Sirada K

ในเชียงใหม่ ชาวเมียนมาเป็นทั้งเพื่อนบ้านและกำลังสำคัญของเศรษฐกิจ แต่การยอมรับกลับมีเส้นแบ่งเมื่อพูดถึง “สิทธิที่เท่าเทียม” งานวิจัยในเชียงใหม่สะท้อนความย้อนแย้งของสังคมไทย ที่ด้านหนึ่งชื่นชมแรงงานเมียนมาว่าขยัน ซื่อสัตย์ และมีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจ แต่อีกด้านกลับเต็มไปด้วยความหวาดระแวงเมื่อพวกเขาขยับสถานะจาก “แรงงาน” ไปสู่ผู้ประกอบการหรือสมาชิกของสังคม คำถามจึงไม่ใช่เพียงว่าไทยยังต้องการแรงงานเมียนมาอีกแค่ไหน แต่คือเราพร้อมมองเห็นพวกเขาในฐานะมนุษย์ที่มีสิทธิและศักดิ์ศรีเท่าเทียมกันหรือยัง #แรงงานเมียนมา #เชียงใหม่ #Lanner #สื่อออนไลน์ภาคเหนือเพื่อคุณภาพชีวิตของทุกคน youtube.com/shorts/PChfMmCN5…

“คนไทยในเชียงใหม่คุ้นเคยและยอมรับชาวเมียนมาในฐานะแรงงาน แต่ความเห็นอาจเปลี่ยนไปเมื่อพูดถึงสิทธิและการตั้งถิ่นฐานระยะยาว” ข้อค้นพบนี้มาจากงานวิจัย ‘การสำรวจทัศนคติต่อคนเมียนมาในประเทศไทย กรณีศึกษาพื้นที่อำเภอเมืองและปริมณฑล จังหวัดเชียงใหม่’ ของ ศูนย์วิจัยพหุวัฒนธรรมและนโยบายการศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (CMEP CMU) โดย รศ.ดร.พิสิษฏ์ นาสี อาจารย์ประจำคณะศึกษาศาสตร์และหัวหน้าศูนย์วิจัยฯ ร่วมกับ วรรณพร หุตะโกวิท ผู้ช่วยวิจัย ซึ่งนำเสนอไปเมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2569 ที่โรงแรมอโมร่า ท่าแพ จังหวัดเชียงใหม่ ​ ผลสำรวจพบว่า ผู้ตอบส่วนใหญ่คุ้นเคยกับชาวเมียนมาและมองเห็นประโยชน์ของแรงงานเมียนมาที่มีต่อเศรษฐกิจ แต่เมื่อคำถามเปลี่ยนไปสู่เรื่องการให้สิทธิ การอยู่อาศัยระยะยาว และการตั้งถิ่นฐานร่วมกัน ความกังวลกลับเพิ่มขึ้น สะท้อนว่าการยอมรับชาวเมียนมาในสังคมไม่ได้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน แต่แตกต่างกันตามประเด็นที่ถูกถาม ​ 🔴 เปิดรับเรื่องเศรษฐกิจ แต่สิทธิยังเป็นเส้นแบ่ง ​ มิติที่คนไทยเปิดรับมากที่สุดคือ ‘เศรษฐกิจและการทำงาน’ โดยผู้ตอบจำนวนมากมองว่าชาวเมียนมาขยัน ซื่อสัตย์ และมีส่วนช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย พร้อมสนับสนุนการปรับปรุงระบบจดทะเบียนและกฎหมายแรงงาน ขณะที่เรื่องค่าจ้างและสวัสดิการแรงงานก็ได้รับการยอมรับในระดับปานกลางถึงค่อนข้างเป็นบวก ​ แต่เมื่อพูดถึงสิทธิที่ทำให้ชาวเมียนมาเข้าใกล้สถานะของคนไทยมากขึ้น ทั้งสิทธิในการถือครองทรัพย์สิน การอยู่อาศัย การเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน ตลอดจนการได้รับสัญชาติของผู้ที่เกิดและเติบโตในไทย ทัศนคติมีแนวโน้มระมัดระวังมากขึ้น รวมถึงความกังวลเรื่องการเข้ามายึดครองประเทศ ​ พิสิษฏ์เรียกลักษณะดังกล่าวว่า ‘ทัศนคติแบบแยกส่วน’ “พอเป็นการพูดถึงมิติทางเศรษฐกิจ การพึ่งพาแรงงาน เราจะพบว่าทัศนคติของคนไทยเปิดกว้างพอสมควร แต่พอพูดถึงเรื่องสิทธิต่างๆ พูดถึงเรื่องทรัพยากร ก็จะเกิดความหวาดระแวงขึ้นมาทันที” ​ ทัศนคติยังแตกต่างกันตามกลุ่มประชากร ผู้ประกอบการ นักค้าขาย และนักธุรกิจมีแนวโน้มมองแรงงานเมียนมาในทางบวกมากกว่า ขณะที่แรงงานรับจ้างมีความกังวลเรื่องการแข่งขันด้านงานมากกว่า ส่วนคนรุ่น Gen Z และ Gen Y มีแนวโน้มเปิดรับประเด็นสิทธิมนุษยชนและการสมรสข้ามชาติมากกว่า ​ ขณะเดียวกัน ปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับทัศนคติคือ ‘การมีปฏิสัมพันธ์โดยตรง’ เพราะผู้ที่มีโอกาสพบปะ ใช้ชีวิต หรือทำงานร่วมกับชาวเมียนมามากขึ้น มีแนวโน้มมีอคติน้อยลง สะท้อนว่าประสบการณ์จริงอาจช่วยลดช่องว่างระหว่าง ‘ภาพจำ’ กับ ‘คนที่อยู่ตรงหน้า’ ​ 🔴 มองคนเมียนมาผ่านความซับซ้อนของการย้ายถิ่น ​ คำถามเรื่องทัศนคติจึงไม่อาจแยกออกจากคำถามว่า เหตุใดผู้คนจากเมียนมาจึงเดินทางออกจากประเทศ และพวกเขาเป็นใคร ประเด็นนี้ถูกขยายต่อในเวทีเสวนา ‘สถานการณ์การอพยพย้ายถิ่นข้ามชาติ และการสร้างพื้นที่ทางสังคมในบริบทพหุวัฒนธรรม’ โดย ดร.ศิรดา เขมานิฎฐาไท จากคณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ชี้ว่า หลังรัฐประหารปี 2564 รูปแบบการย้ายถิ่นจากเมียนมามีความซับซ้อนมากขึ้น จนไม่สามารถอธิบายด้วยเหตุผลทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว ​ ปัจจุบันแรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาในระบบมีประมาณ 3 ล้านคน ขณะที่การประมาณการบางส่วนอยู่ที่ 6-8 ล้านคน และกระจายอยู่ในภาคอุตสาหกรรม บริการ เกษตร ประมง และก่อสร้าง ขณะเดียวกัน เหตุผลของการเดินทางเริ่มซ้อนทับกันระหว่างเศรษฐกิจ การเมือง และความปลอดภัย หรือที่เรียกว่า ‘การย้ายถิ่นแบบผสมผสาน (Mix Migration)’ ​ “หลังรัฐประหารในเมียนมา ความซับซ้อนของการย้ายถิ่นเพิ่มขึ้นอย่างมาก จากเดิมที่อาจแบ่งได้ค่อนข้างชัดเจนว่าใครเข้ามาด้วยเหตุผลทางเศรษฐกิจ การเมือง หรือการสู้รบ ปัจจุบันเส้นแบ่งเหล่านี้เริ่มพร่ามัวมากขึ้น เพราะคนจำนวนหนึ่งมีเหตุผลหลายด้านผสมกัน” ​ ศิรดามองว่า การเปิดช่องทางที่เหมาะสมสำหรับแรงงาน ผู้มีทักษะ ผู้ประกอบการ และผู้ย้ายถิ่นกลุ่มต่างๆ จะช่วยให้รัฐบริหารจัดการได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น และนำกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่อยู่นอกระบบกลับเข้าสู่ระบบผ่านค่าธรรมเนียมและภาษี ​ 🔴 สื่อกับโจทย์เล่าเรื่องคนย้ายถิ่น ไม่ให้ความต่างกลายเป็นอคติ ​ เมื่อคนย้ายถิ่นมีความหลากหลายมากขึ้น วิธีที่สังคมรับรู้เรื่องราวของพวกเขาจึงมีความสำคัญไม่แพ้กับนโยบายของรัฐ ณฐาภพ สังเกตุ ผู้สื่อข่าวอิสระ กล่าวว่า สื่อไทยกำลังทำงานท่ามกลางอุตสาหกรรมที่ไม่มั่นคง ทั้งการเลิกจ้างและการแข่งขันด้านรายได้ ทำให้สื่อบางส่วนต้องให้น้ำหนักกับยอดเอนเกจเม้นท์มากขึ้น ขณะที่การทำข่าวเชิงลึกซึ่งต้องใช้เวลาและทรัพยากรกลับทำได้ยากกว่า ​ “ผมมองว่าสื่อไทยในวันนี้เหมือนคนที่กำลังจมน้ำ คนที่กำลังจมน้ำจะพยายามทำทุกวิถีทางเพื่อให้ตัวเองรอด คุณค่าของการเป็นสื่อและนักข่าวจึงเปลี่ยนจากการทำข่าวเพื่อค้นหาข้อเท็จจริงและพาสังคมไปข้างหน้า มาเป็นการทำข่าวที่ต้องรับประกันยอดเอนเกจเม้นท์” ​ ณฐาภพมองว่า แนวโน้มดังกล่าวยิ่งเห็นชัดหลังรัฐประหารในเมียนมาและการบังคับเกณฑ์ทหารในปี 2567 ซึ่งทำให้คนกลุ่มใหม่เดินทางเข้ามาในไทยและทำให้ประเด็นคนเมียนมาปรากฏในพื้นที่สาธารณะมากขึ้น หากถูกเชื่อมเข้ากับสถานการณ์ทางการเมืองและการนำเสนอที่เน้นความขัดแย้ง ก็อาจขยายไปสู่กระแสชาตินิยมและส่งผลต่อทัศนคติต่อคนต่างชาติกลุ่มอื่น ​ “เราต้องพยายามทำให้เรื่องเล่ามีความเป็นมนุษย์กับมนุษย์ ใช้สิ่งที่เป็นภาษาสากล เช่น ความรู้สึกของคนที่จากบ้านมาไกล ความกลัว ความหวัง และความฝัน เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่คนทุกชาติสามารถเข้าใจร่วมกันได้” ​ 🔴 เชียงใหม่กับโจทย์ออกแบบเมืองที่โอบรับคนทุกกลุ่ม ​ อจิรภาส์ ประดิษฐ์ จากคณะศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เสนอว่า การมองแรงงานข้ามชาติไม่ควรจำกัดเพียงบทบาททางเศรษฐกิจ แต่ต้องคำนึงถึงพื้นที่ คุณภาพชีวิต สิทธิมนุษยชน ทักษะ และบทบาทของชุมชน โดยแนวคิด Inclusive City ไม่ควรตั้งต้นจากการแบ่งผู้คนตามเชื้อชาติหรือชาติพันธุ์ เพราะความหลากหลายเป็นส่วนหนึ่งของการเติบโตของเชียงใหม่ ​ “ถ้ามองบริบทของเชียงใหม่ตั้งแต่ประวัติศาสตร์มาจนถึงปัจจุบัน เราปฏิเสธไม่ได้ว่าเมืองและศิลปวัฒนธรรมเกิดจากการผสมผสานของความหลากหลาย เมืองที่เราอยู่อาศัยสามารถเดินหน้าต่อได้ด้วยคนทุกกลุ่ม” ​ อจิรภาส์จึงมองว่า การออกแบบเมืองไม่ใช่เพียงการสร้างพื้นที่ทางกายภาพ แต่รวมถึงกิจกรรม การเข้าถึง การมีส่วนร่วม และเรื่องเล่าที่ทำให้ผู้คนสร้างความทรงจำร่วมกันได้ ​ “เราอาจไม่สามารถเปลี่ยนแปลงความหลากหลายของภาษา ชาติพันธุ์ หรือปัจจัยทางการเมืองที่ทำให้เกิดการย้ายถิ่นได้ แต่เราสามารถออกแบบระบบและพื้นที่ให้สามารถดึงคุณค่าจากความหลากหลายเหล่านั้นออกมาได้” ​ 🔴 จาก ‘คนต่างชาติ’ สู่ ‘คนร่วมเมือง’ เมื่อความหลากหลายคือโจทย์ของเมืองพหุวัฒนธรรม ​ ท้ายที่สุด ประเด็นคนเมียนมาในเชียงใหม่อาจไม่ได้เป็นเพียงคำถามว่า คนไทยยอมรับคนต่างชาติมากน้อยแค่ไหน แต่คือ เมืองและสังคมจะจัดการกับความหลากหลายที่เกิดขึ้นจริงอย่างไร ​ ผลวิจัยสะท้อนว่า การยอมรับไม่ได้เกิดขึ้นอย่างเท่าเทียมในทุกมิติ คนไทยจำนวนมากอาจเห็นคุณค่าของแรงงานเมียนมาในระบบเศรษฐกิจ แต่ยังมีเส้นแบ่งเมื่อพูดถึงสิทธิ การอยู่อาศัย และการเป็นส่วนหนึ่งของสังคม ขณะที่งานเสวนาชี้ให้เห็นว่าเบื้องหลังการย้ายถิ่นมีทั้งความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ การเมือง ความปลอดภัย และความต้องการสร้างอนาคตที่มั่นคง ​ โจทย์จึงไม่ได้อยู่ที่การเรียกร้องให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งปรับตัวเพียงลำพัง หากต้องทำทั้งในระดับนโยบาย ระบบแรงงาน การศึกษา การสื่อสาร และการออกแบบพื้นที่เมือง เพื่อให้ผู้คนมีโอกาสพบปะ ทำความเข้าใจ และมีส่วนร่วมในสังคมเดียวกัน ​ ขณะเดียวกัน งานวิจัยเองก็ย้ำข้อจำกัดว่า การศึกษาครั้งนี้เก็บข้อมูลเฉพาะพื้นที่เชียงใหม่ จึงไม่อาจใช้แทนภาพรวมของประเทศไทยได้ และการใช้คำว่า ‘ชาวเมียนมา’ อาจทำให้ผู้ตอบมองคนกลุ่มนี้เป็นภาพเดียว ทั้งที่ผู้ย้ายถิ่นมีความแตกต่างกันทั้งสถานะ อาชีพ เหตุผลในการเดินทาง และความต้องการ ​ พิสิษฏ์จึงเสนอว่า การศึกษาครั้งต่อไปควรจำแนกกลุ่มผู้ย้ายถิ่นให้ชัดเจน และที่สำคัญต้องเปิดพื้นที่ให้ชาวเมียนมาได้สะท้อนประสบการณ์ของตนเอง เพราะการอยู่ร่วมกันไม่อาจสร้างขึ้นจากมุมมองของคนไทยเพียงฝ่ายเดียว ​ “การบูรณาการทางสังคมนั้นเป็นแบบทวิภาค ไม่ใช่เรื่องที่จะถามเอาจากคนไทยได้อย่างเดียว” ​ จาก แรงงาน สู่ ผู้อยู่อาศัย จาก คนต่างชาติ สู่ คนร่วมเมือง การเปลี่ยนมุมมองเช่นนี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของเชียงใหม่ในฐานะเมืองพหุวัฒนธรรม เพราะความหลากหลายของผู้คนไม่ใช่สิ่งที่จะหายไปจากเมือง แต่เป็นความจริงที่เมืองต้องเรียนรู้จะอยู่ร่วมกันให้ได้ ​ โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่การทำให้ทุกคนคิดเหมือนกัน หากคือการสร้างระบบ พื้นที่ และการสื่อสารที่ทำให้ความแตกต่างไม่กลายเป็นเหตุผลของการกีดกัน และทำให้คนที่มีที่มาแตกต่างกันสามารถมีสิทธิ มีเสียง และมีพื้นที่ในการเป็นส่วนหนึ่งของเมืองเดียวกันได้ ​ อ่านในรูปแบบเว็บไซต์ที่ lannernews.com/04092569-02/ ​ เรื่อง: สุทธิกานต์ วงศ์ไชย ​ #การย้ายถิ่น #แรงงานเมียนมา #แรงงานข้ามชาติ #เชียงใหม่ #Lanner #สื่อออนไลน์ภาคเหนือเพื่อคุณภาพชีวิตของทุกคน