IJgenweis

Zoals eerder vanavond beloofd: Ik sprak zojuist met een goed ingevoerde Albanese Nederlander over de ernstige rellen en onrust in Tirana. Hieronder zijn uitleg en context. Omdat je bijna nergens leest waar die rellen om gaan, is dit wel nuttig denk ik. Van begin tot eind is het een quote van hem. Vrij lang, heb het wat ingekort: “Wat er vandaag in Albanië is gebeurd, is echt ongekend. Niet alleen voor Albanië, maar mogelijk zelfs voor de hele Balkan. Op meerdere plekken in Tirana zijn overheidsgebouwen in brand gestoken, waaronder kantoren van het parlement en het ministerie van Justitie. Die gebouwen liggen ongeveer een kilometer uit elkaar. Dit is dus niet zomaar iemand die tijdens een demonstratie een rotje naar binnen gooit. Het roept de vraag op of er sprake is van een gecoördineerde actie. Als de internationale gemeenschap dit accepteert, geef je in feite iedereen die het oneens is met zijn regering een vrijbrief om overheidsgebouwen in brand te steken. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat dit internationaal zonder gevolgen blijft. De protesten begonnen ooit als een betrekkelijk sympathieke beweging van onderop, met mensen die zich verzetten tegen de plannen voor een resort van Donald Trump vanwege de mogelijke schade aan de natuur. Maar ik ken geen enkele Albanees die ooit om de natuur geeft, dus dat was al vreemd. Inmiddels zijn het protesten van alles en iedereen geworden. Er lopen complotdenkers rond, oppositieparlementariërs, maar ook gewone Albanezen die om volkomen legitieme redenen boos zijn. Mensen verdienen weinig, zien geen toekomst voor hun kinderen en zijn gefrustreerd over de politieke situatie. Alleen ontbreekt iedere duidelijke structuur of gezamenlijke agenda. Er staat werkelijk van alles door elkaar. Gisteren werd de sfeer al grimmiger, maar vandaag is er iets fundamenteel veranderd. Ik vermoed dat een deel van de demonstranten heeft gedacht: we kunnen hier nog honderd dagen blijven staan, maar niemand luistert. Dus moeten we iets anders doen. Maar wie achter de brandstichtingen zit en waarom juist nu tot deze escalatie is besloten, is volstrekt onduidelijk. Tegelijkertijd komt het geweld premier Edi Rama politiek niet slecht uit. Door niet al te hard in te grijpen, kan hij straks zeggen: kijk eens wat voor krankzinnige mensen die demonstranten zijn. Daarmee wordt de legitimiteit van de hele protestbeweging ondergraven. Of dat bewust gebeurt, weten we natuurlijk niet. Het fundamentele probleem is dat Albanië nauwelijks een geloofwaardig politiek alternatief heeft. Rama's Socialistische Partij regeert alleen, met een parlementaire meerderheid. Zij hebben de verkiezingen gewonnen. Hij zit dus stevig in het zadel. De belangrijkste oppositiepartij is de Democratische Partij van Sali Berisha, maar Berisha is inmiddels boven de tachtig en bepaald geen overtuigende kandidaat om Rama te verslaan. De overige partijen zijn zo klein dat ze politiek nauwelijks iets kunnen uitrichten. Bovendien zeggen de traditionele politieke etiketten in Albanië bijzonder weinig. Rama's partij noemt zich socialistisch, maar probeert buitenlandse bedrijven aan te trekken door te benadrukken hoe zwak de vakbonden zijn. Ondanks een socialistische regering, is er nog altijd geen minimumloon in Albanie. Da’s toch gek. Links en rechts bestaan vooral op papier. De politiek draait veel meer om personen dan om ideeën, programma's of een serieuze inhoudelijke discussie. Vrijwel iedereen is voor Europa en de NAVO, maar daarachter ontbreekt een duidelijke politieke visie. Het zijn eigenlijk allemaal partijen die draaien om hun eigen grote leider. En dat is misschien wel de kern van de crisis: er bestaat enorme maatschappelijke onvrede, maar er is nauwelijks een politieke beweging die die onvrede op een geloofwaardige manier kan vertegenwoordigen. Daardoor krijg je een chaotische protestbeweging waarin legitieme frustraties en radicale elementen door elkaar lopen. En nu is die situatie op een bijzonder gevaarlijke manier geëscaleerd. Ik denk dat vanwege het extreme geweld van vandaag het nu over en uit is met de protesten. Dit kan gewoon niet, dit kan je niet accepteren. Ik verwacht dat ook het buitenland zal zeggen: Nu is het over en uit met onze steun hiervoor. Ik denk dat de politie morgen hard zal optreden, veel traangas inzetten. Dit is – denk ik – het einde van deze merkwaardige protestbeweging.”