kahve bu kadar pahalandı diye çoğumuz önce kirayı, sonra tezgahtaki çocuğun maaşını suçluyoruz ama hesap tam tersini gösteriyor aslında.. 2022 eylülde starbucks'ta küçük boy latte 29 liraydı, net asgari ücret 5.500, yani asgari ücretli maaşıyla 190 latte alabiliyordu. bu ocakta latte 175 lira, asgari ücret 28.075, aynı maaş artık 160 latte ediyor. maaş 5 kat arttı, kahve 6 kat. bence zincir kahvecide fiyatı insanların o bardak için ödemeye razı olduğu rakam belirliyor, şubeler dolu kaldıkça da maaşla kahve arasındaki makas açılmaya devam eder
dolar rezerv para olmaktan çıkacak, amerika borcunu ödeyemeyecek diye altına koşan çok oldu ama dolar endeksi şu an 19 ayın zirvesinde aslında.. ons ocakta 5.595 doları görmüştü, bugün 3.850 civarında, neredeyse üçte bir eridi. piyasa da fed'in aralıkta faiz artırma ihtimalini %90'ın üstünde fiyatlıyor. amerika borçlu evet ama fransa, ingiltere, japonya da borçlu, dolar kendinden sağlam bi alternatif çıkmadıkça değer kaybetmiyor. bence 5 bin doların üstünde altın alanların çoğu amerika'ya duyduğu öfkeye yatırım yaptı, grafiğe bakmadı
yollar motosikletle doldu diye benzin pahalandı, millet arabadan kaçtı sanan çok ama bu artışı en iyi anlatan şey o sırttaki kurye çantası aslında.. 2020'de türkiye'de trafiğe kayıtlı 3,5 milyon motosiklet vardı, bu ağustos 7,6 milyonu geçti. aynı ay trafiğe yeni çıkan her 100 taşıtın 47'si motosikletti, otomobil 38'de kaldı. sanayide ücretli çalışan sayısı ise her ay geçen yılın gerisinde. kimi işten çıkınca kimi iş bulamayınca bi motor alıp kapı kapı paket taşımaya başlıyor, geçici diye girilen o iş de çoğu zaman bitmiyor. bence bu ülkede motosiklet sayısı artık işsizliğin trafikteki karşılığı
bütçe açığı deyince çoğumuzun aklına israf, fazla harcama geliyor ama faizi çıkarınca devletin kasası bu yıl hâlâ fazla veriyor aslında.. ocak-ekim arasında bütçe 2 trilyon 321 milyar lira açık verdi, aynı 10 ayda faize giden para 2 trilyon 552 milyar, yani açığın tamamından fazla. faiz hariç bakınca 231 milyar lira fazla var. bütçeye giren her 100 liranın 19'u doğrudan faize gidiyor, bu yıl faiz için ayrılan paranın %93'ü daha kasım gelmeden bitti. bence vergiye, trafik cezasına, zamsız kalan maaşa kızanların çoğu o paranın yolda nereye saptığını hiç hesaplamadı
markette fişe bakıp bu zincirler bizim sırtımızdan servet yapıyor diye söylenen çok ama bim'in son çeyreğine bakınca karın epey büyük kısmı kasadan gelmiyor.. temmuz-eylül arasında 10,4 milyar lira net kar açıkladı, bunun 4,2 milyarı yatırım fonlarından. aynı mağazalara giren müşteri sayısı %1,8 düştü, gelenin sepet tutarı %34,9 arttı, yani daha az kişi daha pahalı fiş ödüyor. bence bu dönemde dev bi market zincirini raftaki etiketten çok kasaya giren paranın fonda çalışması büyütüyor, biz de fişi ödeyip o fonun sermayesini veriyoruz
insan ömrünü uzattığı kanıtlanmış tek şey az yemek, sofradan aç kalk diye anlatılıyor ama insanda böyle bi kanıt yok aslında.. en güçlü veri farelerden geliyor, 2024'te 960 fareyle yapılan bi deneyde serbest beslenenler ortalama 25 ay yaşarken kalorisi %40 kısılanlar 34 ay yaşadı. ama aynı gruplarda en çok kilo verenler halsizleşti, bağışıklıkları zayıfladı ve daha kısa yaşadı, en uzun yaşayanlar az yeseler bile kilosunu koruyabilenlerdi. insanda yapılan 2 yıllık deneyde kalorisini kısanların biyolojik yaşlanma hızı sadece %2-3 yavaşladı, ömür uzadı diyen bi sonuç da yok. bence tartıda düşen her kiloyu ömrüne eklenmiş gün sayan çoğu kişi, o farelerde en kısa yaşayan grubun yaptığını yapıyor
444 bin fon mağdurundan 333 bini net yatırım tutarının tamamını aldı denince çoğumuz bunlar ana parasını geri aldı diye okuyoruz ama o ifade öyle bi şey söylemiyor aslında.. hesap fona yatırdığın paradan yıllar içinde çektiğin her kuruşu düşüyor, fonun kazandırdığı değer artışını da hiç saymıyor. 1 milyon yatırıp getiri diye iki kere 300'er bin çekmiş birinin net yatırım tutarı 400 bin çıkıyor, ara ödemede alabileceği de en fazla bu. bence fondan her ay faiz çeker gibi para alıp geçinenlerin çoğu yıllardır getiri harcadığını sanıyordu, meğer kendi ana parasını yiyormuş
enflasyon varken borçlanan kazanır, krediyle mal alan zengin olur lafı bu ülkede hala dilden düşmüyor ama o kural sadece faiz enflasyonun altındayken işliyor aslında.. 2020 mayısında politika faizi %8,25'e inmişti, enflasyon %10,94'tü, yani banka parayı sana neredeyse zararına veriyordu ve o dönem krediyle ev araba alan gerçekten kazandı. bugün politika faizi %36, enflasyon %29,77, kredi kartında aylık azami faiz %3,25 ki bu yıllık bileşik %46'yı geçiyor. bu yılın ilk 7 ayında çıkan konkordato kararı 2024'ün tamamını şimdiden geçti. bence o ucuz para döneminde zengin olanların çoğu bunu kendi zekası sanıyor, aynı özgüvenle bugün kart limitine yüklenen de faturayı ödüyor
seçime gidiyoruz, faizi düşürürler, millet konuta hücum eder, fiyatlar uçar diye evini satmayıp bekleyen çok ama bu ülkede o film sadece bi kere oynandı aslında.. 2020 haziranında kamu bankaları kredi faizini dibe çekince bi ayda 190 bin konut satıldı, yarısından fazlası krediyle. 2023'te koca bi seçim yaşadık, konut satışı %17,5 düştü, 2014'ten beri en düşük yıl oldu, krediyle satış %36,6 eridi. 2020'de para hem ucuzdu hem boldu, evler de hala alınabilir fiyattaydı, bugün üçü de yok. bu eylülde ikinci el satışlar bi yılda %15,3 düştü. bence ilanı indirmeyip seçim baharını bekleyen ev sahiplerinin çoğu bi seçimi daha bekleyerek geçirecek
başım ağrıdı hemen bi hap atayım diyen çok ama o hapın kendisi baş ağrısı yapabiliyor aslında.. tıpta adı bile var, ilaç aşırı kullanım baş ağrısı. parasetamol, aspirin ya da ibuprofeni ayda 15 gün, kafeinli kombine ağrı kesicileri ya da migren ilaçlarını ayda 10 gün, 3 aydan uzun süre alan birinde ağrı kronikleşebiliyor, nüfusun yaklaşık %1-2'sinde görülüyor ve ilaç bırakılınca çoğu zaman geriliyor. bi de almanya'da yapılan bi çalışmada alına ve şakaklara sürülen %10'luk nane yağının gerilim tipi baş ağrısındaki etkisi parasetamolden anlamlı farklı çıkmamış. bence çantasında hep ağrı kesici taşıyıp haftanın yarısında hap atanların çoğu ağrısını tedavi ettiğini sanıyor, oysa onu her ay biraz daha besliyor
kredi kartı borcundan icraya düşeni savurgan diye geçiştiren çok ama bu yılın rakamları o kadar kişisel bi hikaye anlatmıyor aslında.. mart ve nisanda kredi ya da kart borcu yüzünden yasal takibe düşen kişi sayısı geçen yıla göre %16-19 azalıyordu, hazirandan itibaren artışa geçti. eylülde 285 bin 535 kişi takibe girdi, bi yıl öncesinden %15 fazla, bunların 190 bini kart borcu yüzünden. şu an borcu yasal takipte süren yaklaşık 4,5 milyon kişi var. bence asıl kötüsü sırada, satışları düşen şirketler bunu işçi çıkararak kapatmaya başlarsa kartını döndüremeyenlerin arasına maaşını kaybedenler de katılacak ve bu sayı ancak o zaman gerçek yüzünü göstere
osmanlı'yı cephede kaybedilen savaşlar bitirdi diye okuduk ama devlet ordusundan önce kasasının anahtarını kaptırmıştı aslında.. ilk dış borç 1854'te kırım savaşı sırasında alındı, 20 yılı biraz geçince ödemeler durdu. 1881'de alacaklılar düyun-u umumiye'yi kurdu, tuzun, tütünün, ipeğin vergisi dahil altı gelir kalemini artık onların memurları topluyordu. 1912'de bu idarede 8.931 kişi çalışıyordu, maliye nezaretinin kadrosundan fazla. son taksiti de cumhuriyet 1954'te ödedi. bence bi devlet kendi vergisini başkasına toplatmaya başladığı gün düşmüş sayılır, kaybedilen topraklar onun arkasından geldi
aliağa'da 19 işçi öldü, patron ev hapsine gönderildi diye herkes öfkeli ama asıl öfkelenmemiz gereken yer mahkemenin sonunda vereceği ceza olacak aslında.. bu tür iş kazaları taksirle öldürmeden yargılanıyor ve kanunda ölen 1 kişi de olsa 19 kişi de olsa üst sınır 15 yıl, bilinçli taksir çıkarsa yarı artırımla en fazla 22,5 yıl. aynı patron 2017'de kocaeli'de 1 işçinin öldüğü tanker patlaması için bu mayıs, yani 9 yıl sonra ilk derecede 4 yıl 10 ay aldı. türkiye'de geçen yıl en az 2.105 işçi çalışırken öldü. bence işçinin canı kanunda bu kadar ucuz kaldıkça iş güvenliği patronun gözünde hep kısılacak bi masraf kalemi olarak görünecek
annem babam yaşlandı, unutkanlık da gelir artık diye bunamayı yaşın kaderi sayan çok ama vakaların neredeyse yarısının arkasında değiştirilebilir şeyler var aslında.. the lancet'in 2024 raporuna göre bunamada önüne geçilebilecek 14 risk var ve hepsi ortadan kalksa gelecekteki vakaların %45'i önlenebilir ya da ertelenebilir. en büyük paylardan ikisi %7'şerle işitme kaybı ve orta yaşta yüksek kötü kolesterol. bence evdeki yaşlının duymadığını yaşlandı artık deyip geçiştiren çoğu aile, işitme cihazını inat ve utanç yüzünden yıllarca erteleyerek elindeki en kolay önlemi kaçırıyor
bi şirket izinsiz arayıp kampanya anlattığında bizde şikayet eden zaman kaybeder, amerika'da ise para kazanır aslında.. orada aranmak istemiyorum listesine yazılmış numarayı tekrar tekrar arayan firmaya her arama için 500 dolar dava açılabiliyor, bilerek yapıldıysa mahkeme bunu 1.500 dolara çıkarabiliyor ve para doğrudan arananın cebine giriyor. o yüzden bu aramaları davaya çevirmeyi otomatiğe bağlayan uygulamalar bile çıktı. bizde izinsiz arama ya da mesajın 2026 cezası 2.859 ile 14.309 lira arası, o da devlete gidiyor, şikayet edene tek kuruş yok. bence bizde bu aramalar bitmiyor çünkü firmanın hesabında risk birkaç bin lira, arananın elinde ise sadece engelle tuşu var
ishalde bal yemek bize dede ilacı gibi gelir ama bunu hastanede kurayla deneyen doktorlar var aslında.. 1985'te hastanede yatan ishalli çocuklara verilen tuzlu şekerli sıvıda şekerin yerine %5 bal koydular, mikrop kaynaklı ishal ortalama 93 saatten 58 saate indi. 1400 yıllık hadiste de ishalli birine bal öneriliyor, hasta kötüleşince bile yine bal deniyor. tek şart var, 1 yaşından küçük bebeğe bal hiç verilmez, botulizm riski var. bence eczaneden gelen her şeye güvenip mutfaktakini küçümseyen bi nesiliz, annelerimiz bazı şeyleri bizden iyi biliyordu
tasarrufla zengin olunur mu diye herkes kavga ediyor ama kenara koyduğun paranın ilk işe yaradığı yer zenginlik olmuyor aslında.. oecd'nin 2018 hesabına göre en alttaki %10'da doğan bi ailenin ortalama gelire çıkması incelenen ülkelerde ortalama 4,5 nesil sürüyor, danimarka'da 2, kolombiya'da 11. yani maaştan artırılan parayla tek ömürde sınıf atlamak çoğu kişi için hayal. ama kenarda 6 aylık masrafı duranla duramayan aynı işte aynı maaşı alsa bile aynı hayatı yaşamıyor, biri kötü müdüre istifayı uzatabiliyor, zam pazarlığında masadan kalkabiliyor, öbürü her şeye katlanıyor. bence işinden nefret ettiği halde her sabah gidenlerin çoğunu orada tutan şey cepte iki ay idare edecek paranın olmaması
mevduat faizi enflasyonun üstünde, param bankada erimiyor diye rahatlayan çok ama stopaj kesilince o fark neredeyse kalmıyor aslında.. kasımda bankaların ortalama mevduat faizi %37,7, 6 aya kadar vadede bunun %17,5'ini devlet alıyor, ele kalan yıllık %31 civarı. resmi enflasyon ekimde %29,77, yani mevduattaki para bi puan kadar önde. aynı ay gıda tek başına %3,5 arttı. merkez bankası bugün bu yılın tahminini %28'den 29,5'e, 2027'ninkini 15'ten 21'e çekti, kendi anketinde haneler önümüzdeki 12 ay için %43,75 enflasyon bekliyor. bence mutfak enflasyonunu resmi rakamdan yüksek yaşayan çoğu aile için bankadaki para her ay küçülüyor, sadece hesap ekstresinde büyüyor gibi görünüyor
hamile kadının canı tatlı çekiyorsa hemen yedirin yoksa bebeğin bi yerinde leke çıkar diye büyüdük ama o tatlının faturası bebeğe 70 yıl sonra kesiliyor olabilir aslında.. ingiltere'de savaştan kalan şeker karnesi eylül 1953'te kalktı, insanlar bi anda neredeyse iki kat şeker yemeye başladı. araştırmacılar o yıllarda doğup bugün 70'ine gelmiş yaklaşık 60 bin kişiye baktı, anne karnından 2 yaşına kadar karne dönemine denk gelenlerde alzheimer riski %46, her türlü bunama riski %27 daha düşük çıktı. aynı bebeklerde şeker hastalığı riski de %35'e kadar daha düşük bulunmuştu. bence torununu çikolatayla sevip ağlayan bebeği şekerli suyla susturan büyüklerimizin çoğu iyilik yaptığını sanıyor, o şekerin bedelini ise çocuk yaşlanınca ödüyor
