Te dom om te poepen Er bestaat een categorie mensen voor wie het woord dom eigenlijk tekortschiet. Domheid suggereert immers nog een gebrek aan kennis. Dat is onschuldig. Kennis kan worden aangevuld. Men kan een boek lezen, een cursus volgen of, in uitzonderlijke gevallen, luisteren naar iemand die er verstand van heeft. Maar er bestaat een veel fundamentelere vorm van onbekwaamheid: het onvermogen om zelfs de eenvoudigste werkelijkheid zonder complicaties tegemoet te treden. Soms gebruikte men daarvoor een onovertroffen uitdrukking: te dom om te poepen. Dat klinkt vulgair, maar bij nader inzien is het een bijna filosofische kwalificatie. De stoelgang behoort tenslotte tot de weinige menselijke processen die vrijwel volledig buiten het intellect om zijn georganiseerd. Er hoeft geen businesscase te worden opgesteld. Geen stakeholderanalyse. Geen commissie hoeft vast te stellen of de aandrang voldoende inclusief is. De natuur meldt zich, men gaat zitten, en een evolutionair systeem dat al functioneerde lang voordat Harvard bestond, doet de rest. En toch vermoed je bij sommige mensen dat zelfs dit nog begeleiding vereist. Zij zouden eerst willen weten wie formeel eigenaar is van het proces. Daarna ontstaat discussie over governance. Er wordt gevraagd om een second opinion. Iemand stelt voor een externe consultant in te huren. Vervolgens wordt een taskforce opgericht die na zes maanden concludeert dat er “meer onderzoek nodig is”. Intussen blijft het probleem bestaan. Het wonderlijke is dat zulke mensen zelden werkloos thuis zitten. Integendeel. Ze komen opvallend vaak terecht in organisaties waar onvermogen kan worden vermomd als procedure. Hoe minder iemand begrijpt, hoe groter zijn behoefte aan vergaderingen, protocollen, dashboards en woorden als transitie, draagvlak, roadmap en integrale benadering. Intelligente mensen maken ingewikkelde zaken eenvoudiger. De werkelijk domme mens doet precies het tegenovergestelde. Geef hem een probleem dat in vijf minuten kan worden opgelost en hij bouwt er een overlegstructuur omheen die drie ministeries, vier consultants en een stuurgroep nodig heeft. Daarom is “te dom om te poepen” uiteindelijk helemaal geen scheldwoord. Het is een bestuurskundige categorie.

De meeste mensen denken nog steeds dat ik een grap maak. Dat is prima. Maar ik zeg het nog één keer voor het archief: als PRO zo doorgaat, wordt Femke Halsema de volgende minister-president van Nederland. Lach er nu maar om. Dan zoeken we deze tweet later samen nog eens op. De sterren hebben het tenslotte al door.