星星家的钢琴师

Son zamanlarda belgeleri karıştırırken Mao Zedong hakkında ders kitaplarındaki büyük sahnelerden farklı birkaç küçük detay gördüm. Medyanın gerçeği çarpıttığı insanlara bunları anlatmak istiyorum. 1918 kışı, Pekin. 25 yaşındaki Hunanlı bir genç, Pekin Üniversitesi kütüphanesinde bir iş bulmuş: uzun masanın arkasında oturup gazete okumaya gelenlerin isimlerini kaydediyor. 15 farklı gazeteden sorumluydu, ayda 8 Yuan gümüş alıyordu. 8 Yuan ne demek? O zamanlar Pekin Üniversitesi kütüphane müdürü Li Dazhao ayda 120 Yuan alıyordu. Aldığı para onun rakamının bile küçük bir bölümüydü. Hunan’dan gelmişti, asıl amacı insanları Fransa’ya gidip çalışıp okumaları için organize etmekti, yol parası bile ödünç almıştı. Yıllar sonra bu dönemi anlatırken o zaman “konumunun düşük” olduğunu söylemişti. Ama tam da bu okuma salonunda Li Dazhao’dan Rus devrimini ilk kez dinledi, dünyada “Bolşevik” diye bir şey olduğunu öğrendi. Kendisi daha sonra Li Dazhao’nun yanında Marksizme yönelmeye başladığını söylemişti. Hikaye burada bitseydi, sadece inancını bulmuş yoksul bir öğrenci hikayesi olurdu. Ama bu insanı ilginç kılan şey şu: Daha sonra büyük sorumluluklar üstlendiğinde, sahip olduğu alışkanlıkların neredeyse hepsi, o hiçbir şeyi olmadığı zor günlerden geliyordu. Jinggangshan’da yağ kıtlığı vardı, gece lambası için kota uygulanıyordu. Geceleri iş yaparken lamba fitillerinden ikisini çıkarıp sadece bir tanesini bırakırdı. Gösteriş için değil, gerçekten yağ azdı. Karlı bir kış günü, yoksul bir köylünün evinde kalıyordu. Ev sahibinin sadece yırtık ince bir gömlek giydiğini görünce, yeni verilen pamuklu montunu ona verdi, kendisi iki ince gömlekyle kışı geçirdi. Ev sahibi bir mangal getirmişti, reddedemeyince kömürün parasını ödedi, sonra mangalı daha yoksul başka bir aileye gönderdi. Bunlar yıllar sonra yazılan anılardan değil, o dönemde yanında bulunan kişilerin kayıtlarıdır. Yan’an’da Büyük Üretim Hareketi sırasında, on altı-on yedi yaşındaki gençler onun çok yorulduğunu görünce onun yerine toprak kazmak istediler. O ise elini sallayıp şöyle dedi: “Sizin kazdığınız toprak, benim emeğim sayılmaz, kendi ellerimle yaparsam benim emeğim olur.” Sonra birkaç öğleden sonra kendi başına iki dönümden fazla arazi kazdı, domates ve biber ekti. Bu söz biraz inatçı, hatta biraz katı gibi görünebilir. Ama Shaoshan’dan çıkmış bir insan için “kendi emeği” kavramı, başkalarının anladığından farklı olmalı. Bir başka şey de manyok pamuğundan yapılmış bir sabahlık: 1950’lerin başından 1971 yılına kadar giydi, üst üste yama yapıldı, sonunda toplam 73 yama olduğu sayıldı. Bu yamalı sabahlıkla Zhang Lan’la görüşmüş, daha sonra birçok demokratik kişiyle de aynı sabahlıkta buluşmuştu. Yeni elbisesi yok değildi, sadece eski olan hâlâ kullanılabiliyordu. Bunları “büyük adamın küçük işleri” klişesini anlatmak için yazmıyorum. Tarih kitapları yapıyı, sınıfı, zorunlulukları anlatmayı sever ama sıradan insanlar bir kişiyi genellikle bu küçük anılarla hatırlar: tek bir lamba fitili, bir mont, kendi kazdığı toprak, yirmi yıl giydiği yamalı sabahlık. 1918’de Pekin Üniversitesi kütüphanesinde gazete okuyucularının isimlerini kaydeden genç, ile Yan’an’da kendi başına toprak kazıp sebze eken yetişkin arasında savaşlar, yol tartışmaları, iktidar ve yaşam ölüm sınavları vardı. Ama bazı şeyler hiç değişmemiş gibiydi. Konumu yükseldikçe, gösterişe verdiği önem daha da azaldı. Bunun tesadüf olduğunu düşünüyor musun? Bence değil. Bazı alışkanlıklar sonradan edinilmez.