Honorata

„Ateizm, w dziewięciu przypadkach na dziesięć, rodzi się z łona nieczystego sumienia. Niewiara rodzi się z grzechu, a nie z rozumu” - napisał bł. Fulton Sheen. Kiedyś bardzo uderzyły mnie te słowa. Nieraz wracają mi w myślach na temat niewiary. Mogą wydawać się dość prowokacyjne, ale dość jest w nich prawdy, aby się przy nich zatrzymać. Ateizm jest często owocem grzechu. Trudno o zdanie bardziej obraźliwe dla współczesnej pychy. Ateista lubi czasem przedstawiać się jako człowiek, który przestał wierzyć, ponieważ zaczął myśleć. Arcybiskup Sheen zauważył jednak, że bywa dokładnie odwrotnie: człowiek zaczyna intensywnie myśleć o odrzuceniu Boga, ponieważ wcześniej postanowił przestać słuchać sumienia. Łatwiej przecież udowodnić, że Bóg nie istnieje, niż przyznać, że człowiek żyje źle. Łatwiej wykreślić sześć liter ze słowa „grzech”, niż wykreślić jeden grzech ze swojego życia. To trochę tak, jakby złodziej, zamiast przestać kraść, napisał uczoną rozprawę o tym, że własność prywatna jest przesądem. I oto człowiek, który nie potrafi odmówić sobie jednej przyjemności, ogłasza z dumą, że nie potrzebuje żadnego Pana nad sobą. Oczywiście istnieją ateiści, którzy uczciwie szukają prawdy, podobnie jak istnieją wierzący, którzy uczciwie starają się jej unikać. Ale jest też niewiara, która nie wynika z braku dowodów, lecz z nadmiaru niewygodnych przykazań. Bóg jest mile widziany jako zagadka filozoficzna, ale staje się nieznośny, gdy zaczyna mówić o wierności, uczciwości, czystości i nawróceniu. Człowiek chętnie zgodziłby się, że Bóg stworzył miliardy gwiazd, gdyby tylko nie interesował się tym, co robi on sam po zgaszeniu światła. Dlatego niektórzy z wielką odwagą wypowiadają wojnę Niebu, choć nie mają odwagi wypowiedzieć wojny własnym nałogom. Potrafią wyśmiewać ludzi klękających przed Bogiem, a sami klękają przed każdą zachcianką, która obieca im trochę przyjemności. Nazywają to wyzwoleniem od religii. Jednak jest to wolność, w której człowiek zrzuca z siebie jarzmo Boga tylko po to, by założyć sobie smycz własnych pragnień. Niestety ateista, który odrzuca Boga, by nie zmieniać życia, ma w Kościele całkiem liczne grono naśladowców. Są chrześcijanie, którzy wierzą w dziesięć przykazań, ale traktują je jak dziesięć propozycji do swobodnego wyboru. Wierzą w Sąd Ostateczny, lecz zachowują się tak, jakby mieli już zapewnione uniewinnienie. Bronią Boga przed ateistami, a przed samym Bogiem bronią swoich grzechów. Różnica bywa więc zaskakująco mała. Jeden mówi: „Boga nie ma, więc mogę robić, co chcę”. Drugi mówi: „Bóg jest miłosierny, więc mogę robić, co chcę”. Pierwszy usuwa Boga z nieba, drugi zamyka Go w kościele. Obaj zaś mają ten sam cel: żeby Bóg przypadkiem nie wszedł im w drogę. Człowiekowi nie zawsze przeszkadza to, że Bóg nie odpowiada na jego pytania. Czasem najbardziej przeszkadza mu to, że Bóg zbyt jasno odpowiedział, jak należy żyć.

Nie wiem, czy największym dramatem współczesnego Kościoła są puste ławki. Coraz częściej zastanawiam się, czy nie jest nim raczej pustka w sercach tych, którzy w tych ławkach wciąż siedzą. Bo można odejść od Kościoła, nie wychodząc z niego ani na krok. Można przez całe życie uczestniczyć we Mszy Świętej, znać wszystkie modlitwy, przestrzegać religijnych zwyczajów, a jednak nigdy naprawdę nie spotkać Boga. Można odziedziczyć wiarę po rodzicach tak samo, jak dziedziczy się rodzinne nazwisko albo stary zegar, który od dawna nie chodzi, lecz wciąż wisi na ścianie. Człowiek, który odchodzi, przynajmniej zauważył, że stoi przed jakimiś drzwiami. Ten zaś, który pozostaje wyłącznie z przyzwyczajenia, może nawet nie wiedzieć, że za nimi jest Ktoś, kto na niego czeka. Nie twierdzę, że odchodzący są lepsi od pozostających. Twierdzę jedynie, że obecność w kościele nie jest jeszcze dowodem obecności Boga w ludzkim życiu. Chrześcijaństwo nie narodziło się przecież po to, aby zapełniać budynki, ale po to, aby przemieniać serca. Najbardziej niepokoi mnie więc nie niewiara tych, którzy otwarcie mówią, że nie wierzą, lecz obojętność tych, którzy bez najmniejszego wahania nazywają siebie wierzącymi. Niewierzący przynajmniej stawia pytania, z którymi można się zmierzyć. Obojętny nie potrzebuje odpowiedzi, ponieważ dawno przestało go cokolwiek obchodzić. Bóg nie jest dla niego ani wielką miłością, ani wielkim problemem. Jest po prostu jednym z elementów wyposażenia życia, obok rodzinnych uroczystości, świątecznych tradycji i niedzielnych obowiązków. A przecież Chrystus nie umarł na krzyżu po to, abyśmy mieli piękne zwyczaje. Nie zmartwychwstał po to, abyśmy mogli spokojnie zachowywać religijne pozory. Ewangelia jest zbyt ważna, aby uczynić z niej niewinną dekorację codzienności. Jeśli traktujemy ją poważnie, musi czasem zakwestionować nasze wybory, naruszyć święty spokój, odebrać wygodne usprawiedliwienia. Tymczasem zdarza się, że bronimy Kościoła z wielką zaciekłością, a z zadziwiającą łatwością odmawiamy przebaczenia, pogardzamy drugim człowiekiem, usprawiedliwiamy własną nieuczciwość. Potrafimy oburzać się na tych, którzy odchodzą od wiary, nie zauważając, jak daleko sami odeszliśmy od Ewangelii. Wtedy pojawia się pytanie wyjątkowo bolesne: czy ludzie odrzucają dziś Chrystusa, czy raczej Jego obraz, który zobaczyli w nas? Nie chodzi oczywiście o to, aby oskarżać tych, którzy pozostali wierni Kościołowi. Przeciwnie, chodzi o to, abyśmy zrozumieli, jak wielka spoczywa na nas odpowiedzialność. Bo jeśli chrześcijaństwo jest prawdą, nie może być tylko dodatkiem do życia. Jeśli Bóg rzeczywiście stał się człowiekiem, to nie wydarzyło się nic ważniejszego w całej historii świata. A jeśli Chrystus naprawdę zmartwychwstał, to nie wolno nam żyć tak, jakby nadal leżał w grobie. Kościół nie odzyska wiarygodności samym przekonywaniem odchodzących, że powinni wrócić. Odzyska ją wtedy, gdy ci, którzy pozostali, zaczną żyć w taki sposób, że inni zapragną zapytać, skąd bierze się ich nadzieja, miłość i odwaga. Być może największym problemem Kościoła nie jest dziś to, że zbyt wielu ludzi przestało w niego wierzyć, ale to, że zbyt wielu z nas przyzwyczaiło się do wiary, która niczego już od nas nie wymaga. Zanim zapytamy, dlaczego oni odeszli, powinniśmy odważyć się na pytanie znacznie trudniejsze: czy my, którzy zostaliśmy, naprawdę idziemy za Chrystusem?

Herezja dobrych uczynków, czyli jak zostać zbawionym bez Boga Istnieje pewna herezja, która jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ wygląda niemal jak cnota. Polega na przekonaniu, że wystarczy być dobrym człowiekiem, aby dostać się do nieba. Nie trzeba się modlić, korzystać z sakramentów ani specjalnie przejmować się życiem z Bogiem. Wystarczy nikogo nie krzywdzić, czasem komuś pomóc, być uczciwym i przyzwoicie przeżyć swoje życie. Trudno się z tym spierać, bo przecież trudno mieć coś przeciwko dobrym ludziom. Kłopot w tym, że chrześcijaństwo nie powstało po to, aby przekonać złych ludzi do bycia trochę lepszymi. Powstało dlatego, że nawet dobrzy ludzie potrzebują Zbawiciela. Gdyby do nieba można było dostać się za dobre zachowanie, Chrystus nie musiałby umierać na krzyżu. Wystarczyłoby, żeby wygłosił kilka pięknych kazań o uczciwości, pomocy ubogim i szacunku dla bliźnich, a potem spokojnie wrócił do Ojca. Tymczasem On nie przyszedł tylko po to, by powiedzieć nam, jak mamy żyć. Przyszedł, aby dać nam życie, którego sami nie jesteśmy w stanie sobie dać. I właśnie tutaj kryje się największe nieporozumienie. Człowiek zaczyna wierzyć, że jeśli zrobi wystarczająco dużo dobrego, Bóg nie będzie mu już do niczego potrzebny. Zachowuje wszystkie chrześcijańskie obowiązki wobec bliźniego, ale pozbywa się samego Chrystusa. To trochę tak, jakby ktoś z wielkim zapałem przygotowywał dom na przyjęcie gościa, a gdy ten wreszcie zapuka do drzwi, odpowiedział, że nie ma już potrzeby wchodzić, bo wszystko zostało pięknie posprzątane. Nie znaczy to oczywiście, że dobre uczynki są nieważne. Przeciwnie, są tak ważne, że Chrystus uczynił z miłości bliźniego jeden ze znaków naszej miłości do Boga. Ale istnieje ogromna różnica między czynieniem dobra dlatego, że żyjemy Bogiem, a czynieniem dobra po to, żeby już Boga nie potrzebować. Jabłoń nie żyje dzięki temu, że rodzi jabłka. Rodzi jabłka dlatego, że żyje. Gdyby uschniętemu drzewu przywiązać do gałęzi sto pięknych owoców, nie stałoby się przez to ani odrobinę bardziej żywe. Podobnie jest z człowiekiem. Można mieć ręce pełne dobrych uczynków, a serce zamknięte na Bożą łaskę. Można pomagać biednym, odwiedzać chorych, wspierać potrzebujących i jednocześnie uważać, że modlitwa, spowiedź czy Eucharystia są właściwie niepotrzebne. A przecież Bóg nie daje nam sakramentów dlatego, że lubi religijne ceremonie. Daje je, ponieważ chce dawać nam samego siebie. Chrześcijaństwo nie polega na tym, że człowiek od czasu do czasu robi coś dobrego dla Boga, ale na tym, że pozwala Bogu czynić dobro w sobie i przez siebie. W tym właśnie tkwi różnica między świętym a człowiekiem przekonanym o własnej doskonałości. Święty może zrobić tysiąc dobrych rzeczy i nadal wiedzieć, że bez Boga jest ubogi. Człowiek pyszny zrobi jedną i już uważa, że niebo jest mu coś winne. Pierwszy dziękuje za łaskę. Drugi wystawia rachunek. Pierwszy chce kochać Boga. Drugi chce, żeby Bóg docenił jego osiągnięcia. I chyba nie ma większego nieszczęścia w życiu religijnym niż chwila, w której człowiek zaczyna traktować Boga jak urzędnika mającego obowiązek zatwierdzić jego dobre sprawowanie. 1/2