Em Udomsak (🟣🐻)

เจอ comment นึงใน page อื่น ตรรกะแปลกๆ ดี.. ตอนแรกผมเลยกะว่าจะเขียนตอบหน่อย แต่พออ่าน draft ดูแล้ว.. อาจจะดูไม่ดีเท่าไหร่ถ้ามีคนมาเห็น เลยไม่ตอบกลับดีกว่า… แต่เอาจริงๆ ในทางปฎิบัติ.. ผมว่าต้องแยกก่อนครับระหว่าง..「ไปก้าวก่ายเรื่องส่วนตัวของคนอื่น」กับ「วิจารณ์ความเห็นที่ถูกนำมาพูดในพื้นที่สาธารณะ」 เพราะ 2 อย่างนี้ไม่เหมือนกันเลย.. ถ้าใครจะซื้อหุ้นอะไรด้วยเงินตัวเอง โดยไม่ได้เผยแพร่ ไม่ได้ชักชวนใครเชื่อ.. ผมก็เห็นด้วยว่าไม่จำเป็นต้องเดินไปสอนเค้า.. แต่ถ้าเจ้าตัวเลือกแสดงความคิดเห็นเรื่องหุ้น.. การลงทุน.. หรือให้เหตุผลบางอย่างไว้ใน public space.. ไม่ว่าจะเป็น post, reply, comment, interview หรือที่ไหนก็ตาม.. ความเห็นนั้นก็ถูกตั้งคำถาม ตรวจสอบ หรือโต้แย้งได้ตามปกติ.. โดยไม่จำเป็นต้องมี「บุญคุณ」ต่อกันก่อนถึงจะพูดได้ ในตลาดทุนจริงๆ อยู่คนละบริษัทกันก็วิจารณ์ thesis กันตลอดครับ.. คนอยู่ Goldman Sachs ไม่ได้แปลว่าจะ challenge มุมมองของ JPMorgan ไม่ได้.. หรือคนอยู่ hedge fund นึงจะต้องเงียบเพียงเพราะอีกฝ่ายอยู่อีกกองทุนนึง.. ความแตกต่างคือคนนอกอาจไม่ได้มี「หน้าที่」ต้องเตือนเราเหมือนคนใน team เดียวกัน.. แต่ไม่ได้หมายความว่าไม่มี「สิทธิ์」จะชี้ว่าข้อมูลผิด assumption.. มีปัญหา หรือมี risk บางอย่างกำลังถูกมองข้าม.. แต่แน่นอนว่าการวิจารณ์ควรอยู่ที่ข้อมูล เหตุผล และกระบวนการคิด.. ไม่ใช่ไปยุ่งเรื่องส่วนตัว.. ไม่ใช่ดูถูก.. ไม่ใช่บังคับให้อีกฝ่ายต้องเชื่อ.. (ไอ้ไม่ให้ดูถูกนี่ยากอยู่.. หลายครั้งผมเองก็ติดออกไปทางดูถูก.. 🥺😅😆) สำหรับผม..「ถ้าเป็นเรื่องส่วนตัวที่เค้าไม่ได้เปิดให้คนอื่นมีส่วน.. ก็ไม่จำเป็นต้องไปก้าวก่าย.. แต่ถ้าเลือกเอาความเห็นเรื่องการลงทุนออกมาพูดใน public domain ก็ควรยอมรับว่าความเห็นนั้นอาจถูก challenge ได้」 โลกการลงทุนไม่ได้ทำงานบนระบบที่ว่าใครมีบุญคุณกับใครมากพอถึงจะมีสิทธิ์ทัก.. ระบบทำงานบนข้อมูล เหตุผล และการตรวจสอบกันว่าอะไรถูก อะไรผิด และอะไรยังพิสูจน์ไม่ได้..

ผมกลับมองต่างนะครับ.. ในฐานะคนที่อยู่ในตลาดมานานพอที่จะเห็นทั้งคนรวยจาก leverage และคนล้มละลายเพราะ leverage.. ฆ่าตัวตายเพราะ leverage ผมก็เคยเห็นมาแล้ว.. ผมไม่เคยรู้สึกมีความสุขเวลาเห็นใครโดน liquidated เลย (อย่างมากก็เฉยๆ ไม่ยินดียินร้าย.. แต่ไม่มีความสุขแน่ๆ) ทั้งที่ในเชิงกลไกตลาด การ liquidate ของคนอื่นสามารถสร้างโอกาสให้ผมด้วยซ้ำ forced selling ของคนอื่นคือ liquidity ของผม.. คนอื่น panic คือ opportunity ของผม… และหลายครั้งการถูกบังคับ close position ของคนๆ นึง ก็เป็นเพียง liquidity event สำหรับอีกคนหนึ่ง.. ตลาดมันไม่ได้ตัดสินว่าใครดีหรือเลว มันแค่ทำหน้าที่ reprice risk และ redistribute exposure ไปให้คนที่ยังเต็มใจรับมันต่อ การมองเห็นโอกาสที่เกิดจาก forced deleveraging เป็นส่วนหนึ่งของ market mechanics แต่การที่มีความสุขกับความเสียหายของคนอื่นๆ ในตลาด… สะท้อนความแตกต่างระหว่างคนที่ใช้ความผิดพลาดของคนอื่นเป็นบทเรียน.. กับคนที่ใช้มันเป็นความบันเทิง.. ทุก liquidation มีคนจริงๆ อยู่ข้างหลังตัวเลขขาดทุนพวกนั้น… มีคนที่ประเมินความเสี่ยงผิด.. มีคนที่มั่นใจเกินไป.. มีคนที่สูญเสียเงินเก็บหลายปี.. และบางครั้งก็อาจจะกำลังสูญเสียโอกาสทั้งชีวิต.. สิ่งที่ผมเรียนรู้จากตลาด 25 ปี (ถ้านับตั้งแต่ที่เริ่มศึกษา ก็ 35 ปีแล้ว..) ที่ผ่านมา คือ.. ยิ่งอยู่ในตลาดนาน ยิ่งควรหัวเราะเยาะคนอื่นน้อยลง เพราะไม่มีใครอยู่เหนือความผิดพลาด/ประมาท.. วันนี้อาจเป็นเค้า.. พรุ่งนี้อาจเป็นเรา.. ตลาดมีวิธีทำให้ทุกคน humble ได้เสมอ เพราะฉะนั้นแทนที่จะมีความสุขกับการล้มของคนอื่น ผมกลับคิดว่าควรใช้มันเป็นบทเรียนเตือนตัวเองมากกว่า เพราะคนที่เติบโตจริงๆ ในตลาด มักเรียนรู้จากความผิดพลาดของคนอื่น (และตัวเอง.. แต่เรียนจากคนอื่น ช่วยประหยัดเงิน ประหยัดเวลา ประหยัดสุขภาพจิตไปเยอะ..) ไม่ใช่ไปมีความสุขจากความผิดพลาดของคนอื่น ถึงแม้บางครั้งผมจะคิดว่าคนที่ทำตัวต่อตลาดอย่างประมาท…. ควรได้รับบทเรียนบ้าง.. แต่ตลาดมีหน้าที่สอนบทเรียนอยู่แล้ว และหลายครั้งบทเรียนพวกนั้นก็มีราคาแพงมาก.. ผมไม่แน่ใจว่าทำไมเราต้องเฉลิมฉลองมีความสุขกับบทเรียนราคาแพงที่คนอื่นเจอ

(1/2) เห็นคุณเอ็มติดเหล้า @EmUdomsak shared มาแสดงความเห็นเพิ่มเข้าไป ผมเลยขอพูดมั่ง.. ในฐานะคนที่ trade มา 25 ปีและยังรอด จนบางทีก็เผลอคิดว่าหรือเราจะเป็น top 0.001% วะ 😆 ขอเสริมในบางมุมจาก post… มีจุดนึงที่ต้องแยกให้ชัดก่อน เพราะมันเปลี่ยนทุกอย่างหมด.. Expected return ของตลาดไม่ได้ติดลบสำหรับทุกคนครับ มันติดลบสำหรับคนที่ไม่มี edge สองประโยคนี้ดูเหมือนกัน แต่ความหมายต่างกันคนละโลกหน้ามือกับหลังตีนครับ ถ้าเกมนี้ถูกออกแบบมาให้ทุกคนแพ้จริง แล้ว Jane Street, Citadel, Renaissance Technologies ทำกำไรมาได้ยังไง consistent ทุกปี มาหลายสิบปี ไม่ใช่โชค ไม่ใช่ survivorship bias แต่เพราะมี systematic edge ที่วัดได้ ทดสอบได้ replicable Zero-sum game แปลว่าทุกบาทที่ใครขาดทุน มีคนรับไป แล้วใครรับ? ก็คนที่มี edge.. ทีนี้ทำไมถึงดูเหมือน 「มีแค่ 1%」? 90% ของร้านอาหารที่เปิดใหม่ปิดภายใน 3 ปี แต่ไม่มีใครพูดว่า 「ธุรกิจร้านอาหารถูกออกแบบให้แพ้」 เพราะ barrier to entry มันต่ำมาก.. ใครก็เปิดได้โดยไม่ต้องพิสูจน์ว่าเก่งจริง ตลาดทุนก็เหมือนกัน เปิด account ได้ 10 นาที ไม่ต้องผ่านอะไรเลย แล้วก็แพ้แบบที่บทความบอกครบทุกข้อ และมันยังมีเรื่องธรรมชาติของมนุษย์เข้ามาซ้ำเติมอีก… อะไรก็ตามที่ง่ายเกินไป มันดึงคนผิดเข้ามาเสมอ.. เปิดบัญชีได้ใน 10 นาที โอนเงินเข้าออกได้ทันที กดซื้อกดขายได้จากมือถือในห้องน้ำ (แบบที่ผมกำลังเขียน post นี้ตอนนั่งอึอยู่ในส้วม..) ความง่ายแบบนี้มันส่ง signal ผิดๆ ให้สมอง.. ทำให้คน treat มันแบบไม่จริงจัง.. แต่คนที่รอดในตลาดระยะยาว ไม่มีใครสักคนที่ treat มันแบบนั้น.. พวกเค้า treat การเป็น trader เหมือนวิชาชีพ ไม่ต่างจากหมอ วิศวกร หรือนักบิน.. ที่ต้องทุ่มเทศึกษา ทำความเข้าใจ สร้าง process และผิดพลาดในตอนซ้อมก่อนที่จะไปยืนในสนามจริง หมอต้องผ่าน internship ก่อนจะแตะคนไข้จริง นักบินต้องบิน sim ก่อนจะขึ้นเครื่องจริง แต่ตลาดไม่มีใครบังคับมาตั้งกฎเกณฑ์ให้เราพร้อมก่อน.. โอนเงินเข้าไป กดซื้อ all-in ได้เลย 😆 คนส่วนใหญ่อยากได้ผลลัพธ์ของวิชาชีพ แต่ไม่ได้ลงทุนกับมันในฐานะวิชาชีพ.. ก็ไม่แปลกใจที่แพ้… และที่คนเข้าใจผิดกันมากที่สุดคือเรื่อง edge คืออะไรกันแน่ คนที่เรียน course มาแล้วได้ RSI กับ MACD กลับบ้าน.. คิดว่าตัวเองมี edge แล้ว แต่จริงๆแค่ได้วิธีดูกราฟมา.. สองอย่างนี้ต่างกันคนละเรื่อง... Edge คือ systematic advantage ที่วัดผลได้จริง ทดสอบย้อนหลังได้ และยังใช้ได้แม้เงื่อนไขตลาดเปลี่ยน.. สถาบันที่กำไรได้จริงๆ edge ของเขามาพร้อมกันหลายชั้น ทั้ง information ที่เร็วกว่าและลึกกว่า retail จะแตะ.. execution cost ที่ต่ำกว่ามาก.. risk model ที่ออกแบบมาเพื่อรอดก่อนแล้วค่อยกำไร.. และสำคัญคือ process ที่ไร้ emotion จริงๆ ไม่มี course ไหนในโลกที่ให้สิ่งเหล่านี้กับเม่าได้.. แต่ก็ไม่ได้แปลว่าถ้าไม่ใช่สถาบันแล้วจะสู้ไม่ได้นะครับ.. เพราะ edge ของสถาบันพวกนี้คมที่สุดใน timeframe สั้นๆ HFT, latency arbitrage, order flow.. พวกนี้เป็นสนามที่รายย่อยส่วนใหญ่จะแพ้ตั้งแต่แรกเลย.. แต่คนที่ไม่ได้เล่นในระดับ millisecond ไม่ว่าจะ day-trade จาก chart 15m หรือ swing trade ระดับ d ถึง w ความได้เปรียบเรื่อง speed แทบไม่ relevant แล้ว.. สนามเปลี่ยน คู่แข่งเปลี่ยนไปแล้ว.. edge ที่ viable สำหรับคนธรรมดาในระดับนี้คือ macro thesis ที่คิดลึกกว่าคนส่วนใหญ่ในตลาด, risk discipline ที่แท้จริง, และ emotional control ที่คนส่วนใหญ่ไม่มี สิ่งเหล่านี้พัฒนาได้ครับ ไม่ต้องมี server ติด exchange ก็ชนะได้ และใน 1% ที่กำไรได้นั้น ยังซับซ้อนกว่าที่คิดอีก เพราะในนั้นยังมีคนที่อยู่ใน lucky period ที่ยังไม่จบ.. คนที่ทำกำไร consistent จริงๆ ระยะยาวจริงๆ อาจเหลือแค่ 0.1-0.3% ของ retail ทั้งหมด และที่งานวิจัย retail มักพลาดอยู่เสมอคือ คนที่เก่งจริงในนั้น หลายคนออกจาก dataset ไปก่อนจะมีข้อมูลมากพอ เพราะ migrate ไปเป็น prop trader, fund manager หรือเปิด fund เอง ทำให้ตัวเลขที่ดูแย่อยู่แล้ว ดูแย่กว่าความเป็นจริงอีก สำหรับคนที่คิดว่าตัวเองกำลัง develop edge จริงๆ มี edge ไม่ใช่ finish line… เพราะ edge decay ได้ ตลาดไม่เคยหยุดปรับตัว strategy ที่ใช้ได้วันนี้ อีกไม่กี่ปีคนอื่นก็เห็น pattern เดียวกัน แล้วก็ arbitrage จน edge หายไปเอง.. edge ยังมี capacity limit บาง edge ทำกำไรดีกับเงิน 1 ล้าน แต่พอ scale เป็น 100 ล้าน ตัวเอง impact ราคาเอง edge ก็ตายเอง.. และที่สำคัญอีกอย่าง แม้ EV จะบวก drawdown ยังฆ่าเราได้อยู่ดี ถ้า sequence of losses มาก่อนที่ edge จะ prove itself เราหมดทุนก่อน เกมจบก่อน ทั้งๆที่ถ้าอยู่ต่อได้เราจะชนะ m.facebook.com/story.php?sto…

ถ้าจะบอกอะไรสักอย่างกับพวก 20s.. คงจะ… ไม่ใช่ 「เก็บเงิน」 ไม่ใช่ 「invest ให้เร็ว」 ไม่ใช่ 「หา passive income」 เพราะคนอื่นๆ บอกไปแล้ว… และส่วนมากก็ไม่ทำอยู่ดี… สิ่งที่อยากบอกจริงๆ คือ… ตอนอายุ 20 คุณกำลัง compound อะไรบางอย่างทุกวัน ไม่ว่าจะรู้ตัวหรือไม่.. ทุกวันที่บอกตัวเองว่า 「ยังไม่พร้อม」… compound มัน… ทุกวันที่เลือกสบายแทนที่จะเติบโต… compound มัน… ทุกวันที่แค่รับเข้ามา ไม่ได้สร้างอะไรออกไป… compound มัน… พอถึง 30 สิ่งที่ compound มาตลอด 10 ปีนั้น… มันไม่ใช่แค่ความเคยชินแล้ว… มันกลายเป็นตัวตนของคุณไปแล้ว… และตัวตนเปลี่ยนยากกว่าพฤติกรรมมากครับ… เงินที่ไม่ได้ลงทุนตอน 20s เสียโอกาสได้… แต่ version ที่ดีที่สุดของตัวเองที่ไม่ได้สร้างตอน 20s มันไม่ได้เสียโอกาส… มันไม่เคยมีอยู่เลย… เพราะการ compound ของ「ตัวตน」ไม่มี dollar cost averaging… ไม่มี buy the dip.. และ recovery ใช้เวลานานกว่า market crash ทุก cycle ที่เคยเจอ.. 20s คือ capital allocation ที่สำคัญที่สุดในชีวิต… แต่ capital ที่ว่าไม่ใช่เงิน.. มันคือ attention, energy, และ identity ของคุณ… deploy มันกันให้ดีๆ ครับ…