Leny PL

Przeszedł do historii jako generał niepokonany. A po wojnie… stanął za barem. Bywało, że dawni podkomendni przed zamówieniem drinka stawali przed nim na baczność i salutowali. 29 października 1944 roku 1. Dywizja Pancerna generała Stanisława Maczka wyzwoliła holenderską Bredę. Niemcy przygotowywali się do odparcia natarcia od zachodu, tymczasem polska brygada obeszła miasto od północy, wykonała zwrot i uderzyła od wschodu. Równocześnie od południowego zachodu nacierała piechota. Niemcom groziło okrążenie. Zaczęli się wycofywać. Maczek chciał oszczędzić mieszkańców i zabytkową zabudowę, dlatego zrezygnował z przygotowania artyleryjskiego przed szturmem, poprosił o odstąpienie od bombardowań lotniczych, a swoim żołnierzom nakazał ograniczyć ogień z armat czołgowych. Miasto udało się zdobyć bez poważnych zniszczeń. Na wystawach sklepowych pojawiły się napisy po polsku: „Dziękujemy Wam, Polacy”. Ulice wypełnili mieszkańcy, żołnierzom wręczano kwiaty. „Istny karnawał – ulice zapchane wiwatującymi mieszkańcami, kwiaty i festyny” – wspominał generał. Największy entuzjazm wybuchł, gdy Maczek wprowadził do ratusza dawnego burmistrza van Slobbe, który wcześniej ukrywał się przed Niemcami. W 1946 roku komunistyczne władze pozbawiły generała polskiego obywatelstwa, a Brytyjczycy nie przyznali mu emerytury generalskiej, więc aby utrzymać żonę i troje dzieci Maczek pracował jako robotnik, sprzedawca, barman w edynburskim hotelu Learmonth, a później także jako portier. Syn generała, Andrzej, wspominał w dokumencie Muzeum Historii Polski, że dawni żołnierze przychodzili do baru, mówiąc: „Double whisky, panie generale”. O jego trudnej sytuacji dowiedział się burmistrz Bredy Claudius Prinsen, po którego interwencji holenderski rząd zaczął wypłacać Maczkowi z tajnego funduszu regularne świadczenie odpowiadające generalskiej emeryturze. Pomoc utrzymywano w tajemnicy, aby nie wywoływać napięć dyplomatycznych z władzami PRL i Związkiem Sowieckim. W latach 60. Holendrzy zorganizowali również zbiórkę na wsparcie leczenia ciężko chorej córki generała. ———•——— Był prekursorem polskiej broni pancernej oraz jednym z najwybitniejszych polskich dowódców i taktyków XX wieku. W 1939 roku dowodził 10. Brygadą Kawalerii – pierwszą w pełni zmotoryzowaną dużą jednostką Wojska Polskiego, którą Niemcy nazywali ją „Czarną Brygadą”. Przydomek nawiązywał do czarnych beretów i skórzanych kurtek jej żołnierzy, ale także do skuteczności. Tradycję tę przejęła później 1. Dywizja Pancerna, której żołnierzy określano mianem „Czarnych Diabłów”. Stanisław Maczek zmarł 11 grudnia 1994 roku, mając 102 lata. Zgodnie ze swoją wolą został pochowany w Bredzie, na polskim cmentarzu wojskowym, wśród swoich żołnierzy.