NYANI MZEE

What are the aims of Education?

ZAMBIA: Safari ya Marais kutoka Ikulu hadi GEREZANI na kutoka gerezani hadi IKULU. “Zambia imetuonyesha kuwa katika siasa, mtu aliyeko magereza leo anaweza kuwa kiongozi wa nchi kesho, na aliyeshika Funguo za madaraka leo anaweza kujikuta akikabiliana na mashtaka kesho” Historia ya kisiasa ya Zambia imejaa ushindani, usaliti wa kisiasa, kukamatwa, kufungwa jela na mabadiliko ya uongozi. Ni historia inayodhihirisha jinsi wapinzani wa jana wanavyoweza kuwa watawala wa leo, na watawala wa leo kuwa wafungwa au watuhumiwa wa kesho. Mnamo mwaka 1964, Zambia ilipopata uhuru kutoka kwa Uingereza, Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza wa nchihiyo. Hata hivyo, baada ya muda, serikali yake ilianzisha mfumo wa chama kimoja mwaka 1972, hali iliyopunguza nafasiya upinzani wa kisiasa. Miongoni mwa watu waliokumbana na mkono wa dola yake alikuwa Frederick Chiluba, kiongoziwa vyama vya wafanyakazi, ambaye alikamatwa na kuwekwa kizuizini mwaka 1981. Chiluba hakukata tamaa; badalayake, aliendelea kupigania mfumo wa vyama vingi. Mwaka 1991, aliongoza chama cha Movement for MultipartyDemocracy (MMD) kushinda uchaguzi na kumwangusha Kaunda, ambaye alikubali kuondoka madarakani kwa amani.Hivyo, mtu aliyewahi kuwa mfungwa chini ya Kaunda akawa rais wa pili wa Zambia. Lakini historia ilijirudia kwa namna ya kushangaza. Baada ya Chiluba kuingia madarakani mwaka 1991, uhusiano wakena mtangulizi wake, Kenneth Kaunda, ulizidi kuwa mgumu. Mwaka 1997, Kaunda alikamatwa na kuwekwa chini yaulinzi wa serikali ya Chiluba kufuatia tuhuma zilizohusishwa na jaribio la mapinduzi. Baadaye aliachiwa, ingawaaliwekwa chini ya vizuizi vya nyumbani. Wakati huohuo, Chiluba alipomaliza mihula yake miwili ya urais,alimpendekeza Levy Mwanawasa kuwa mrithi wake. Mwanawasa alipoingia madarakani mwaka 2001, alianzakuchunguza tuhuma za ufisadi zilizomhusu Chiluba. Mwaka 2002, hatua za kisheria dhidi ya Chiluba zilianza kushikakasi, na rais huyo wa zamani akajikuta akikabiliana na mahakama. Hatimaye, aliachiliwa huru katika kesi ya jinai nchiniZambia mwaka 2009. Miaka iliposonga, Zambia ilishuhudia ushindani mwingine mkubwa kati ya Edgar Lungu na Hakainde Hichilema. Lungualiingia madarakani mwaka 2015, huku Hichilema akiwa mmoja wa wapinzani wake wakuu kupitia chama cha UnitedParty for National Development (UPND). Katika uchaguzi wa mwaka 2016, Lungu alitangazwa mshindi, huku Hichilemaakipinga matokeo. Mgogoro wa kisiasa uliendelea hadi tarehe 11 Aprili 2017, ambapo polisi walimkamata Hichilemanyumbani kwake na kumfungulia mashtaka ya uhaini baada ya tukio la msafara wake kuhusishwa na msafara wa rais.Aliwekwa katika gereza la Mukobeko Maximum Security Prison na kukaa mahabusu kwa takribani miezi minne. Hatahivyo, Agosti 2017, kesi yake ilifutwa na akaachiwa huru. Tukio hilo lilikuwa sehemu muhimu ya safari yake ya kisiasa,ambayo haikuishia gerezani. Katika uchaguzi mkuu wa tarehe 12 Agosti 2021, historia ilijirudia kwa namna nyingine. Hakainde Hichilema alimshindaEdgar Lungu na kuwa rais wa saba wa Zambia. Mtu aliyekuwa amekamatwa na kufungwa katika utawala wa Lungu sasaalikuwa ameingia Ikulu kama mkuu wa nchi. Ushindani wao wa kisiasa uliendelea hata baada ya mabadiliko ya uongozi.Edgar Lungu alifariki dunia tarehe 5 Juni 2025 nchini Afrika Kusini, huku kukiwa na mvutano kati ya familia yake naserikali ya Hichilema kuhusu taratibu za mazishi yake. Kwa hiyo, uhusiano wa kisiasa kati ya viongozi hao wawiliuliendelea kuwa sehemu ya historia yenye misukosuko ya Zambia, hata baada ya mmoja wao kuondoka duniani. Kwa ujumla, historia ya Zambia inatoa somo muhimu kuhusu matumizi ya madaraka na mustakabali wa demokrasiabarani Afrika. Kuanzia Kenneth Kaunda, Frederick Chiluba, Levy Mwanawasa, Edgar Lungu hadi Hakainde Hichilema,tunaona namna viongozi na wapinzani wao walivyokutana katika mazingira ya kukamatwa, kufunguliwa mashtaka,kufungwa na hatimaye kubadilishana nafasi za uongozi.