayrı bir devlet kurmaya kalkışmasını suç saydığı ve çok ağır cezalarla müeyyidelendirdiği için bizzat Atenagoras, ne de patrikhaneye mensup bir başka şahıs memleketimizde oturup, öte yandan Fener’in bağımsız bir devlet haline gelmesini açıkça isteyebilmektedir. Fakat gerek patrikhane ile ilgisi olan çevreler, gerek Atina’nın hareket tarzını takip edenler Athinaiki gazetesinin neşriyatını durup dururken muharririn kafasından çıkmadığını ileri sürmekte ittifak halindedirler. Sultanahmet civarında ve Ayasofya’ya yakın bir mahallede kurulması arzu edilen Fener din Devletinin arazisinin asgari üç kilometrekare olması istenmektedir. Böyle bir Devletin iç ve dışişleri, maliye bakanlıkları, bir miktar polis ve gösteri askeri bulunacağı gibi, Bizans kartallı bir bayrağı ve vatandaşları da mevcut olacaktır.”37
Aslında bu haber patrikhanenin ve Yunan’ın tüm tasarılarını gözler önüne sermektedir. Megalo İdea ülküsü peşinde koşan Rumlar İstanbul’un Türklerde kalmasını hiçbir zaman sindirememişler ve sindiremeyeceklerdir. Bu onların emelleri tek istek ve arzulan olarak sürüp gitmektedir. Büyük Yunanistan kurulması hususunda her türlü faaliyete girişilmiştir. Bunun uygulanışı sırasında yüzlerce Türk öldürülmüştür ve basında Avrupalı devletlerce Türk’ü kötü tanıtmak adına birçok yalan yanlış haberler duyurmuşlardır.
Devleti yıkmak için girişilen faaliyetlerden, Mavri Mira Heyeti’nin çevirdiği dolaplardan şöyle bahsedilmektedir: “Ele geçirilen vesikalar ve toplanan bilgiler ile, İstanbul Patrikhanesi’nde teşekkül eden Mavri Mira Heyeti;
-Vilayetler dahilinde çeteler teşkil etmek ve idare etmek,
-Mitingler tertip etmek,
-Propaganda planları hazırlamak ve bu alanda faaliyete geçmek,
-Resmi kuruluşların desteğini temin etmek,
-Rum okullarında izci teşkilatı kurmak, 20 yaşını geçmiş gençleri bu teşkilata dahil ederek yetiştirmek,
-Türkler aleyhine Ermeniler ile işbirliği sağlamak,
-Trabzon havalisinde teşekkül eden Pontusçuluk faaliyetlerini idare etmek ile sorumlu olacaklardır.38
Son olarak;
Yunanistan’ın bağımsızlığından beri Megalo İdea olarak isimlendirilen ve merkezi İstanbul’da olacak Bizans- Yunan İmparatorluğunu canlandırma olarak tanımlayabileceğimiz bir politika izlenmiştir. Bu hedeflere ulaşabilmek için Yunanlıların Türk Devlet’i aleyhine her türlü propaganda yoluna başvurmuşlar, Osmanlı Devleti’nin en sıkışık zamanından yararlanma politikası izlemişlerdir. Politikalarında amaçlarına ulaşabilmek için de sürekli Avrupa’da bir büyük devlete dayanmışlardır.(Veya Amerika'da)
Yunanistan bu politikalarda sürekli Fener Rum patrikhanesi ile işbirliği içinde olmuş ondan büyük destek sağlamıştır. Bu şekilde faaliyette bulunan Yunanistan, ortaya çıkan her fırsatı değerlendirerek sürekli Osmanlı Devlet’i aleyhine genişlemiş ve yeni topraklar elde etmiştir. Yunanistan, bağımsızlığından itibaren Balkan Savaşları sonuna kadar topraklarını bir kat büyütmüştür.
Yunanistan, Anadolu’ya yönelik öne sürdüğü tezlerinde başarılı olmak, aynı zamanda hedeflediği bölgelerde Rum nüfusunu artırıp çeteler oluşturarak politikalarına zemin yaratmak için, Tanzimat’tan beri uygulamaya çalıştığı gibi şimdi mütareke ortamından da istifade ile, çeşitli yollarla Adalar ve Yunanistan’dan Rum nüfusu kaydırmaya başlamıştır. Hedeflenen bölgelerde Rum çeteleri oluşturulmuş, bu şekilde Türkleri huzursuz ederek yerlerinden kaçırtmak ve huzursuzluk çıkararak bir işgale de zemin hazırlanmak amacına hizmet edilmiştir.
Patrikhane Anadolu’da faaliyetlerin yürütülmesinde öncülük yapmıştır, yönlendirici olmuştur. İstanbul patrikhanesi 1814’te kurulan ve Bizans’ı yeniden ihya etmek doğrultusunda faaliyet gösteren Etniki Eterya Cemiyeti’nin merkezi olmuştur ve bu özelliğini 1821-1919 yılları arasında tüm gücüyle uygulamıştır. Bu cemiyetin yanı sıra merkezi İstanbul patrikhanesinde şubeleri Anadolu ve Trakya’da olmak üzere Mavri Mira, İzci Derneği, Rum Kızılhaç Derneği ve Pontus Derneği kurulmuştur.
Bunların yanı sıra Rumların siyasi faaliyetlerini yürütmek üzere Küçük Asya Cemiyeti adlı gizli bir teşkilat kurulmuştur.
Mondros Mütarekesini Anadolu’nun paylaşılması için çok önemli bir fırsat olarak gören patrikhane ve ona bağlı metropolitler, Yunanistan ile tam bir işbirliği içerisine girmiştir. Mütareke dönemi boyunca Adalar ve Yunanistan’dan Rumların Anadolu’ya sokulmalarında, yine Bolşevik İhtilali nedeniyle Rusya’dan göç eden Rumların Karadeniz sahillerine yerleştirilmeleri yönünde öncülük etmişler ve gayret sarf etmişlerdir. Rumların ezeli ve ebedi gayeleri daima, Bizans’ın çift başlı kartalını yeniden canlandırmak olmuştur.
Günümüzde Fener-Rum patrikhanesi ile ilgili siyasal ve uluslararası platformdaki bazı gelişmeler belirttiğimiz tarihsel çizgi içerisinde doğru analiz edilerek gelecekte geçmişte yapılan hataların tekrar edilmemesi sağlanabilir. Burada birincil görev konunun en önde muhatapları olarak siyasilere düşmektedir. Fakat ondan da önemlisi siyasileri dahi bu konuda bilgilendirecek tarihçilerindir. Tarihçiler konunun tarihsel ve objektif bir panoramasını milli-manevi değer yargılarımız, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin çıkarları ve istiklal anlayışımız doğrultusunda tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermek zorundadırlar.
Fener-Rum Patrikhanesi ve benzer tüm mihraklar belirttiğimiz doğrultuda gözler önüne serilerek amaçları, yöntemleri ve stratejileri ile Türk milletinin bilgisine ve ilgisine sunulmalıdır.
Yazar: Cansen Öncü*
∗ Balıkesir Üniveristesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Lisans III. Sınıf Öğrencisi. [email protected]
Kaynaklar:
1- Bu unvanın Rumcası “Arhiepiskos Konstantinuoleas Neas Romis Ke Ikumenikos Patriarhis” olarak tarihe geçmiştir. Jak Deleon, Balat ve Çerçevesi, Bir Semt Monografisi, Can Yayınları, Đstanbul, 1991, s. 128.
2- İrfan Kıbrıslıoğlu, “Patrikhane Köstebekleri: Balat ve Fener Semtlerinin Rehabilitasyonu (İstanbul Tarihi Yarımadası)”, Fatih Belediyesi Avrupa Birliği UNESCO Dünya Mirası Merkezi, Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü, , İstanbul, 1998, s.25.
3- Deleon, a.g.e., s.134
4- Mehmet Çelik, Türkiye’nin Fener Patrikhanesi Meselesi, Akademi Kitabevi, Đzmir 1998, s.55.
5- Sami Emirhan, Fener Rum Patrikhanesi’nin Dünü Bugünü ve Yarını, Harp Akademileri Yayınları, Đstanbul, 1995, s.2.
6- Emirhan, a.g.e., s.2.
7- Emirhan, a.g.e., s.3.
8- Emirhan, a.g.e., s.4.
9- Ahmet F. Özbilge, Fener, Balat, Ayvansaray, Bağlam Yayınları, Đstanbul, 2005, s.157.
10- Bekir Berk, “Patrikhane ve Kıbrıs”, Şebilürreşad Dergisi, Dağcın Güneş Yayınları, Đstanbul, 1962, s.16.
11- Çelik, a.g.e., s. 66–67.
12- Özbilge, a.g.e., s. 157.
13- Deleon, a.g.e., s. 136.
14- Bülent Atalay, Fener Rum Ortodoks Faaliyetleri (1908-1923), Tarih ve Tabiat Vakfı Yayınlar, Đstanbul, 2001, s. 122-123.
15- Berk, a.g.m., s.21.
16- Đlknur Polat Haydaroğlu, Osmanlı Đmparatorluğunda Yabancı Okullar, Ocak Yayınları, Ankara, 1993,s. 174.
17- Berk, a.g.m., s.22.
18- Emirhan, a.g.e., s. 10.
19- Berk, a.g.m., s.21–22.
20- Emirhan, a.g.e., s.12.
21- Emirhan, a.g.e., s.14-15.
22- Emirhan, a.g.e., s.13.
23- Đsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilatı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1988, s.321.
24- Emre Özyılmaz, Heybeliada Ruhban Okulu, Tamga Yayınları, Ankara 2000, s. 23–24.
25- Haydaroğlu, a.g.e., s. 174.
26- Haydaroğlu, a.g.e., s. 175.
27- Haydaroğlu, a.g.e., s. 178.
28- Haydaroğlu, a.g.e., s. 177.
29- Berk, a.g.e., s. 15.
30- Şahabettin Tekindağ, “Osmanlı Đdaresinde Patrik ve Patrikhane”, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, Đstanbul, 1967, s. 51.
31- Bekir Berk, Patrikhane ve Kıbrıs, Đstanbul, 1962, s.11.
32- T.C. Genel Kurmay Askeri Tarih Stratejik Etüt Başkanlığı, Türk Yunan İlişkileri ve Megalo İdea, Ankara, 1985 s. 63.
33- Kıbrıslıoğlu, a.g.e., s. 15.
34- Berk, a.g.e., s. 11-12.
35- Kıbrıslıoğlu, a.g.e., s. 20.
36- Berk, a.g.e., s.18.
37- Berk, a.g.e., s.21.
38 T.C. Genel Kurmay Askeri Tarih Stratejik Etüt Başkanlığı, a.g.e., s. 66.
Fener Rum Patrikhanesinin görüntüsü:
3
1
433
Papa 14. Leo, İstanbul Şişli'de bahçesinde Papa XV. Benedictus heykeli bulunan Saint Esprit Katedrali’nde şu konuşmayı yaptı;
"..Ekümenik Patrikhane, hem Yunan hem de Ortodoks kiliselerine mensup inananlar için bir referans noktası olmaya devam ediyor.."
1
210
28 Kasım 2025 Cuma günü Papa 14. Leo, Türkiye'ye İznik Konsili'nde ayin yapma amacıyla geldi.
"İznik inancının coşkusunu yüreğimizde hissederek, Hristiyan birliği yolunda ilerleyelim." dedi.
Şeriatçılar, Papa'nın gelmesinden ve Hristiyan birliği çağrısından rahatsız değil, hatta Atatürkçüler karşı çıkıyor diye ısrarla Atatürkçülere de karşı çıkıyorlar, ama Papa'nın gelmesine de itiraz etmiyorlar.
Bu Atatürk düşmanlarının asıl niyeti Türkiye'nin dini, siyasi ve coğrafi olarak her şekilde parçalanmasıdır. Asıl amaçlarını da İslam dinini kılıf olarak kullanıp gerçekleştirmeye çalıştıkları için de kimse tepki vermiyor.
Kemalistler nöbette kalmalı, bu rezalete izin verenlerin veya ses çıkarmayanların karşısında durmalıdır.
Fener Rum Patrikhanesi'ne ekümeniklik ile birlikte herhangi bir imtiyaz verildiği takdirde ortak müdahale edilmelidir.. Böyle bir an geldiğinde bizlere ilk saldıranların günümüz sözde şeriatçıları olacağından hiç şüpheniz olmasın.
Replying to @tegarut
Fener Rum Patrikhanesi, İznik Konsili Tarihi ve Önemi ve Kin Kapısı Konusu (KAYNAKLARIYLA)
Öncelikle Patrikhanenin de Vatikan gibi bağımsız bir devlet haline getirilmesi için Yunanistan’da Balkanlarda yapılan teşebbüslerin memleketimizde de yapılması egemenlik haklarımızı saygısızlıktır. Kemalistler bu durumu asla kabul etmeyecektir.
Rum Ortodoks patrikhanesi, günümüzde Fındıklı ve Kabataş adını verdiğimiz yerler arasındaki bir manastırda kurulmuş, sonra o zamanlar küçük bir ahşap kilise olan Ayasofya’ya taşınmıştır. Daha sonra (sırasıyla) Aghiairini kilisesine, Aghian Apostoloi kilisesine, Pamakaristos Manastırına, Haliç Fenerindeki Panaghia Vlahsarai kilisesine, Balat’taki Aghios Dimitrios kilisesine, son olarak da Fener’deki Aghios Gheorgios kilisesine geçmiştir.
Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) kurulduğu zaman İstanbul Başpiskoposu, Rumeli ve Anadolu piskoposlarını yönetimi altına alarak “Konstantıniyye-Yeni Roma Başpiskoposu ve Cihanşümul Patrik” unvanını almıştır.* 1
Ortodoks Kilisesinin başpiskoposluğu İstanbul’da Fener semtindeki Ayayorgi kilisesinde bulunduğu için Türkiye’de “Fener Rum Patrikhanesi” adıyla anılmaktadır. Semt önemini, Rum patrikhanesinin ve Ortodoks kilisesinin merkezi olmasına borçludur.2
İstanbul Rumlarının odak noktası sayılan Fener Rum Ortodoks patrikhanesi, bu çevredeki Rum soylularının ve zenginlilerinin mekânı olmuştur. Fener semti de Bizans döneminden beri Rumların baskın oldukları bir bölge olmuş ve 1960’lı yılara kadar bir Rum semti olarak kalmıştır. Aynı zamanda dünyanın değişik ülkelerinden Ortodoksların ziyarete geldiği bir yer konumuna gelmiştir.3
Fener Rum Patrikhanesi’nin Kuruluşu ve Gelişimi:
İZNİK KONSİLİNİN ÖNEMİ
Fener patrikhanesi, İmparator Büyük Konstantin tarafından miladi IV. asırda şark Hristiyanlarının dini inançlarına cevap vermek maksadıyla Roma Kilisesi’ne tabi olarak kurulmuş ve 1054’de İstanbul Kilisesi istiklalini ilan ederek Garp Kilisesinden ayrılmıştır. Bir kilisenin Ekümenik (evrensel) kabul edilmesi için bir havari tarafından kurulmasının kriter alındığı İznik (325) konsilinde, bu şarta uyan İskenderiye, Antakya, Roma Kiliseleri Ekümenik (evrensel) patrikhane olarak tescil edilirken, bu kritere sahip olmayan İstanbul Kilisesi Hereclea Metropolitliği’ne bağlı bir episkoposluk kilisesi olarak kabul edilmiştir.4
Zamanla İstanbul patrikhanesi Roma patrikhanesinden uzaklaşmaya başlamıştır. Batı Roma İmparatorluğu’nda papalık ve Doğu Roma İmparatorluğu’nda İstanbul patrikhanesi iki başlı yönetimin iki başlı kilisesini teşkil etmişlerdir.5 Böylece hıristiyan dünyasında ayrılıklar başlamıştır. Bir grup Hz. İsa’nın “Tanrılığı”nı kabul etmiş (Ortodoks), diğer bir grup ise “İsa’nın Tanrılığı ve insanlığı tartışılmaz, birbirine de karıştırılamaz” görüşünü (Katolik) benimsemiştir. Efes’te bu karışıklıkları gidermek için yeni bir konsil toplanmış ve burada “İsa iki tabiatlıdır; biri ruhani biri de bedeni olarak hem insan hem de tanrıdır” şeklinde bir karar alınmıştır. Bu görüşü benimsemeyenlerin mücadelesi üzerine konsil Kadıköy’de tekrar toplanmıştır. Roma’daki papanın isteğine uyarak konsil, İsa “iki tabiatlıdır” görüşünü tekrar kabul etmiştir. Ayrıca Kadıköy konsili daha önce İstanbul patrikliğine tanınan hakları teyit etmiştir. Bu karar İstanbul’u Roma seviyesine yükseltmiştir ama kiliselerin ayrılığını da kesinleştirmiştir. Konsilin bu önemli kararları günümüze kadar gelen patrikhaneyi;
Ortodoks dünyasının bayraktarlığı yaparak Vatikan ile rekabet etmesine ve zamanımızda ise yeni bir Vatikan olma yoluna itmiştir.6
Hıristiyan dünyası Hz. Isa’nın tabiatı dışında IX. asırdan itibaren ikonaları tartışmaya başlamıştır. Ortodoks Hıristiyanlar ikonalara ibadetlerinde büyük önem vermekteydiler. Evlerine ve kiliselerine asarak önünde ibadet etmekte geleneği bu mezhebin gelenekleri arasına yerleşmiş durumdaydı. İkonalar daha çok Isa’yı, Meryem’i ve kutsal ruhu tasvir eder ve bu resimlerde Ortodokslar ilahi güzellikler bulmaktaydılar.7
İki kilise arasındaki bu çekişme Bizans’ı da yıpratmıştır. Özelikle Bizans 1400’lü yıllarda Türk tehlikesini hissetmiş ve çevreden yardım alma gereği duymuştur.1439 yılında bu sefer Floransa’da konsil toplanmıştır. Birçok konunun tartışıldığı bu konsilde üstünlük Vatikan’dadır. Bir kısım düşünürler, Ortodoks kilisesinin kurtuluşunun ancak Türk egemenliğinin kabul edilmesi ile mümkün olacağını kabul etmiştir.8 Zamanla da Türk hâkimiyetinden kurtulacaklarını planlamışlardır. Bu düşünce Ortodoks ve Katolik toplumların birbirine olan büyük düşmanlığını göstermektedir.
XII. yüzyılda gerçekleşen IV. Haçlı Seferi hem Bizans İmparatorluğu hem de patrikhane için büyük bir yıkıma yol açmıştır. 1204’te Kudüs’e yönelmek yerine, İstanbul’u işgal eden Latinler, 1261’e kadar bu şehri harabeye çevirmişlerdir. Patrikhane ise bu yıkımın ardından İznik’e taşınmıştır. Latinlerin istilası bittikten sonra, iki kilise birleşmek amacıyla tekrar toplanmışsa da yine başarı sağlanamamıştır. Bunun ardından iki yüzyıl boyunca toparlanamayan Doğu Roma İmparatorluğu 1453’te Osmanlı Devleti tarafından ortadan kaldırılmıştır.
İki kilisenin ayrılma sebebi sadece aralarındaki yetki mücadelesi değildir. Doğu-Batı kiliselerinin arasındaki kültür farkı da bu ayrılmaya destek verir. Doğuda kilise topluluklarını oluşturan halkın görüşü çok önemliyken, batıda kilise örgütünün kendisi her şeyden önce gelmektedir. Piskoposlar arasında tartışılmaz bir yetki üstünlüğüne sahip olan papa Katolik kilisesinin tek lideridir. Bu kadar güçlü olmasına karşın, Vatikan konseyi, 1870’te bir de “papanın yanılmazlığı” kuralını kabul etmiş ve Fener Patriği eşitler arasında birinci kabul edilmiştir. Patriğin bu önceliği onursaldır. Roma’da özellikle IX. yüzyıldan itibaren Papa’nın siyasi otoritesi iyice ortaya çıkmıştır. Ama İstanbul’da siyasi otorite her zaman imparatordadır.9
Patrikhane teşkilatına bakacak olursak, bütün Ortodoks kiliseler, Doğu kiliselerine tabi olarak onun etrafında toplanmışlardır.(Gregoryenler, Süryaniler ve bazıları hariç) Doğu kilisesinde en yüksek makam patrikliktir. Papaz, Piskopos, Metropolit bu bünyede bulunmaktadır. Sensinot meclisi ve Metropolitler heyeti de meclis olarak bu yapıda mevcuttur. Yapısal olarak ise kiliseler ve manastırlar vardır. Katolik Hıristiyanların, yani Garp kilisesinin en yüksek makamı Roma Kilisesi ve en yüksek reisi ise Papa olduğu gibi, Ortodoks Hıristiyanların, yani Şark kilisesinin en yüksek makamı, Fener patrikhanesi, lideri ise Fener Patriğidir.10 Bunlardan başka ikinci derece patriklikler de vardır. Bunlar, Rus Ortodoksların reisi Moskova Patrikliği, merkezi İskenderiye olan Mısır ve Tevabii Rum Patrikliği, merkezi Şam olan Antakya Patrikliği ve Kudüs Rum Patrikliğidir. Bunların hepsi en yüksek makam olan Fener patrikhanesine bağlıdır. Başpapaz Fener Rum Patriği’dir ve son söz ona aittir.11
İstanbul’un Fethinden Sonra Patrikhane:
1453 yılında İstanbul’u fethederek başkent yapan Fatih Sultan Mehmet burada çok sayıda Rum Ortodoks’un yaşadığının bilincinde ve patrikhanenin öneminin farkında olup patriklik makamına yüz yüze görüştüğü Cennadios’u getirmiştir. Bir fermanla, patrikhaneye önceden sahip olduğu haklardan daha fazlasını vererek ona özerk bir statü kazandırmıştır. Fatih’in tek istediği, bir daha kesinlikle Vatikan ile birleşme çabasına girilmemesidir. Zaten seçtiği Cennadios da birleşme karşıtıdır.12
Helenizm ve Rum Ortodoks kilisesinin varlığını Osmanlı İmparatorluğu döneminde devam ettirebilmesi Fatih Sultan Mehmet sayesinde olmuştur. İstanbul’un fethinden sonra Ege adalarına, Akdeniz ülkelerine, özellikle Yunanistan’a, İtalya’ya ve Fransa’ya göç eden Bizans’ın “aristokrat” aileleri, Fatih Sultan Mehmet’in Ortodoks mezhebini serbest bırakmasıyla Türkiye’ye geri dönmüşlerdir. Fatih, Ortodoksluğu Avrupa’daki Katolik güce (Batı Roma Kilise’si, yani papalık) bir “set” olarak görmüştür. Rum Ortodoks Patrikliği bu sayede Bizans İmparatorluğu’nun sağladığı imtiyazları devam ettirmiştir. Fatih, bir altın asa, bir beyaz at ve 400 düka altın hediye ederek patriğin tüm Ortodoks dünyasının “ruhani” lideri olduğunu bildirmiş ve patrikhanede ihtişam içinde yaşamasına özen göstermiştir.13 Ayrıca Fener patrikhanesinin Rum cemaati üzerindeki yetki ve sorumluluklarını aynen devam etmesini sağlamıştır. Nitekim Fatih daha sonra Cennadios’a gönderdiği bir beratla, patrikhanenin görev, sorumluluk ve statüsünü belirlemiştir; “Kimse patriğe tahakküm etmesin. Kim olursa olsun kimse kendisine ilişmesin. Patrik ve maiyetinde bulunan büyük rahipler her türlü hıdemat-ı umumiyeden müebbeden mafur olsun. Kiliseleri camiye tahvil edilmesin, izdivaç ve definleri adat-ı saireleri Rum kilisesi usul-u kavâidine tevfikan ve kemakân ifa olsun, paskalya yortularının icrasında devam olunarak bu münasebetle Fener, yani Rum mahallesi kapıları üç gece açık kalsın.”14
Fatih’in verdiği imtiyazlar sayesinde, Ortodoks patrikliği gerek dâhili istiklali gerek ruhani salahiyet sahasının etkileri bakımından Bizans devrine nispetle daha kuvvetli ve nüfuz dairesi daha geniş bir müessese haline gelmiştir. Fatihten önce asırlar boyunca patrikhane imparatorların, yani din Devletin müdahalesine maruz kalmıştır. Türk idaresinde vaziyet tamamıyla bunun aksinedir. Zira müslüman Türkler, muhtariyet verdiği hıristiyan-Rumların din, mezhep ve medeni hukuk işlerine karışmamış ve patrikhaneyi devlet siyasetine hiçbir zaman alet ittihaz etmemiştir. Sonraları yapılan tetkikler, Türk devrindeki imtiyazların Bizans devrini gölgede bırakacak kadar geniş olduğunu meydana çıkarmıştır.15
Fatih Sultan Mehmet İstanbul’un fethinden sonra, burada bulunan halkın yaşayış tarzını ve dini bağlılıklarını değiştirmemiştir. Aksine onların (Ortodoks kilisesi) koruyuculuğunu üstlenerek, daha rahat faaliyetlerde bulunmalarını sağlamıştır. Fatih yayınladığı fermanla kilise ve inançların teminat altında olduğunu bildirmiştir. Bu imtiyazlar Rumlara olduğu gibi Yahudi ve Ermeni cemaate de tanınmıştır.
Ortodokslara Osmanlı Devleti tarafından verilen dini imtiyazlar şu şekilde sıralanabilir;
-Ortodoksları kimse rahatsız etmeyecektir.
-Patrik ve ona bağlı piskoposlar her türlü vergiden muaf tutulacaktır.
-Piskopos ve metropolitler yargı ayrıcalıklarına sahip olacaklardır.
-Evlenme, boşanma ve dini ibadetlerini özgürce yerine getirebilecekler.
-Kiliseler cami olmayacaktır.
O zamana dek sadece ruhani lider olan patrik bu maddeler ile padişahın koruyuculuğunda kendi dini topluluğunun birçok dünyevi işlerinin de tartışılmaz yöneticisi olmuştur. Rum Ortodoks patriği, dini yetkilerine, yargı ve eğitim alanındaki yetkilerini de katmıştır. Osmanlı Devleti bünyesindeki Ortodoks mezhebinden olan Sırp, Romen, Bulgar, ve bazı Arnavutlar Rum Ortodoks Patrikliğine bağlanmışlardır. Böylece patrik çok geniş bir kitle üzerinde söz sahibi olabilmiştir.16
Brockelman, 1949’da Paris’te yayınlanan “Histoire Des Peuples Et Dese Tats İslamiques” adlı eserin 235. sayfasında Fatih’in icraatından bahsederken bu noktayı şöyle anlatır: “Hükmü altına aldığı Rumların vaziyetini derhal tanzim etti. Ecdadı nasıl Bulgarların ruhani tesisatına ilişmemişse kendisi de İslamiyet’in dini ananelerine dahi mutabık olan o eski hikmet-i hükümete tamamıyla riayet ederek Rum Ortodoksların üzerinde medeni hukuk itibariyle kaza hakkı da vererek salahiyetlerini büsbütün arttırdı.” Patrikhanenin ruhani salahiyet sahasının da eskisine nispetle fevkalade genişlediğini 1934’te Paris’te yayınlanan “Historire De La Turquie” adlı eserinin 193. sayfasında Colonel Lamouche, şöyle anlatır: “Kilise kanunlarına göre evvelce ruhani salahiyeti kendi patriklik hudutlarına, yani Trakya ile Anadolu’ya münhasır olan Ortodoks patriği artık (Rum milletini) teşkil eden bütün Ortodoks hıristiyanların hukuki reisi vaziyetine geçti. Rum Piskoposları da ruhani dairelerindeki Ortodoksların mahalli reisleri ve Türk idaresine karşı mümessilleri haline geldi. İslam hukukunun aile, nikâh, talak ve miras ahkâmı gibi bazı kısımlarının mahiyetleri itibariyle hıristiyanlara tatbikine imkân olamayacağı için bu hususlarda kaza salahiyeti piskoposluk idarelerindeki ruhani mahkemelere bırakıldı. Ceza sahasında bile bunlara bazı salahiyetler verildi.”17
Görüldüğü gibi patrikhane Fatih zamanında istiklaline kavuşmuş, huzur ve ehemmiyetle en geniş haklara sahip olmuştur. Patrikhaneye verilen dini ve sosyal imtiyazlar zamanla daha da genişletilmiştir. Azınlıklar kendi okullarını açıp tedrisata giriştiği vakit devlet bu okullara hiçbir şekilde müdahale etmemiş, ders programlarına karışmamıştır. Azınlıkların her gün yeni imtiyazlar elde etmesine paralel olarak patrikhane de imtiyazlarını genişletmiş adeta devlet için devlet olmuştur. Çünkü Fatih zamanında verilen fermanla kiliselere devlet müdahale etmemiş, iç işlerine karışmamıştır.18
Osmanlı Döneminde Patrikhanenin Yetkileri ve XIX. Yüzyıldaki Faaliyetleri:
Bütün padişahlar patriklerden ve patrikhaneden sadakatten başka bir şey istememişler ve beklememişlerdir. Varlığını, istiklalini ve dindaşlarına karşı olan hâkimiyetini Fatih’in bahşettiği imtiyazlara borçlu olan patrikhanenin buna karşı mukabelesi devletin zayıflamasının ardından ihanet olmuş, kendisine hayat hakkı verenlere karşı suikast tertiplerine girişmiş, elde ettiği hakları silah olarak kullanmış, hamisini bu silahlarla kullanmaya kalkışmış, Türk İmparatorluğunu yıkmaya uğraşmış, İslam’a harp ilan etmiş, her fırsatta Müslüman Türk’ün düşmanları ile birleşmiş, ona karşı kahpece tertiplere girişmiş, merkezi İstanbul olmak üzere Bizans İmparatorluğunu ihya maksadıyla Yunan ihtilalini hazırlamış, bir fesat ocağı, tertip hanesi, ihanet yuvası olarak faaliyette bulunmuştur.19
Patrikhane özellikle XIX. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetine karşı zaman zaman ihanet içerisinde olmuştur. Osmanlı yönetiminin iyi niyetine karşılık hep eski Bizans’ın canlandırılması hayali peşinde koşulmuştur. Zaten patrikhanenin Osmanlı İmparatorluğu içerisinde yaşaması Bizans’ın devam ettiği havasına sokulmuş ve er geç Bizans’ın tekrar canlanacağına inanılır olunmuştur.20
KİN KAPISI NEDİR?
İstanbul Patriği Grigoryus, Yunanistan’ın bağımsızlığı ile sonuçlanan Mora isyanının çıkmasında önemli rol oynamıştır. Ancak isyanın başı olan patrik Grigoryus kendisine yönelen şüpheleri dağıtmak için asileri aforoz etmiştir. Oysa bu göz boyamak için yapılan bir harekettir. Grigoryus bu hareketinde samimi değildir. Zira elebaşlarının kim olduğunu ve cemiyetin faaliyetlerini zamanında hükümete bildirmemiştir. Bu arada Rusya’nın gizli sırlarına vakıf olma başarısını gösteren Kırımlı Yusuf Bey sadrazama Rusya’dan getirdiği çeşitli belgeler sunmuştur. Bu belgelere göre isyanın hazırlayıcısı patrik Grigoryus’tur. Sadrazam Ali Paşa durumu padişaha arz etmiş ve Padişah sadrazamla konuyu detaylarıyla tartışmıştır. Kimseye haber verilmeden ani bir baskınla patrikhanenin aranmasını emretmiştir. Baskın başarılı bir şekilde yapılmış ve isyana ait tüm belgeler ele geçirilmiştir. Ele geçirilenler arasında Moralı asilere yazılan mektuplar, İstanbul’daki hazırlıkların ne durumda olduğu hakkında verilen bilgiler, Dışişleri bakanlığında çalışan Fenerli Rumların Devletin gizli bilgilerine ait verdikleri raporlar, İngiliz ve Fransız elçilerin patrikhaneye verdikleri gizli bilgiler, Rusya’daki isyan hazırlıklarına ait bilgiler, Odessa’daki Etniki Eterya Cemiyetinden gönderilen silahlara ait dökümler, dünya Ortodoks âlemine hitap eden mektuplar, yardım ve para makbuzları yer almaktadır. Bulunan deliller sonucunda patrik suçunu kabul etmiş ve hiçbir şeyi inkâra yönelememiştir. Bunun üzerine II. Mahmut patrik Grigoryus’u patrikhane kapısında astırmıştır. O günden beri orta kapı patriğin anısına hep kapalı tutulmuştur. Bu olay, Rumların içinde kin ve nefrete dönüşmüş, o günün intikamını alacakları güne kadar o kapının açılmaması kararı alınmıştır.21
Fener patrikhanesi evrensel bir kilise olmamasına rağmen bütün siyasi faaliyetlerinde Rum halkının kilisesi gibi davranmıştır. Patrik ise Osmanlı padişahlarından aldığı imtiyazlarla bir kral gibi muamele görmüştür. Patriğin emrinde dini konularda çalışan “Sinad Meclisi”‘ne ilave olarak “Cismani Meclis” de kurulmuştur. Patrikle görüşebilmek ancak “mabeynciler” vasıtasıyla mümkün olmaktadır. Patrikliğin güç ve kuvvet kazanması azınlıklar, özellikle Rumlar üzerinde etkili olmuştur. Rumlar patriğe her konuda güvenmiş ve itimat etmişlerdir. Patrikhane de ileride kurulacak Rum İmparatorluğu’nun temellerini atmayı hayal etmiştir. Bunu gerçekleştirebilmek için bazı patrikler ideolojileri yaşatmanın yegâne yolunun eğitim olduğu bilincindeydiler. Bu nedenle de patrikhaneye bağlı dini okullarda Rum vatanseverliğini işlemişlerdir. Papazlar ise patrikhanede aynı duygular ile yetiştirilmiş ve bunlar en ücra köylere kadar giderek vaazlarda Rum milliyetçiliği fikrini aşılamışlardır. Patrikhane Rum milliyetçiliği fikrini aşılarken, diğer yönden de Ortodoks olan fakat Rum olmayan Bulgar, Sırp ve Arnavutların ibadetlerini Rumca yapmaları emrini vermiş ve kendi dilleri ile yazılmış kitapları toplatarak yaktırmıştır.22
Osmanlı İmparatorluğu içerisindeki tebaalar daimi surette din ve inanç özgürlüğü içerisinde yaşamıştır. Gayrimüslim olarak adlandırılan bu gruplar “Haraç” denilen bir vergi ödemekle mükellef tutularak ve genelde ticaret, tercümanlık, el sanatları, esnaflık gibi işler yaparak hayatlarını idame ettirmişlerdir. Hıristiyan ve Yahudi tebaanın giyimi Türklerin giyimine benzemekle birlikte Türklerin sık giydikleri, beyaz, sarı, kırmızı ve yeşil renkleri giymemişlerdir. Sosyal ve dini yaşantılarında kısıtlamalar olmamıştır. Kendilerine ait matbaa kurarak dini eserlerini bastırabilmişler. Kilise, manastır ve sinagoglarda kendi dinlerinin ibadet ve ayinlerini yapmaları engellenmemiştir. Ayrıca devlet teşkilatı içinde Hıristiyan tebaanın manastır ve kilise işlerine bakan “piskopos halifesi” adı altında resmi bir daire kurulmuştur.23
Patrikler, Ortodoks Hıristiyanlar arasındaki kişisel meselelerde de dini ve hukuki hüküm vermişlerdir. İstanbul patriği her yıl cemaatinden topladığı paralardan oluşan belli bir miktar vergiyi Osmanlı hükümdarına ödemiştir. Ancak patriğin yönetiminde bulunan kiliseler, kilise arazileri ve papazlar haraç ve diğer vergilerden muaf tutulmuşlardır. Patrik ve metropolit seçimi de ise seçilmek isteyen kişi devlete teminat akçesi ödemek suretiyle padişah tarafından göreve atanmıştır.
XIX. yüzyıla kadar gayrimüslimler, Devletin kendilerine tanıdığı haklardan yararlanarak son derece rahat bir hayat sürmüşlerdir. Fransız ihtilalinden sonra gelişen Batılı düşünce ve ideolojiler Osmanlı toplumunda tartışmaya başlandığında, Avrupalılarla yakın ilişkileri olan gayrimüslim topluluklar bu ideolojilere sahip çıkmaya başlamışlardır.24 Bu cemiyetlerin tahrikleri sonucu, büyük devletler “azınlıkların haklarını korumak” bahanesiyle, Osmanlı Devleti’nin iç işlerine müdahale etme fırsatını elde etmişlerdir. Bu devletler, “hasta adam” olarak takdim ettikleri Osmanlı Devleti’nin çöküşünü hızlandırmak için “Slav, Rum, Ermeni, Arap” vb. Türk olmayan milletleri kışkırtarak, onları milliyetçilik akımına teşvik etmişler, böylece bu toplulukları Osmanlı egemenliğinden koparma yoluna gitmişlerdir.25
Rumlar Ortodoks kilisesine tanınan haklardan faydalanarak dini ayin serbestliği içinde eğitim ve öğretim faaliyetlerine girişmişlerdir. Kiliselere bağlı olan ve din eğitimi veren cemaat okulları patrikhanenin idare ve kontrolünde olmuştur.
İngiltere, Fransa ve Rusya gibi müttefik ve koruyucularından feyiz alan Rumlar bağımsız Yunan Devletini kurabilmek için, bu yolda bütün teşkilatlarını yeniden organize etme yoluna gitmişlerdir. Bu faaliyetlerini sürdürebilecekleri ve dikkatlere nazar olmayacak tek yer okullardır. 1774’ü takip eden yıllarda başta İstanbul, Teselya ve Mora’dakiler olmak üzere bütün Rum okullarının özellikle dini yapısı bakımından çehresi değişmiştir. Sınıflarda ihtilali papazlarla birlikte komitacılar da ders vermeye başlamışlardır. Etniki Eterya cemiyetinin kurulmasından sonra Rum okulları bu cemiyetin denetimine girmiştir. Artık okul, eğitimden çok politikanın hizmetinde olmuştur. Rum okullarının tarihe geçen en büyük faaliyeti “Panhellenizm”’in kuvvetlenmesiyle bir bağımsız Yunan Devletinin kuruluşuna aracı olması ve bunun gerçekleşmesinde büyük bir rol oynamasıdır.26
Osmanlı Devleti’nin I. Dünya savaşına sürüklendiği dönemde azınlık okullarının sayısı bir hayli artmış ve savaşın sonunda ise Rum okulları adeta bir silah deposu haline gelmiştir. Rum okullarının Yunan politikasına alet edilmesine ve Türkler aleyhine güttükleri siyasete örnek olarak Edremit Cunda Adası belediye başkanının adadaki Rum okulundan ele geçirdiği 1884 yılı ders programının içeriğinde Türk milletinin birlik ve bütünlüğünün hangi yöntemlerle bozulacağı, Rum gençliğinin Türklere karşı ne şekilde yetiştirileceği ve nihai amaç olarak İstanbul’un ne şekilde ele geçirileceğine dair oldukça çarpıcı açıklama ve yöntemlere rastlamak mümkündür.27
En eski Rum okulu “Fener Rum Mektebi”dir. XIX. asırda bu okul Türkiye’deki Rumların kültür merkezi olmuş, ders programının zenginliğinden dolayı vilayetlerden gelen varlıklı ailelerin çocukları bu okulda okumuş ve bunlar sayesinde de Yunan kültürü her tarafa yayılmıştır.28
Islahat Fermanı ile patrikhanenin ve müslüman olmayan dini kuruluşların, hukuksal ayrıcalıkları daha da genişletilmiş ve bu kuruluşların temsilcilerinin il ve ilçe meclisleri ile Ahkam-ı Adliye kuramlarında temsilci bulundurabilmelerine olanak sağlanmıştır.29
Patrikhane, son altmış sene, 1860-1862 Nizamnamesine göre idare edilmiştir. Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz tarafından tasdik edilen bu nizama göre patrikhane, patriğin nezaretinde olup, sivil işler için dört metropolit ve sekiz laikten müteşekkil muhtelit bir meclisin de yardımını temin eden 12 kişilik synode (Her iki meclis: Les Devx Corps) tarafından idare edilmiştir. Öte yandan, patrikhanenin Yunanistan lehinde gittikçe artan siyasi faaliyetlerini dikkatle takip eden Bulgarlar, 1870’te, Sırplar 1879’da, Rumenler ise 1885’te kiliselerinin istiklalini ilan ile müstakil dini cemaatler tesis etmekte gecikmemişlerdir.30
Milli Mücadele Döneminde Patrikhanenin Faaliyetleri:
1919 Temmuz’unda Fener Patrikhanesi’nin kapısına Bizans İmparatorluğu çifte kartallı bayrağı asılmıştır. Eski Yunanistan’ı ihya etmekle beraber, Doğu Roma İmparatorluğunu dirilterek İstanbul’u baş şehirleri haline getirmek maksadıyla Farmason Eksanton’un iki arkadaşıyla birleşerek kurduğu ve Rus Çarı’nın yaveri Farmason Aleksandr İbsilantin’in geliştirdiği Etniki Eterya Cemiyeti, Fener patrikhanesine bağlı olduğu halde, Türk milletini sırtından vurmak için, bu cemiyetin kolları yerine geçmek üzere, Rum Matbuat Cemiyeti, Rum Müdafai Milliye Cemiyeti, Rum Trakya Cemiyeti, Rum Muhacirin Cemiyeti, Rum Tüccar Cemiyeti, Rum Küçük Asya Cemiyeti, Rum Ebedi Cemiyeti ve Rum İzcilik teşkilatı gibi cemiyetler kurmuş ve bu cemiyetler vasıtasıyla, Müslüman Türklere suikast hareketlerine girişmiştir.31
İstanbul Patrikhanesi, 1821-1919 yılları arasında 98 yıl Etniki Eterya Cemiyetlerinin merkezi olmuştur. 1896 yılında Etniki Eteryanın birinci derecedeki üyeleri muhalif parti başkanları ile yabancı memleketlerde bulunan Rum zenginlerinden oluşmaktaydı. Başkanları ise, eski Atina Belediye reisi Milas’tı. Etniki Eterya, programı gereği olarak Avrupa devletlerine Türk vahşeti ve Türklerin medeni olmayan insanlar oldukları hususunda propagandalar yapıldı. 32
Bağımsız bir Yunanistan’ın kurulmasından sonra, Etniki Eterya iki yönlü bir çaba göstermeye başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu artık Avrupa’nın yaşlı adamıdır. Saray olabildiğine bir entrika ve sefahat yuvası olma yolunda yozlaşmıştır. Hazine müflis ama hanedan ve vüzera sefahati alabildiğine gitmektedir. Etniki Eterya’nın Osmanlı İmparatorluğu’nu iktisadi yönden çökertme planları tam bu sıralar ortaya konmuştur. Bu planda İstanbul Rum Kilisesine yani patrikhaneye Türk hazine ve iktisadiyatını yıkma vazifesi verilmiştir.33
Yunanistan’ın kurucusu olan patrikhane, bir merhale hedef olarak, Karadeniz sahillerinde Pontus Devleti kurmak için harekete geçmiş ve Yunan ordularının İzmir’i işgalini müteakip, Pontus haritasını tabettirip metropolitleri vasıtasıyla Anadolu’da dağıttırmıştır. Patrikhane mümessilleri, Venezilos ile temas ettikten sonra Rum muhacirlerine yardım etme maskesi altında Mavri Mira Cemiyetini kurmuşlar, toplanan paralarla silah ve cephane depolanmış ve teşkil edilen çetelerle Müslüman Türklerin katledilmesine başlanılmıştır.34 Patrikhane yurdumuzun iç iktisadiyatını büyük ustalıkla, başta İngiliz ortakları olmak üzere Avrupa’nın diğer tüccar devletleri ile tapusuna geçirmiş, Türk üretim kaynaklarını günümüze ve daha kim bilir nice yıllara kadar sürecek bir haraca bağlamıştır.35 +
(Devamı ve kaynaklar alt yorumda)
Görsel: Patrikhane'nin Kin Kapısı
274
28 Kasım 2025 Cuma günü Papa 14. Leo, Türkiye'ye İznik Konsili'nde ayin yapma amacıyla geldi.
"İznik inancının coşkusunu yüreğimizde hissederek, Hristiyan birliği yolunda ilerleyelim." dedi.
Şeriatçılar, Papa'nın gelmesinden ve Hristiyan birliği çağrısından rahatsız değil, hatta Atatürkçüler karşı çıkıyor diye ısrarla Atatürkçülere de karşı çıkıyorlar, ama Papa'nın gelmesine de itiraz etmiyorlar.
Bu Atatürk düşmanlarının asıl niyeti Türkiye'nin dini, siyasi ve coğrafi olarak her şekilde parçalanmasıdır. Asıl amaçlarını da İslam dinini kılıf olarak kullanıp gerçekleştirmeye çalıştıkları için de kimse tepki vermiyor.
Kemalistler nöbette kalmalı, bu rezalete izin verenlerin veya ses çıkarmayanların karşısında durmalıdır.
Fener Rum Patrikhanesi'ne ekümeniklik ile birlikte herhangi bir imtiyaz verildiği takdirde ortak müdahale edilmelidir.. Böyle bir an geldiğinde bizlere ilk saldıranların günümüz sözde şeriatçıları olacağından hiç şüpheniz olmasın.
114
Yakup Yalvaç - TA3YKP retweeted
Fener Rum Patrikhanesi, İznik Konsili Tarihi ve Önemi ve Kin Kapısı Konusu (KAYNAKLARIYLA)
Öncelikle Patrikhanenin de Vatikan gibi bağımsız bir devlet haline getirilmesi için Yunanistan’da Balkanlarda yapılan teşebbüslerin memleketimizde de yapılması egemenlik haklarımızı saygısızlıktır. Kemalistler bu durumu asla kabul etmeyecektir.
Rum Ortodoks patrikhanesi, günümüzde Fındıklı ve Kabataş adını verdiğimiz yerler arasındaki bir manastırda kurulmuş, sonra o zamanlar küçük bir ahşap kilise olan Ayasofya’ya taşınmıştır. Daha sonra (sırasıyla) Aghiairini kilisesine, Aghian Apostoloi kilisesine, Pamakaristos Manastırına, Haliç Fenerindeki Panaghia Vlahsarai kilisesine, Balat’taki Aghios Dimitrios kilisesine, son olarak da Fener’deki Aghios Gheorgios kilisesine geçmiştir.
Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) kurulduğu zaman İstanbul Başpiskoposu, Rumeli ve Anadolu piskoposlarını yönetimi altına alarak “Konstantıniyye-Yeni Roma Başpiskoposu ve Cihanşümul Patrik” unvanını almıştır.* 1
Ortodoks Kilisesinin başpiskoposluğu İstanbul’da Fener semtindeki Ayayorgi kilisesinde bulunduğu için Türkiye’de “Fener Rum Patrikhanesi” adıyla anılmaktadır. Semt önemini, Rum patrikhanesinin ve Ortodoks kilisesinin merkezi olmasına borçludur.2
İstanbul Rumlarının odak noktası sayılan Fener Rum Ortodoks patrikhanesi, bu çevredeki Rum soylularının ve zenginlilerinin mekânı olmuştur. Fener semti de Bizans döneminden beri Rumların baskın oldukları bir bölge olmuş ve 1960’lı yılara kadar bir Rum semti olarak kalmıştır. Aynı zamanda dünyanın değişik ülkelerinden Ortodoksların ziyarete geldiği bir yer konumuna gelmiştir.3
Fener Rum Patrikhanesi’nin Kuruluşu ve Gelişimi:
İZNİK KONSİLİNİN ÖNEMİ
Fener patrikhanesi, İmparator Büyük Konstantin tarafından miladi IV. asırda şark Hristiyanlarının dini inançlarına cevap vermek maksadıyla Roma Kilisesi’ne tabi olarak kurulmuş ve 1054’de İstanbul Kilisesi istiklalini ilan ederek Garp Kilisesinden ayrılmıştır. Bir kilisenin Ekümenik (evrensel) kabul edilmesi için bir havari tarafından kurulmasının kriter alındığı İznik (325) konsilinde, bu şarta uyan İskenderiye, Antakya, Roma Kiliseleri Ekümenik (evrensel) patrikhane olarak tescil edilirken, bu kritere sahip olmayan İstanbul Kilisesi Hereclea Metropolitliği’ne bağlı bir episkoposluk kilisesi olarak kabul edilmiştir.4
Zamanla İstanbul patrikhanesi Roma patrikhanesinden uzaklaşmaya başlamıştır. Batı Roma İmparatorluğu’nda papalık ve Doğu Roma İmparatorluğu’nda İstanbul patrikhanesi iki başlı yönetimin iki başlı kilisesini teşkil etmişlerdir.5 Böylece hıristiyan dünyasında ayrılıklar başlamıştır. Bir grup Hz. İsa’nın “Tanrılığı”nı kabul etmiş (Ortodoks), diğer bir grup ise “İsa’nın Tanrılığı ve insanlığı tartışılmaz, birbirine de karıştırılamaz” görüşünü (Katolik) benimsemiştir. Efes’te bu karışıklıkları gidermek için yeni bir konsil toplanmış ve burada “İsa iki tabiatlıdır; biri ruhani biri de bedeni olarak hem insan hem de tanrıdır” şeklinde bir karar alınmıştır. Bu görüşü benimsemeyenlerin mücadelesi üzerine konsil Kadıköy’de tekrar toplanmıştır. Roma’daki papanın isteğine uyarak konsil, İsa “iki tabiatlıdır” görüşünü tekrar kabul etmiştir. Ayrıca Kadıköy konsili daha önce İstanbul patrikliğine tanınan hakları teyit etmiştir. Bu karar İstanbul’u Roma seviyesine yükseltmiştir ama kiliselerin ayrılığını da kesinleştirmiştir. Konsilin bu önemli kararları günümüze kadar gelen patrikhaneyi;
Ortodoks dünyasının bayraktarlığı yaparak Vatikan ile rekabet etmesine ve zamanımızda ise yeni bir Vatikan olma yoluna itmiştir.6
Hıristiyan dünyası Hz. Isa’nın tabiatı dışında IX. asırdan itibaren ikonaları tartışmaya başlamıştır. Ortodoks Hıristiyanlar ikonalara ibadetlerinde büyük önem vermekteydiler. Evlerine ve kiliselerine asarak önünde ibadet etmekte geleneği bu mezhebin gelenekleri arasına yerleşmiş durumdaydı. İkonalar daha çok Isa’yı, Meryem’i ve kutsal ruhu tasvir eder ve bu resimlerde Ortodokslar ilahi güzellikler bulmaktaydılar.7
İki kilise arasındaki bu çekişme Bizans’ı da yıpratmıştır. Özelikle Bizans 1400’lü yıllarda Türk tehlikesini hissetmiş ve çevreden yardım alma gereği duymuştur.1439 yılında bu sefer Floransa’da konsil toplanmıştır. Birçok konunun tartışıldığı bu konsilde üstünlük Vatikan’dadır. Bir kısım düşünürler, Ortodoks kilisesinin kurtuluşunun ancak Türk egemenliğinin kabul edilmesi ile mümkün olacağını kabul etmiştir.8 Zamanla da Türk hâkimiyetinden kurtulacaklarını planlamışlardır. Bu düşünce Ortodoks ve Katolik toplumların birbirine olan büyük düşmanlığını göstermektedir.
XII. yüzyılda gerçekleşen IV. Haçlı Seferi hem Bizans İmparatorluğu hem de patrikhane için büyük bir yıkıma yol açmıştır. 1204’te Kudüs’e yönelmek yerine, İstanbul’u işgal eden Latinler, 1261’e kadar bu şehri harabeye çevirmişlerdir. Patrikhane ise bu yıkımın ardından İznik’e taşınmıştır. Latinlerin istilası bittikten sonra, iki kilise birleşmek amacıyla tekrar toplanmışsa da yine başarı sağlanamamıştır. Bunun ardından iki yüzyıl boyunca toparlanamayan Doğu Roma İmparatorluğu 1453’te Osmanlı Devleti tarafından ortadan kaldırılmıştır.
İki kilisenin ayrılma sebebi sadece aralarındaki yetki mücadelesi değildir. Doğu-Batı kiliselerinin arasındaki kültür farkı da bu ayrılmaya destek verir. Doğuda kilise topluluklarını oluşturan halkın görüşü çok önemliyken, batıda kilise örgütünün kendisi her şeyden önce gelmektedir. Piskoposlar arasında tartışılmaz bir yetki üstünlüğüne sahip olan papa Katolik kilisesinin tek lideridir. Bu kadar güçlü olmasına karşın, Vatikan konseyi, 1870’te bir de “papanın yanılmazlığı” kuralını kabul etmiş ve Fener Patriği eşitler arasında birinci kabul edilmiştir. Patriğin bu önceliği onursaldır. Roma’da özellikle IX. yüzyıldan itibaren Papa’nın siyasi otoritesi iyice ortaya çıkmıştır. Ama İstanbul’da siyasi otorite her zaman imparatordadır.9
Patrikhane teşkilatına bakacak olursak, bütün Ortodoks kiliseler, Doğu kiliselerine tabi olarak onun etrafında toplanmışlardır.(Gregoryenler, Süryaniler ve bazıları hariç) Doğu kilisesinde en yüksek makam patrikliktir. Papaz, Piskopos, Metropolit bu bünyede bulunmaktadır. Sensinot meclisi ve Metropolitler heyeti de meclis olarak bu yapıda mevcuttur. Yapısal olarak ise kiliseler ve manastırlar vardır. Katolik Hıristiyanların, yani Garp kilisesinin en yüksek makamı Roma Kilisesi ve en yüksek reisi ise Papa olduğu gibi, Ortodoks Hıristiyanların, yani Şark kilisesinin en yüksek makamı, Fener patrikhanesi, lideri ise Fener Patriğidir.10 Bunlardan başka ikinci derece patriklikler de vardır. Bunlar, Rus Ortodoksların reisi Moskova Patrikliği, merkezi İskenderiye olan Mısır ve Tevabii Rum Patrikliği, merkezi Şam olan Antakya Patrikliği ve Kudüs Rum Patrikliğidir. Bunların hepsi en yüksek makam olan Fener patrikhanesine bağlıdır. Başpapaz Fener Rum Patriği’dir ve son söz ona aittir.11
İstanbul’un Fethinden Sonra Patrikhane:
1453 yılında İstanbul’u fethederek başkent yapan Fatih Sultan Mehmet burada çok sayıda Rum Ortodoks’un yaşadığının bilincinde ve patrikhanenin öneminin farkında olup patriklik makamına yüz yüze görüştüğü Cennadios’u getirmiştir. Bir fermanla, patrikhaneye önceden sahip olduğu haklardan daha fazlasını vererek ona özerk bir statü kazandırmıştır. Fatih’in tek istediği, bir daha kesinlikle Vatikan ile birleşme çabasına girilmemesidir. Zaten seçtiği Cennadios da birleşme karşıtıdır.12
Helenizm ve Rum Ortodoks kilisesinin varlığını Osmanlı İmparatorluğu döneminde devam ettirebilmesi Fatih Sultan Mehmet sayesinde olmuştur. İstanbul’un fethinden sonra Ege adalarına, Akdeniz ülkelerine, özellikle Yunanistan’a, İtalya’ya ve Fransa’ya göç eden Bizans’ın “aristokrat” aileleri, Fatih Sultan Mehmet’in Ortodoks mezhebini serbest bırakmasıyla Türkiye’ye geri dönmüşlerdir. Fatih, Ortodoksluğu Avrupa’daki Katolik güce (Batı Roma Kilise’si, yani papalık) bir “set” olarak görmüştür. Rum Ortodoks Patrikliği bu sayede Bizans İmparatorluğu’nun sağladığı imtiyazları devam ettirmiştir. Fatih, bir altın asa, bir beyaz at ve 400 düka altın hediye ederek patriğin tüm Ortodoks dünyasının “ruhani” lideri olduğunu bildirmiş ve patrikhanede ihtişam içinde yaşamasına özen göstermiştir.13 Ayrıca Fener patrikhanesinin Rum cemaati üzerindeki yetki ve sorumluluklarını aynen devam etmesini sağlamıştır. Nitekim Fatih daha sonra Cennadios’a gönderdiği bir beratla, patrikhanenin görev, sorumluluk ve statüsünü belirlemiştir; “Kimse patriğe tahakküm etmesin. Kim olursa olsun kimse kendisine ilişmesin. Patrik ve maiyetinde bulunan büyük rahipler her türlü hıdemat-ı umumiyeden müebbeden mafur olsun. Kiliseleri camiye tahvil edilmesin, izdivaç ve definleri adat-ı saireleri Rum kilisesi usul-u kavâidine tevfikan ve kemakân ifa olsun, paskalya yortularının icrasında devam olunarak bu münasebetle Fener, yani Rum mahallesi kapıları üç gece açık kalsın.”14
Fatih’in verdiği imtiyazlar sayesinde, Ortodoks patrikliği gerek dâhili istiklali gerek ruhani salahiyet sahasının etkileri bakımından Bizans devrine nispetle daha kuvvetli ve nüfuz dairesi daha geniş bir müessese haline gelmiştir. Fatihten önce asırlar boyunca patrikhane imparatorların, yani din Devletin müdahalesine maruz kalmıştır. Türk idaresinde vaziyet tamamıyla bunun aksinedir. Zira müslüman Türkler, muhtariyet verdiği hıristiyan-Rumların din, mezhep ve medeni hukuk işlerine karışmamış ve patrikhaneyi devlet siyasetine hiçbir zaman alet ittihaz etmemiştir. Sonraları yapılan tetkikler, Türk devrindeki imtiyazların Bizans devrini gölgede bırakacak kadar geniş olduğunu meydana çıkarmıştır.15
Fatih Sultan Mehmet İstanbul’un fethinden sonra, burada bulunan halkın yaşayış tarzını ve dini bağlılıklarını değiştirmemiştir. Aksine onların (Ortodoks kilisesi) koruyuculuğunu üstlenerek, daha rahat faaliyetlerde bulunmalarını sağlamıştır. Fatih yayınladığı fermanla kilise ve inançların teminat altında olduğunu bildirmiştir. Bu imtiyazlar Rumlara olduğu gibi Yahudi ve Ermeni cemaate de tanınmıştır.
Ortodokslara Osmanlı Devleti tarafından verilen dini imtiyazlar şu şekilde sıralanabilir;
-Ortodoksları kimse rahatsız etmeyecektir.
-Patrik ve ona bağlı piskoposlar her türlü vergiden muaf tutulacaktır.
-Piskopos ve metropolitler yargı ayrıcalıklarına sahip olacaklardır.
-Evlenme, boşanma ve dini ibadetlerini özgürce yerine getirebilecekler.
-Kiliseler cami olmayacaktır.
O zamana dek sadece ruhani lider olan patrik bu maddeler ile padişahın koruyuculuğunda kendi dini topluluğunun birçok dünyevi işlerinin de tartışılmaz yöneticisi olmuştur. Rum Ortodoks patriği, dini yetkilerine, yargı ve eğitim alanındaki yetkilerini de katmıştır. Osmanlı Devleti bünyesindeki Ortodoks mezhebinden olan Sırp, Romen, Bulgar, ve bazı Arnavutlar Rum Ortodoks Patrikliğine bağlanmışlardır. Böylece patrik çok geniş bir kitle üzerinde söz sahibi olabilmiştir.16
Brockelman, 1949’da Paris’te yayınlanan “Histoire Des Peuples Et Dese Tats İslamiques” adlı eserin 235. sayfasında Fatih’in icraatından bahsederken bu noktayı şöyle anlatır: “Hükmü altına aldığı Rumların vaziyetini derhal tanzim etti. Ecdadı nasıl Bulgarların ruhani tesisatına ilişmemişse kendisi de İslamiyet’in dini ananelerine dahi mutabık olan o eski hikmet-i hükümete tamamıyla riayet ederek Rum Ortodoksların üzerinde medeni hukuk itibariyle kaza hakkı da vererek salahiyetlerini büsbütün arttırdı.” Patrikhanenin ruhani salahiyet sahasının da eskisine nispetle fevkalade genişlediğini 1934’te Paris’te yayınlanan “Historire De La Turquie” adlı eserinin 193. sayfasında Colonel Lamouche, şöyle anlatır: “Kilise kanunlarına göre evvelce ruhani salahiyeti kendi patriklik hudutlarına, yani Trakya ile Anadolu’ya münhasır olan Ortodoks patriği artık (Rum milletini) teşkil eden bütün Ortodoks hıristiyanların hukuki reisi vaziyetine geçti. Rum Piskoposları da ruhani dairelerindeki Ortodoksların mahalli reisleri ve Türk idaresine karşı mümessilleri haline geldi. İslam hukukunun aile, nikâh, talak ve miras ahkâmı gibi bazı kısımlarının mahiyetleri itibariyle hıristiyanlara tatbikine imkân olamayacağı için bu hususlarda kaza salahiyeti piskoposluk idarelerindeki ruhani mahkemelere bırakıldı. Ceza sahasında bile bunlara bazı salahiyetler verildi.”17
Görüldüğü gibi patrikhane Fatih zamanında istiklaline kavuşmuş, huzur ve ehemmiyetle en geniş haklara sahip olmuştur. Patrikhaneye verilen dini ve sosyal imtiyazlar zamanla daha da genişletilmiştir. Azınlıklar kendi okullarını açıp tedrisata giriştiği vakit devlet bu okullara hiçbir şekilde müdahale etmemiş, ders programlarına karışmamıştır. Azınlıkların her gün yeni imtiyazlar elde etmesine paralel olarak patrikhane de imtiyazlarını genişletmiş adeta devlet için devlet olmuştur. Çünkü Fatih zamanında verilen fermanla kiliselere devlet müdahale etmemiş, iç işlerine karışmamıştır.18
Osmanlı Döneminde Patrikhanenin Yetkileri ve XIX. Yüzyıldaki Faaliyetleri:
Bütün padişahlar patriklerden ve patrikhaneden sadakatten başka bir şey istememişler ve beklememişlerdir. Varlığını, istiklalini ve dindaşlarına karşı olan hâkimiyetini Fatih’in bahşettiği imtiyazlara borçlu olan patrikhanenin buna karşı mukabelesi devletin zayıflamasının ardından ihanet olmuş, kendisine hayat hakkı verenlere karşı suikast tertiplerine girişmiş, elde ettiği hakları silah olarak kullanmış, hamisini bu silahlarla kullanmaya kalkışmış, Türk İmparatorluğunu yıkmaya uğraşmış, İslam’a harp ilan etmiş, her fırsatta Müslüman Türk’ün düşmanları ile birleşmiş, ona karşı kahpece tertiplere girişmiş, merkezi İstanbul olmak üzere Bizans İmparatorluğunu ihya maksadıyla Yunan ihtilalini hazırlamış, bir fesat ocağı, tertip hanesi, ihanet yuvası olarak faaliyette bulunmuştur.19
Patrikhane özellikle XIX. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetine karşı zaman zaman ihanet içerisinde olmuştur. Osmanlı yönetiminin iyi niyetine karşılık hep eski Bizans’ın canlandırılması hayali peşinde koşulmuştur. Zaten patrikhanenin Osmanlı İmparatorluğu içerisinde yaşaması Bizans’ın devam ettiği havasına sokulmuş ve er geç Bizans’ın tekrar canlanacağına inanılır olunmuştur.20
KİN KAPISI NEDİR?
İstanbul Patriği Grigoryus, Yunanistan’ın bağımsızlığı ile sonuçlanan Mora isyanının çıkmasında önemli rol oynamıştır. Ancak isyanın başı olan patrik Grigoryus kendisine yönelen şüpheleri dağıtmak için asileri aforoz etmiştir. Oysa bu göz boyamak için yapılan bir harekettir. Grigoryus bu hareketinde samimi değildir. Zira elebaşlarının kim olduğunu ve cemiyetin faaliyetlerini zamanında hükümete bildirmemiştir. Bu arada Rusya’nın gizli sırlarına vakıf olma başarısını gösteren Kırımlı Yusuf Bey sadrazama Rusya’dan getirdiği çeşitli belgeler sunmuştur. Bu belgelere göre isyanın hazırlayıcısı patrik Grigoryus’tur. Sadrazam Ali Paşa durumu padişaha arz etmiş ve Padişah sadrazamla konuyu detaylarıyla tartışmıştır. Kimseye haber verilmeden ani bir baskınla patrikhanenin aranmasını emretmiştir. Baskın başarılı bir şekilde yapılmış ve isyana ait tüm belgeler ele geçirilmiştir. Ele geçirilenler arasında Moralı asilere yazılan mektuplar, İstanbul’daki hazırlıkların ne durumda olduğu hakkında verilen bilgiler, Dışişleri bakanlığında çalışan Fenerli Rumların Devletin gizli bilgilerine ait verdikleri raporlar, İngiliz ve Fransız elçilerin patrikhaneye verdikleri gizli bilgiler, Rusya’daki isyan hazırlıklarına ait bilgiler, Odessa’daki Etniki Eterya Cemiyetinden gönderilen silahlara ait dökümler, dünya Ortodoks âlemine hitap eden mektuplar, yardım ve para makbuzları yer almaktadır. Bulunan deliller sonucunda patrik suçunu kabul etmiş ve hiçbir şeyi inkâra yönelememiştir. Bunun üzerine II. Mahmut patrik Grigoryus’u patrikhane kapısında astırmıştır. O günden beri orta kapı patriğin anısına hep kapalı tutulmuştur. Bu olay, Rumların içinde kin ve nefrete dönüşmüş, o günün intikamını alacakları güne kadar o kapının açılmaması kararı alınmıştır.21
Fener patrikhanesi evrensel bir kilise olmamasına rağmen bütün siyasi faaliyetlerinde Rum halkının kilisesi gibi davranmıştır. Patrik ise Osmanlı padişahlarından aldığı imtiyazlarla bir kral gibi muamele görmüştür. Patriğin emrinde dini konularda çalışan “Sinad Meclisi”‘ne ilave olarak “Cismani Meclis” de kurulmuştur. Patrikle görüşebilmek ancak “mabeynciler” vasıtasıyla mümkün olmaktadır. Patrikliğin güç ve kuvvet kazanması azınlıklar, özellikle Rumlar üzerinde etkili olmuştur. Rumlar patriğe her konuda güvenmiş ve itimat etmişlerdir. Patrikhane de ileride kurulacak Rum İmparatorluğu’nun temellerini atmayı hayal etmiştir. Bunu gerçekleştirebilmek için bazı patrikler ideolojileri yaşatmanın yegâne yolunun eğitim olduğu bilincindeydiler. Bu nedenle de patrikhaneye bağlı dini okullarda Rum vatanseverliğini işlemişlerdir. Papazlar ise patrikhanede aynı duygular ile yetiştirilmiş ve bunlar en ücra köylere kadar giderek vaazlarda Rum milliyetçiliği fikrini aşılamışlardır. Patrikhane Rum milliyetçiliği fikrini aşılarken, diğer yönden de Ortodoks olan fakat Rum olmayan Bulgar, Sırp ve Arnavutların ibadetlerini Rumca yapmaları emrini vermiş ve kendi dilleri ile yazılmış kitapları toplatarak yaktırmıştır.22
Osmanlı İmparatorluğu içerisindeki tebaalar daimi surette din ve inanç özgürlüğü içerisinde yaşamıştır. Gayrimüslim olarak adlandırılan bu gruplar “Haraç” denilen bir vergi ödemekle mükellef tutularak ve genelde ticaret, tercümanlık, el sanatları, esnaflık gibi işler yaparak hayatlarını idame ettirmişlerdir. Hıristiyan ve Yahudi tebaanın giyimi Türklerin giyimine benzemekle birlikte Türklerin sık giydikleri, beyaz, sarı, kırmızı ve yeşil renkleri giymemişlerdir. Sosyal ve dini yaşantılarında kısıtlamalar olmamıştır. Kendilerine ait matbaa kurarak dini eserlerini bastırabilmişler. Kilise, manastır ve sinagoglarda kendi dinlerinin ibadet ve ayinlerini yapmaları engellenmemiştir. Ayrıca devlet teşkilatı içinde Hıristiyan tebaanın manastır ve kilise işlerine bakan “piskopos halifesi” adı altında resmi bir daire kurulmuştur.23
Patrikler, Ortodoks Hıristiyanlar arasındaki kişisel meselelerde de dini ve hukuki hüküm vermişlerdir. İstanbul patriği her yıl cemaatinden topladığı paralardan oluşan belli bir miktar vergiyi Osmanlı hükümdarına ödemiştir. Ancak patriğin yönetiminde bulunan kiliseler, kilise arazileri ve papazlar haraç ve diğer vergilerden muaf tutulmuşlardır. Patrik ve metropolit seçimi de ise seçilmek isteyen kişi devlete teminat akçesi ödemek suretiyle padişah tarafından göreve atanmıştır.
XIX. yüzyıla kadar gayrimüslimler, Devletin kendilerine tanıdığı haklardan yararlanarak son derece rahat bir hayat sürmüşlerdir. Fransız ihtilalinden sonra gelişen Batılı düşünce ve ideolojiler Osmanlı toplumunda tartışmaya başlandığında, Avrupalılarla yakın ilişkileri olan gayrimüslim topluluklar bu ideolojilere sahip çıkmaya başlamışlardır.24 Bu cemiyetlerin tahrikleri sonucu, büyük devletler “azınlıkların haklarını korumak” bahanesiyle, Osmanlı Devleti’nin iç işlerine müdahale etme fırsatını elde etmişlerdir. Bu devletler, “hasta adam” olarak takdim ettikleri Osmanlı Devleti’nin çöküşünü hızlandırmak için “Slav, Rum, Ermeni, Arap” vb. Türk olmayan milletleri kışkırtarak, onları milliyetçilik akımına teşvik etmişler, böylece bu toplulukları Osmanlı egemenliğinden koparma yoluna gitmişlerdir.25
Rumlar Ortodoks kilisesine tanınan haklardan faydalanarak dini ayin serbestliği içinde eğitim ve öğretim faaliyetlerine girişmişlerdir. Kiliselere bağlı olan ve din eğitimi veren cemaat okulları patrikhanenin idare ve kontrolünde olmuştur.
İngiltere, Fransa ve Rusya gibi müttefik ve koruyucularından feyiz alan Rumlar bağımsız Yunan Devletini kurabilmek için, bu yolda bütün teşkilatlarını yeniden organize etme yoluna gitmişlerdir. Bu faaliyetlerini sürdürebilecekleri ve dikkatlere nazar olmayacak tek yer okullardır. 1774’ü takip eden yıllarda başta İstanbul, Teselya ve Mora’dakiler olmak üzere bütün Rum okullarının özellikle dini yapısı bakımından çehresi değişmiştir. Sınıflarda ihtilali papazlarla birlikte komitacılar da ders vermeye başlamışlardır. Etniki Eterya cemiyetinin kurulmasından sonra Rum okulları bu cemiyetin denetimine girmiştir. Artık okul, eğitimden çok politikanın hizmetinde olmuştur. Rum okullarının tarihe geçen en büyük faaliyeti “Panhellenizm”’in kuvvetlenmesiyle bir bağımsız Yunan Devletinin kuruluşuna aracı olması ve bunun gerçekleşmesinde büyük bir rol oynamasıdır.26
Osmanlı Devleti’nin I. Dünya savaşına sürüklendiği dönemde azınlık okullarının sayısı bir hayli artmış ve savaşın sonunda ise Rum okulları adeta bir silah deposu haline gelmiştir. Rum okullarının Yunan politikasına alet edilmesine ve Türkler aleyhine güttükleri siyasete örnek olarak Edremit Cunda Adası belediye başkanının adadaki Rum okulundan ele geçirdiği 1884 yılı ders programının içeriğinde Türk milletinin birlik ve bütünlüğünün hangi yöntemlerle bozulacağı, Rum gençliğinin Türklere karşı ne şekilde yetiştirileceği ve nihai amaç olarak İstanbul’un ne şekilde ele geçirileceğine dair oldukça çarpıcı açıklama ve yöntemlere rastlamak mümkündür.27
En eski Rum okulu “Fener Rum Mektebi”dir. XIX. asırda bu okul Türkiye’deki Rumların kültür merkezi olmuş, ders programının zenginliğinden dolayı vilayetlerden gelen varlıklı ailelerin çocukları bu okulda okumuş ve bunlar sayesinde de Yunan kültürü her tarafa yayılmıştır.28
Islahat Fermanı ile patrikhanenin ve müslüman olmayan dini kuruluşların, hukuksal ayrıcalıkları daha da genişletilmiş ve bu kuruluşların temsilcilerinin il ve ilçe meclisleri ile Ahkam-ı Adliye kuramlarında temsilci bulundurabilmelerine olanak sağlanmıştır.29
Patrikhane, son altmış sene, 1860-1862 Nizamnamesine göre idare edilmiştir. Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz tarafından tasdik edilen bu nizama göre patrikhane, patriğin nezaretinde olup, sivil işler için dört metropolit ve sekiz laikten müteşekkil muhtelit bir meclisin de yardımını temin eden 12 kişilik synode (Her iki meclis: Les Devx Corps) tarafından idare edilmiştir. Öte yandan, patrikhanenin Yunanistan lehinde gittikçe artan siyasi faaliyetlerini dikkatle takip eden Bulgarlar, 1870’te, Sırplar 1879’da, Rumenler ise 1885’te kiliselerinin istiklalini ilan ile müstakil dini cemaatler tesis etmekte gecikmemişlerdir.30
Milli Mücadele Döneminde Patrikhanenin Faaliyetleri:
1919 Temmuz’unda Fener Patrikhanesi’nin kapısına Bizans İmparatorluğu çifte kartallı bayrağı asılmıştır. Eski Yunanistan’ı ihya etmekle beraber, Doğu Roma İmparatorluğunu dirilterek İstanbul’u baş şehirleri haline getirmek maksadıyla Farmason Eksanton’un iki arkadaşıyla birleşerek kurduğu ve Rus Çarı’nın yaveri Farmason Aleksandr İbsilantin’in geliştirdiği Etniki Eterya Cemiyeti, Fener patrikhanesine bağlı olduğu halde, Türk milletini sırtından vurmak için, bu cemiyetin kolları yerine geçmek üzere, Rum Matbuat Cemiyeti, Rum Müdafai Milliye Cemiyeti, Rum Trakya Cemiyeti, Rum Muhacirin Cemiyeti, Rum Tüccar Cemiyeti, Rum Küçük Asya Cemiyeti, Rum Ebedi Cemiyeti ve Rum İzcilik teşkilatı gibi cemiyetler kurmuş ve bu cemiyetler vasıtasıyla, Müslüman Türklere suikast hareketlerine girişmiştir.31
İstanbul Patrikhanesi, 1821-1919 yılları arasında 98 yıl Etniki Eterya Cemiyetlerinin merkezi olmuştur. 1896 yılında Etniki Eteryanın birinci derecedeki üyeleri muhalif parti başkanları ile yabancı memleketlerde bulunan Rum zenginlerinden oluşmaktaydı. Başkanları ise, eski Atina Belediye reisi Milas’tı. Etniki Eterya, programı gereği olarak Avrupa devletlerine Türk vahşeti ve Türklerin medeni olmayan insanlar oldukları hususunda propagandalar yapıldı. 32
Bağımsız bir Yunanistan’ın kurulmasından sonra, Etniki Eterya iki yönlü bir çaba göstermeye başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu artık Avrupa’nın yaşlı adamıdır. Saray olabildiğine bir entrika ve sefahat yuvası olma yolunda yozlaşmıştır. Hazine müflis ama hanedan ve vüzera sefahati alabildiğine gitmektedir. Etniki Eterya’nın Osmanlı İmparatorluğu’nu iktisadi yönden çökertme planları tam bu sıralar ortaya konmuştur. Bu planda İstanbul Rum Kilisesine yani patrikhaneye Türk hazine ve iktisadiyatını yıkma vazifesi verilmiştir.33
Yunanistan’ın kurucusu olan patrikhane, bir merhale hedef olarak, Karadeniz sahillerinde Pontus Devleti kurmak için harekete geçmiş ve Yunan ordularının İzmir’i işgalini müteakip, Pontus haritasını tabettirip metropolitleri vasıtasıyla Anadolu’da dağıttırmıştır. Patrikhane mümessilleri, Venezilos ile temas ettikten sonra Rum muhacirlerine yardım etme maskesi altında Mavri Mira Cemiyetini kurmuşlar, toplanan paralarla silah ve cephane depolanmış ve teşkil edilen çetelerle Müslüman Türklerin katledilmesine başlanılmıştır.34 Patrikhane yurdumuzun iç iktisadiyatını büyük ustalıkla, başta İngiliz ortakları olmak üzere Avrupa’nın diğer tüccar devletleri ile tapusuna geçirmiş, Türk üretim kaynaklarını günümüze ve daha kim bilir nice yıllara kadar sürecek bir haraca bağlamıştır.35 +
(Devamı ve kaynaklar alt yorumda)
Görsel: Patrikhane'nin Kin Kapısı

































